Để Hà Nội xứng đáng là trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số của đất nước và khu vực

Sau hơn một năm triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị, cùng với Luật Thủ đô (2024) và hàng loạt nghị quyết, chương trình hành động chuyên đề, Hà Nội đang từng bước hiện thực hóa vai trò trung tâm ấy bằng quyết tâm chính trị cao, tư duy đột phá và những cam kết mạnh mẽ về thể chế, nguồn lực và con người.

Từ tầm nhìn Đại hội XIV đến yêu cầu đặt khoa học và công nghệ vào trung tâm phát triển

Tinh thần xuyên suốt trong các chỉ đạo lớn của Tổng Bí thư Tô Lâm và được cụ thể hóa trong các văn kiện Đại hội XIV của Đảng là khẳng định khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số là động lực tăng trưởng chủ yếu, quyết định năng lực cạnh tranh quốc gia trong kỷ nguyên phát triển mới. Phát triển nhanh nhưng phải bền vững, dựa trên tri thức, công nghệ và nguồn nhân lực chất lượng cao; chuyển dịch tư duy từ tăng trưởng theo chiều rộng sang chiều sâu; từ “ứng dụng công nghệ” sang “làm chủ công nghệ” - đó là những yêu cầu mang tính chiến lược được đặt ra cho cả nước và cho từng địa phương, đặc biệt là Hà Nội.

Hà Nội rực rỡ cờ hoa chào mừng Đại hội XIV của Đảng. Ảnh: PV

Trong chiến lược ấy, Hà Nội giữ vị thế đặc biệt, không thể thay thế. Thủ đô là trung tâm lớn nhất cả nước về trí thức, nghiên cứu và đào tạo, nơi hội tụ hệ thống đại học, viện nghiên cứu, doanh nghiệp công nghệ hàng đầu. Nếu Hà Nội không đi đầu, rất khó hình thành những đột phá quốc gia về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Vì vậy, vai trò trung tâm của Hà Nội không chỉ là danh xưng, mà là yêu cầu khách quan của tiến trình phát triển đất nước.

Từ nhận thức đó, trách nhiệm chính trị của Thủ đô được đặt ra rõ ràng: Hà Nội không chỉ “đi cùng” mà phải đi trước một bước, làm mẫu cho cả nước. Vai trò tiên phong ấy gắn trực tiếp với tinh thần Đại hội XIV về phát triển hài hòa, bền vững và có sức lan tỏa. Hà Nội không chỉ phát triển cho riêng mình, mà còn phải tạo ra những mô hình, kinh nghiệm có thể nhân rộng trên phạm vi toàn quốc, đóng góp thực tiễn cho quá trình hoàn thiện thể chế và mô hình phát triển chung của đất nước.

Trong tầm nhìn Đại hội XIV, chuyển đổi số được xác định là công cụ then chốt để hiện thực hóa mọi mục tiêu về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Hà Nội hướng tới quản trị đô thị hiện đại, phát triển kinh tế số, xã hội số lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Quan điểm “xứng đáng” không được đo bằng tuyên ngôn, mà bằng kết quả thực chất đối với phát triển kinh tế - xã hội, bằng hiệu quả quản trị và chất lượng sống của người dân.

Hà Nội kiến tạo nền tảng cho vai trò trung tâm

Bước ngoặt quan trọng trong hành trình khẳng định vị thế trung tâm của Hà Nội chính là Nghị quyết số 57-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, cùng với Luật Thủ đô (2024). Hai văn bản này không chỉ xác lập định hướng chiến lược, mà còn mở ra không gian thể chế đặc thù để Hà Nội đi trước, làm khác và làm mạnh hơn.

Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Nguyễn Duy Ngọc và các đại biểu thực hiện nghi thức ra mắt Mạng lưới Đổi mới sáng tạo Hà Nội và Liên minh Quỹ Đầu tư mạo hiểm Thành phố tại Hội nghị Hành động thực hiện Nghị quyết 57 - Hà Nội 2026 và ra mắt Mạng lưới Đổi mới sáng tạo thành phố. Ảnh: PV

Trên nền tảng đó, Hà Nội đã ban hành 6 nghị quyết chuyên đề về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, tập trung tháo gỡ các “nút thắt” trong nghiên cứu, thử nghiệm, ứng dụng và thương mại hóa công nghệ... Các nghị quyết này được thiết kế không rời rạc, mà như một hệ sinh thái chính sách xoay quanh bốn trụ cột: Thể chế, đầu tư, nhân lực và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo - chuyển đổi số.

