Khu công nghiệp không số hóa sẽ khó hút FDI chất lượng cao

Tại phiên tọa đàm về định hình khu công nghiệp thế hệ mới ngày 10/7, các chuyên gia, doanh nghiệp đã chia sẻ nhiều góc nhìn về yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển khu công nghiệp trong giai đoạn mới.

Việt Nam đang đứng trước “ngã rẽ thu hút đầu tư thế hệ mới”, trong đó khu công nghiệp thế hệ mới trở thành yếu tố quan trọng để tiếp cận dòng vốn FDI chất lượng cao.

FDI chất lượng cao đặt ra yêu cầu mới cho khu công nghiệp

Phát biểu tại phiên tọa đàm, ông Đặng Đức Anh, quyền Viện trưởng Viện Nghiên cứu Chính sách và Chiến lược cho biết, bối cảnh thế giới hiện nay đang có nhiều biến động nhanh và khó lường, với những thách thức đan xen như biến đổi khí hậu, áp lực cắt giảm phát thải ròng (Net-Zero), sự đứt gãy chuỗi cung ứng do căng thẳng địa chính trị và sự phát triển mạnh mẽ của trí tuệ nhân tạo (AI).

Theo ông Đức Anh, những xu hướng này đang tác động trực tiếp tới quá trình chuyển đổi khu công nghiệp trên thế giới. Trong đó, công nghiệp hóa xanh và giảm phát thải carbon trong chuỗi cung ứng trở thành nội dung mới của chính sách công nghiệp hiện đại. Các tiêu chuẩn về môi trường, kinh tế tuần hoàn không còn là lựa chọn mà trở thành điều kiện quan trọng để tái cấu trúc công nghiệp.

Bên cạnh đó, cách mạng số, AI và công nghệ dữ liệu đang thúc đẩy sự phát triển của mô hình sản xuất thông minh, quản trị dựa trên dữ liệu thời gian thực. Công nghệ cũng đóng vai trò trong dự báo, quản trị rủi ro chuỗi cung ứng, tự động hóa quy trình thiết kế và kiểm soát chất lượng.

Ông Đặng Đức Anh cho biết, dòng vốn đầu tư từ các tập đoàn đa quốc gia tiếp tục dịch chuyển tới những nền kinh tế có môi trường chính trị ổn định, khả năng kết nối với nhà cung ứng, nền tảng sản xuất hiện đại, chuyển đổi năng lượng thông minh và khả năng hội nhập sâu vào chuỗi giá trị toàn cầu.

Đông Nam Á nói chung và Việt Nam nói riêng tiếp tục là điểm đến hấp dẫn của dòng vốn quốc tế. Theo số liệu của Cục Thống kê, Bộ Tài chính, trong 6 tháng đầu năm 2026, tổng vốn FDI đăng ký vào Việt Nam đạt trên 34,65 tỷ USD, tăng 61% so với cùng kỳ năm trước, tập trung vào lĩnh vực công nghệ cao, điện tử và công nghiệp chế biến chế tạo.

Đặc biệt, dòng vốn FDI mới không chỉ tập trung ở các thành phố lớn như Hà Nội, Hải Phòng hay TPHCM mà đang lan tỏa tới các địa phương có dư địa phát triển khu công nghiệp như Phú Thọ, Thái Nguyên, Lào Cai.

Tính đến tháng 12/2025, cả nước có gần 480 khu công nghiệp được thành lập, trong đó 324 khu công nghiệp đang hoạt động. Tuy nhiên, phần lớn vẫn vận hành theo phương thức truyền thống.

Theo ông Đặng Đức Anh, để thu hút dòng vốn đầu tư chất lượng cao, khu công nghiệp cần trở thành một “hệ sinh thái vận hành an toàn, minh bạch, sẵn sàng về công nghệ và tối ưu về chi phí”. Các giải pháp như Trung tâm điều hành thông minh (IOC), hạ tầng số ICT, AI và an ninh mạng bảo vệ hạ tầng trọng yếu sẽ trở thành tiêu chuẩn quan trọng để tiệm cận các chuẩn mực quốc tế.

“Hộ chiếu” để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao

Tại phiên tọa đàm, bà Nguyễn Thy Dung, Phó Chủ tịch Liên chi hội Bất động sản Công nghiệp Việt Nam đặt vấn đề: Việt Nam đang ở đâu trên bản đồ khu công nghiệp thế hệ mới của thế giới?

Theo bà Dung, tiêu chí quốc tế về khu công nghiệp thế hệ mới được xem như “tấm hộ chiếu” để thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao. Việt Nam hiện có 475 khu công nghiệp nhưng số lượng khu công nghiệp đáp ứng các tiêu chí thế hệ mới còn rất hạn chế.

“Hiện nay chỉ khoảng 1-2% khu công nghiệp Việt Nam đang chuyển đổi sinh thái”, bà Nguyễn Thy Dung cho biết.

