Đầu tư công: Chuyển từ quản lý giải ngân sang quản lý hiệu quả kinh tế - xã hội

Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng Lê Thành Quân: Giải ngân nhanh chỉ là điều kiện cần, mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả đầu tư. Ảnh: Đức Minh

8 bộ, cơ quan trung ương và 23 địa phương giải ngân trên bình quân chung cả nước

Tại Hội nghị Sơ kết công tác 6 tháng đầu năm, triển khai nhiệm vụ 6 tháng cuối năm 2026 của Bộ Tài chính chiều 17/7, ông Lê Thành Quân - Vụ trưởng Vụ Phát triển hạ tầng - cho biết, tính đến hết tháng 6/2026, giải ngân vốn đầu tư công cả nước là 356,9 nghìn tỷ đồng, đạt 35,5% kế hoạch Thủ tướng Chính phủ giao. Khối lượng giải ngân trong tháng 6 là 137,6 nghìn tỷ đồng, tăng 13,9% so với giải ngân hết tháng 5. So với cùng kỳ năm 2025, kết quả giải ngân cao hơn 38,4 nghìn tỷ đồng về số tuyệt đối và tương đương về tỷ lệ.

Diễn biến giải ngân trong thời gian gần đây cho thấy xu hướng phục hồi và tăng tốc rất rõ nét, thể hiện nỗ lực rất lớn của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương trong 6 tháng đầu năm để phấn đấu hoàn thành mục tiêu giải ngân năm 2026.

Tổng hợp kết quả đến hết ngày 30/6/2026, có 8 bộ, cơ quan trung ương và 23 địa phương có tỷ lệ giải ngân đạt trên bình quân chung cả nước. Điều này cho thấy nhiều khó khăn, vướng mắc trong quá trình triển khai dự án đang từng bước được tháo gỡ. Nhiều dự án trọng điểm đã bước vào giai đoạn thi công cao điểm, phát sinh khối lượng nghiệm thu lớn.

Bên cạnh đó, những tác động từ biến động địa chính trị, giá nguyên vật liệu và chi phí vận chuyển đã có xu hướng ổn định hơn, tạo điều kiện thuận lợi để các bộ, cơ quan trung ương và địa phương đẩy nhanh tiến độ thực hiện và giải ngân trong những tháng cuối năm.

Tuy nhiên, ông Quân cho hay, tiến độ giải ngân vẫn chưa đồng đều giữa các bộ, cơ quan trung ương và địa phương. Qua phản ánh của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương, một số khó khăn, vướng mắc chủ yếu ảnh hưởng đến tiến độ giải ngân như sau:

Một là, tình trạng thiếu nguồn cung vật liệu xây dựng chưa đáp ứng nhu cầu gia tăng nhanh trong giai đoạn đẩy mạnh đầu tư công, chưa đồng đều trong việc điều động nguồn cung vật liệu giữa các vùng.

Hai là, giá xăng dầu, chi phí vận chuyển biến động mạnh làm phát sinh chênh lệch chi phí, dẫn đến phải thực hiện điều chỉnh hợp đồng.

Ba là, khó khăn trong công tác giải phóng mặt bằng liên quan đến việc xác định nguồn gốc đất, đơn giá, phương án đền bù... chưa triển khai thi công theo kế hoạch.

Bốn là, thời điểm những tháng đầu năm, các chủ đầu tư thường tập trung thực hiện các bước thiết kế, lập bản vẽ, phê duyệt dự toán và tổ chức lựa chọn nhà thầu.

Năm là, việc lập kế hoạch chưa sát với nhu cầu và khả năng thực hiện, cùng với chất lượng chuẩn bị đầu tư các dự án chưa tốt dẫn tới phải điều chỉnh dự án hoặc đề xuất hoàn trả kế hoạch vốn, làm chậm tiến độ triển khai.

Sáu là, năng lực, trách nhiệm của một bộ phận chủ đầu tư, ban quản lý dự án, nhà đầu tư vẫn còn hạn chế, chưa chủ động, thiếu quyết liệt trong tổ chức thi công.

Chuyển từ quản lý theo khối lượng giải ngân sang kết quả đầu ra và hiệu quả kinh tế - xã hội

Cũng theo ông Lê Thành Quân, dưới góc độ hiệu quả sử dụng vốn, giải ngân nhanh chỉ là điều kiện cần, mục tiêu cuối cùng là nâng cao hiệu quả đầu tư. Nếu dự án kéo dài tiến độ, điều chỉnh nhiều lần hoặc chậm đưa vào khai thác sẽ làm gia tăng chi phí, giảm hiệu quả sử dụng vốn và tác động bất lợi đến hệ số ICOR.

