Đầu tư cho dân số để phát triển bền vững

Người cao tuổi khám sức khỏe định kỳ tại Trạm Y tế Mong Thọ A, xã Thạnh Lộc. Ảnh: HẠNH CHÂU

Nhiều thách thức

Theo bác sĩ Chung Tấn Thịnh - Phó Giám đốc Sở Y tế, sau khi hợp nhất, An Giang có khoảng 5 triệu người, diện tích hơn 10.000km². Quy mô mới mang lại nhiều lợi thế về thị trường lao động, mở rộng không gian phát triển và thu hút đầu tư, nhưng cũng đặt ngành y tế và công tác dân số trước những yêu cầu hoàn toàn khác trước đây. “Nếu trước đây công tác dân số chủ yếu tập trung vào kế hoạch hóa gia đình thì hiện nay trọng tâm đã chuyển sang phát triển con người toàn diện. Điều đó đồng nghĩa với việc mỗi chỉ số dân số đều tác động trực tiếp đến chất lượng tăng trưởng kinh tế và chất lượng cuộc sống của người dân”, bác sĩ Thịnh nói.

Thực tế tại nhiều xã vùng biên, nơi đồng bào dân tộc thiểu số sinh sống, công tác chăm sóc sức khỏe sinh sản vẫn còn nhiều khoảng trống. Không ít thanh niên bước vào hôn nhân mà chưa từng được tư vấn sức khỏe tiền hôn nhân. Nhiều thai phụ ở vùng sâu gặp khó khăn trong tiếp cận dịch vụ sàng lọc trước sinh. Việc khám sức khỏe định kỳ cho người cao tuổi tuy đã được cải thiện, nhưng chưa đồng đều giữa các khu vực.

Bác sĩ Chung Tấn Thịnh cho biết An Giang đang phải đối diện đồng thời nhiều thách thức. Già hóa dân số diễn ra nhanh hơn dự báo, trong khi áp lực chăm sóc người cao tuổi ngày càng lớn. Nguy cơ mất cân bằng giới tính khi sinh vẫn hiện hữu nếu không kiểm soát hiệu quả tư tưởng lựa chọn giới tính thai nhi. Đáng lo hơn, chất lượng dân số giữa khu vực đô thị với vùng sâu, vùng biên vẫn còn khoảng cách đáng kể.

Biến lợi thế dân số thành lợi thế phát triển

Luật Dân số năm 2025 chính thức có hiệu lực từ ngày 1/7/2026, yêu cầu chuyển mạnh từ quản lý quy mô sang quản trị chất lượng dân số. Điều này đòi hỏi không chỉ ngành y tế mà cả hệ thống chính trị phải thay đổi tư duy, lấy người dân làm trung tâm trong mọi chính sách dân số.

Bác sĩ Nguyễn Hồng Nam - Chi cục trưởng Chi cục Dân số tỉnh cho biết, An Giang đã triển khai nhiều giải pháp nhằm duy trì mức sinh thay thế, kiểm soát mất cân bằng giới tính khi sinh, nâng cao chất lượng dân số và chủ động thích ứng với già hóa dân số. Công tác truyền thông được mở rộng từ các buổi sinh hoạt cộng đồng sang các nền tảng số như Zalo, TikTok, YouTube. Hoạt động sàng lọc trước sinh, sơ sinh, khám sức khỏe tiền hôn nhân và chăm sóc người cao tuổi tiếp tục được duy trì. Năm 2025, tổng tỷ suất sinh của tỉnh ước đạt 1,74 con/phụ nữ; tỷ số giới tính khi sinh khoảng 108 bé trai/100 bé gái. Tỉnh có gần 93% người cao tuổi được khám sức khỏe định kỳ.

Theo bác sĩ Chung Tấn Thịnh, An Giang phấn đấu đến năm 2030 duy trì mức sinh thay thế, kiểm soát tỷ số giới tính khi sinh về mức cân bằng tự nhiên, nâng tuổi thọ bình quân lên khoảng 75,5 tuổi; nâng cao thể lực, mở rộng tỷ lệ khám sức khỏe tiền hôn nhân và bảo đảm mọi trẻ sơ sinh đều được tiếp cận các dịch vụ sàng lọc cần thiết. Tỉnh hướng tới xóa bỏ tình trạng tảo hôn, kết hôn cận huyết thống và nâng cao năng lực thích ứng với già hóa dân số. Để đạt mục tiêu này, điều cần thiết là sự thay đổi trong nhận thức của từng gia đình, từng thanh niên và cả cộng đồng về giá trị của một thế hệ khỏe mạnh, được giáo dục tốt và phát triển toàn diện.

Khi dữ liệu dân số được số hóa, mỗi biến động về sinh tử, di cư hay già hóa đều có thể được dự báo sớm để chính quyền chủ động điều chỉnh chính sách. Khi thanh niên vùng biên có thể tiếp cận tư vấn sức khỏe qua nền tảng số, khoảng cách giữa đô thị và nông thôn cũng từng bước được thu hẹp. Đó là hướng đi phù hợp trong giai đoạn chuyển đổi số đang trở thành động lực phát triển của mọi lĩnh vực.

HẠNH CHÂU