Theo đại diện Liên chi hội Bất động sản Công nghiệp Việt Nam, có 5 lực đẩy buộc các khu công nghiệp phải chuyển đổi, trong đó có việc Cơ chế điều chỉnh biên giới carbon của Liên minh châu Âu (CBAM) chính thức có hiệu lực từ ngày 1/1/2026, năng lượng tái tạo... đang tạo áp lực lớn với các ngành phát thải cao, cùng với yêu cầu ngày càng cao về ESG.

So với các tiêu chí quốc tế, mức độ đáp ứng của khu công nghiệp Việt Nam hiện vẫn còn thấp, chỉ từ 5-25% tùy từng tiêu chí. Việt Nam đang đứng trước “ngã rẽ thu hút đầu tư thế hệ mới”, trong đó khu công nghiệp thế hệ mới trở thành yếu tố quan trọng để tiếp cận dòng vốn FDI chất lượng cao.

Từ góc nhìn địa phương, ông Trần Văn Thành, Giám đốc Chuyển đổi số của VNPT Hải Phòng cho biết, trong 6 tháng đầu năm 2026, Hải Phòng thu hút vốn FDI vượt 3 tỷ USD, trong đó khu công nghiệp và khu kinh tế đóng góp 2,85 tỷ USD.

Theo ông Thành, Ban Quản lý khu kinh tế, khu công nghiệp hiện giống như một “chính quyền thu nhỏ”. Nếu tiếp tục sử dụng phương thức quản lý truyền thống dựa trên hồ sơ giấy tờ, điện thoại, email sẽ gây áp lực lớn và không thể đưa ra quyết định điều hành trong thời gian thực.

Các khu công nghiệp sẽ tham gia từ việc đánh giá bài toán thực tiễn, phân tích, thiết kế hệ thống đến triển khai vận hành. Ngày 13/9/2021, hệ thống quản lý và điều hành của Ban Quản lý khu kinh tế chính thức được đưa vào vận hành.

Ông Thành cho biết, VNPT đề xuất hệ thống quản lý số hợp nhất ứng dụng AI, bản đồ số và kết nối dữ liệu nhằm hỗ trợ quản trị khu công nghiệp thông minh.

An ninh mạng trở thành “lá chắn” cho khu công nghiệp thông minh

Cùng với chuyển đổi số, vấn đề bảo đảm an toàn thông tin đang trở thành yêu cầu cấp thiết đối với các khu công nghiệp và nhà máy sản xuất.

Ông Bùi Trung Thành, đại diện Công ty An ninh mạng Viettel cho rằng, sản xuất công nghiệp hiện nay không chỉ có máy móc mà còn có kết nối và dữ liệu. Chính vì vậy, an ninh mạng là vấn đề cần đặc biệt quan tâm.

Theo ông Thành, các doanh nghiệp sản xuất, khu công nghiệp đang trở thành mục tiêu của các cuộc tấn công mạng. Xung đột trên thế giới hiện nay không chỉ diễn ra trên thực địa mà còn trên không gian mạng.

Ông dẫn chứng nhóm LockBit có doanh thu khoảng 500 triệu USD, tương đương một tập đoàn lớn. Các công cụ tấn công mạng hiện cũng dễ dàng được đưa lên môi trường trực tuyến. Tháng 8/2025, hãng Jaguar bị tấn công mạng gây thiệt hại tới 2,5 tỷ USD. Tại Việt Nam, từng có nhóm tin tặc tấn công một nhà máy để đánh cắp dữ liệu, khiến hoạt động sản xuất có nguy cơ bị gián đoạn.

Theo ông Thành, những rủi ro an toàn thông tin đối với khu công nghiệp đến từ nhiều yếu tố như hệ thống công khai, các đối tác trong chuỗi cung ứng, nhân sự chưa được đào tạo đầy đủ về an toàn thông tin, thiếu nhân lực chuyên môn cao và chiến lược bảo vệ chưa hoàn thiện.

“Trên không gian mạng không có biên giới, không có thời gian. Hacker có nguồn lực dồi dào, công nghệ cao và khả năng tấn công xuyên biên giới”, ông Thành nhận định.

Ông cho rằng các doanh nghiệp cần tìm cách xóa bỏ sự bất đối xứng trong an toàn thông tin, trong đó có giải pháp thuê các dịch vụ bảo vệ an ninh mạng chuyên nghiệp.

Ngoài vấn đề an ninh mạng, các chuyên gia cũng đưa ra nhiều giải pháp công nghệ nhằm thúc đẩy vận hành khu công nghiệp thông minh. Ông Nguyễn Hoàng Minh, Giám đốc Điều hành IoTeamVN giới thiệu hệ thống EMS giúp tối ưu điện năng tiêu thụ cho doanh nghiệp. Ông Hán Anh Vũ, Giám đốc Công nghệ VietnamIZ chia sẻ mô hình chuyển dịch sang quản trị thông minh dựa trên dữ liệu số.

Khép lại phiên chuyên đề, các đại biểu thống nhất rằng tối ưu vận hành và quản trị thông minh chính là chìa khóa để khu công nghiệp Việt Nam chuyển mình, hướng tới mô hình phát triển bền vững và nâng cao năng lực cạnh tranh trong thu hút đầu tư quốc tế.

Thái Khang