“Theo số liệu của Cục Thống kê, hệ số ICOR bình quân giai đoạn 2021-2025 đạt 6,43, giảm nhẹ so với mức 6,77 của giai đoạn 2016-2020. Chỉ số này đã có xu hướng cải thiện so với giai đoạn chịu ảnh hưởng nặng nề của đại dịch COVID-19, nhưng nhìn chung vẫn ở mức cao. Tuy nhiên, với tín hiệu cải thiện trong 2 năm gần đây, ICOR giảm từ 5,79 năm 2024 xuống còn 5,15 năm 2025 cho thấy năng lực chuyển hóa vốn thành sản lượng thực tế vẫn còn dư địa lớn để cải thiện” - ông Quân chỉ rõ.

Để phấn đấu hoàn thành mục tiêu giải ngân vốn đầu tư công năm 2026 và từng bước đưa hệ số ICOR giai đoạn 2026-2030 về mức 4,5 đến 4,8 (giảm từ 1,6 đến 1,9 điểm trong vòng 5 năm), theo ông Quân, cần có sự phối hợp chặt chẽ của các bộ, cơ quan trung ương và địa phương trong tổ chức thực hiện, triển khai đồng bộ các giải pháp mang tính tầm nhìn dài hạn nhằm nâng cao hiệu quả sử dụng vốn. Trong đó, tập trung thực hiện các nhóm giải pháp chính:

Một là, tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật, chủ động rà soát vướng mắc trong cơ chế, chính sách liên quan đến công tác thực hiện, giải ngân đầu tư công để kịp thời tháo gỡ theo thẩm quyền hoặc báo cáo cấp có thẩm quyền. Tham mưu ban hành các văn bản quy định chi tiết, hướng dẫn thi hành bảo đảm hiệu lực thi hành cùng thời điểm với các luật, nghị quyết, nghị định được thông qua, không để khoảng trống pháp lý.

Hai là, nâng cao chất lượng công tác quy hoạch, chuẩn bị đầu tư, lựa chọn dự án. Tiếp tục cơ cấu lại đầu tư công theo hướng tập trung, trọng điểm, trọng tâm. Tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược, các công trình có tính kết nối vùng, liên vùng, có sức lan tỏa lớn và có khả năng tạo động lực tăng trưởng mới. Dự án có khả năng hoàn thành và đưa vào khai thác ngay trong giai đoạn 2026 - 2030. Tăng cường đánh giá hiệu quả kinh tế - xã hội của dự án trong toàn bộ vòng đời đầu tư, đảm bảo mỗi đồng vốn đầu tư công tạo ra giá trị tăng cao cho nền kinh tế.

Ba là, tiếp tục thực hiện nghiêm các chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ về thúc đẩy giải ngân vốn đầu tư công. Nâng cao trách nhiệm người đứng đầu trong tổ chức thực hiện. Giải quyết, tháo gỡ các điểm nghẽn ảnh hưởng đến công tác giải ngân như khó khăn, vướng mắc về nguồn cung và giá vật liệu, giải phóng mặt bằng, nhân sự quản lý dự án. Xác định giải ngân đầu tư công là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, phải cụ thể hóa trong các chương trình, kế hoạch công tác hằng năm, hằng quý, hằng tháng.

Bốn là, đổi mới tư duy quản lý đầu tư công theo hướng lấy hiệu quả đầu tư làm mục tiêu, trong đó, giải ngân là điều kiện để sớm đưa công trình vào khai thác, phát huy hiệu quả kinh tế - xã hội. Thực hiện đánh giá, hạch toán hiệu quả kinh tế - xã hội xuyên suốt trong quá trình phân bổ, quản lý và sử dụng nguồn lực. Từng bước chuyển từ quản lý theo khối lượng giải ngân sang quản lý theo kết quả đầu ra và hiệu quả kinh tế - xã hội.

Năm là, tăng cường quản lý, giám sát quá trình thực hiện, thường xuyên rà soát, điều chuyển vốn từ các dự án chậm triển khai, giải ngân thấp hoặc không còn nhu cầu sử dụng sang các dự án có tiến độ tốt, cần đẩy nhanh tiến độ. Kiểm soát chặt chẽ việc kéo dài thời gian thực hiện, điều chỉnh tổng mức đầu tư, chi phí dự án tránh thất thoát, lãng phí, đảm bảo quản lý sử dụng nguồn vốn đầu tư công tiết kiệm, minh bạch, hiệu quả.

Sáu là, tập trung nguồn lực cho các dự án hạ tầng chiến lược có tính kết nối và lan tỏa, tạo điều kiện thu hút đầu tư của khu vực tư nhân, qua đó nâng cao hiệu quả đầu tư toàn xã hội và mở rộng không gian tăng trưởng.

Bảy là, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng công nghệ thông tin trong quản lý đầu tư công. Hoàn thiện và khai thác hiệu quả hạ tầng số, các hệ thống cơ sở dữ liệu quốc gia về tài chính và đầu tư công. Tăng cường kết nối, chia sẻ dữ liệu giữa các cơ quan để nâng cao chất lượng công tác lập kế hoạch, thẩm định, giám sát, đánh giá đầu tư và điều hành giải ngân trên cơ sở dữ liệu số, minh bạch, kịp thời./.

HỒNG NHUNG