Điểm đột phá cốt lõi trong cách làm của Hà Nội nằm ở đổi mới tư duy thể chế. Thành phố chuyển từ tư duy “hỗ trợ định kỳ” sang “kiến tạo đầu tư cho đổi mới sáng tạo”, trong đó Nhà nước không làm thay thị trường, mà tập trung xây dựng các cấu phần nền tảng của hệ sinh thái; chấp nhận thử nghiệm có kiểm soát, đo lường bằng kết quả đầu ra và tác động thực chất. Thể chế được coi là “đòn bẩy mềm” nhưng có vai trò quyết định hiệu quả đầu tư cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.

Song hành với thể chế là cam kết đầu tư và phân bổ nguồn lực ở mức cao. Năm 2026, Thành phố đã bố trí 4% tổng chi ngân sách địa phương (9088 tỷ đồng) dành cho khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc Thành phố xác định tỷ lệ chi ngân sách ổn định, dài hạn cho lĩnh vực này cho thấy một lựa chọn chiến lược rõ ràng, chấp nhận đầu tư lớn hôm nay để tạo ra động lực tăng trưởng mới cho ngày mai.

Nguồn lực đó được tập trung cho các hạ tầng then chốt: Hạ tầng số, dữ liệu dùng chung, trung tâm nghiên cứu, trung tâm đổi mới sáng tạo, các không gian thử nghiệm công nghệ mới. Đây không chỉ là đầu tư vật chất, mà là đầu tư để hình thành năng lực đổi mới sáng tạo nội sinh của Thủ đô.

GS.TS Lê Anh Tuấn, Bí thư Đảng ủy Đại học Bách khoa Hà Nội trình bày tham luận về hướng phát triển đột phá của các cơ sở giáo dục đại học nói chung và Đại học Bách khoa Hà Nội nói riêng gắn với yêu cầu đổi mới mô hình tăng trưởng của Thành phố trong giai đoạn mới. Ảnh: PV

Một điểm nhấn quan trọng khác là chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài. Hà Nội nhìn thẳng vào thực tế cạnh tranh nhân lực chất lượng cao ngày càng gay gắt và xác định: Nếu không có cơ chế đủ mạnh, Thủ đô sẽ khó giữ được vai trò trung tâm. Các chính sách vì thế hướng tới xây dựng môi trường làm việc, nghiên cứu, sáng tạo thuận lợi, để nhà khoa học, chuyên gia, người có tài năng có thể tham gia trực tiếp vào các nhiệm vụ phát triển của Hà Nội, thay vì chỉ dừng ở tư vấn hay danh nghĩa.

Trên nền tảng đó, Hà Nội thúc đẩy phát triển hệ sinh thái khởi nghiệp và đổi mới sáng tạo. Khác với cách tiếp cận hỗ trợ đơn lẻ trước đây, hệ sinh thái này được xây dựng theo mô hình liên kết chặt chẽ giữa Nhà nước - nhà khoa học - doanh nghiệp. Doanh nghiệp được đặt vào vị trí trung tâm, vừa là nơi tiếp nhận, vừa là chủ thể thương mại hóa tri thức, công nghệ; Nhà nước đóng vai trò kiến tạo, dẫn dắt và hỗ trợ; viện nghiên cứu, trường đại học cung cấp nền tảng tri thức và nguồn nhân lực.

UBND TP Hà Nội - Đại học Bách khoa Hà Nội (HUST) - Tập đoàn Công nghệ CMC ký thỏa thuận hợp tác “ba nhà”, hướng tới tạo đột phá về khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số cho Thủ đô giai đoạn 2026–2030 Ảnh: PV

Khát vọng dẫn dắt, bản lĩnh tiên phong và cam kết hành động

Điểm khác biệt căn bản giữa một địa phương phát triển tốt và một trung tâm dẫn dắt quốc gia, như tinh thần Đại hội XIV đặt ra, không nằm ở những con số tăng trưởng trước mắt, mà ở khả năng kiến tạo mô hình phát triển mới và tạo ra sức lan tỏa cho toàn bộ nền kinh tế. Trong tầm nhìn đó, Hà Nội không chỉ là nơi thực hiện các chủ trương lớn của Trung ương, mà còn phải là nơi thử nghiệm, kiểm chứng và định hình con đường phát triển dựa trên khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Đại hội XIV xác định rõ: Chuyển đổi số không phải là một chương trình đơn lẻ, mà là trục xuyên suốt của mô hình phát triển mới. Với Hà Nội, điều này đồng nghĩa với việc chuyển đổi trước hết phải bắt đầu từ phương thức quản trị. Từ điều hành dựa nhiều vào kinh nghiệm sang điều hành dựa trên dữ liệu; từ quản lý theo quy trình cứng sang quản trị linh hoạt, có khả năng dự báo và kiến tạo. Đây không chỉ là yêu cầu kỹ thuật, mà là thay đổi căn bản tư duy quản lý đô thị trong bối cảnh Thủ đô ngày càng mở rộng về quy mô, phức tạp về cấu trúc và đa dạng về nhu cầu phát triển.

Soát vé tự động trên tuyến đường sắt đô thị Cát Linh – Hà Đông. Lần đầu tiên tại Việt Nam, một hệ thống giao thông công cộng tích hợp đồng thời 3 công nghệ hiện đại: Định danh điện tử – sinh trắc học – thanh toán mở EMV, mở ra bước tiến quan trọng trong đổi mới thể chế vận hành giao thông đô thị, hướng tới mô hình quản trị dựa trên dữ liệu và trải nghiệm người dân. Ảnh: PV

Trên nền tảng quản trị số, Hà Nội được đặt vào vai trò tiên phong trong phát triển kinh tế số và xã hội số – những động lực tăng trưởng mới của đất nước trong giai đoạn tới. Không gian phát triển của Thủ đô vì thế không chỉ giới hạn trong địa giới hành chính, mà mở rộng sang không gian số, nơi tri thức, dữ liệu và đổi mới sáng tạo trở thành nguồn lực then chốt. Chính ở không gian này, vai trò trung tâm khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo của Hà Nội mới được khẳng định một cách bền vững.

Tuy nhiên, Đại hội XIV cũng nhấn mạnh một yêu cầu quan trọng: Trung tâm dẫn dắt không đồng nghĩa với làm thay hay bao trùm các địa phương khác. Vai trò của Hà Nội nằm ở khả năng tạo ra những mô hình phát triển có thể nhân rộng, những cơ chế thử nghiệm có thể tham chiếu, những cách làm hiệu quả có thể lan tỏa. Nếu các mô hình về thử nghiệm công nghệ, quản trị đô thị số, liên kết giữa Nhà nước – nhà khoa học – doanh nghiệp được kiểm chứng thành công tại Hà Nội, đó sẽ là đóng góp thiết thực cho quá trình hoàn thiện thể chế và mô hình phát triển chung của đất nước.

Ở chiều ngược lại, vai trò trung tâm cũng đặt Hà Nội trước những yêu cầu cao hơn và áp lực lớn hơn. Thủ đô không được phép bằng lòng với kết quả bước đầu, càng không thể tự mãn với lợi thế sẵn có. Sự cạnh tranh trong thu hút nhân tài, trong phát triển công nghệ và đổi mới sáng tạo ngày càng gay gắt, không chỉ giữa các địa phương trong nước, mà còn trong khu vực. Nếu không liên tục đổi mới tư duy, nâng cấp chính sách và cải thiện môi trường sáng tạo, Hà Nội rất dễ đánh mất vai trò dẫn dắt.

Người dân Thủ đô tham quan các sản phẩm công nghệ tại triển lãm Mạng lưới đổi mới sáng tạo Hà Nội. Ảnh: Viết Thành

Khi khung thể chế đã được mở, nguồn lực đã được cam kết, vấn đề then chốt mà Đại hội XIV đặt ra đối với Hà Nội là tổ chức thực hiện với tinh thần dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm và dám đánh giá bằng kết quả cụ thể. Chỉ khi những cam kết chính sách được chuyển hóa thành sản phẩm, dịch vụ, mô hình quản trị và giá trị gia tăng rõ ràng cho người dân và doanh nghiệp, vai trò trung tâm của Thủ đô mới thực sự được khẳng định.

Trong kỷ nguyên phát triển mới mà Đại hội XIV mở ra, khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số không chỉ là lựa chọn mà là con đường tất yếu để đất nước bứt phá. Với vị thế và trách nhiệm đặc biệt, Hà Nội phải đi đầu, làm mẫu và dẫn dắt. Những quyết sách mạnh mẽ thời gian qua cho thấy Thủ đô đã lựa chọn đúng hướng đi. Vấn đề còn lại là sự kiên định, nhất quán và quyết liệt trong hành động để Hà Nội không chỉ được xác lập là trung tâm khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, mà thực sự xứng đáng với vai trò trung tâm ấy trong sự nghiệp phát triển đất nước.

Thu Hằng