Đàm phán Nga-Ukraine: Thái độ của Moscow, vai trò Mỹ, ẩn số và những rào cản

Hôm đầu tuần, trả lời báo Izvestia, Thứ trưởng Ngoại giao Nga Mikhail Galuzin nhấn mạnh, Moscow chưa bao giờ từ chối đàm phán với Kiev và luôn duy trì lập trường sẵn sàng đối thoại.

Quan chức ngoại giao Nga nói rõ: "Chúng tôi đã nhiều lần khẳng định luôn để ngỏ cánh cửa đàm phán. Chính phía Ukraine đã đơn phương chấm dứt tiến trình này, thậm chí còn tự cấm mình tham gia. Nga chưa bao giờ từ chối xem xét những đề xuất mang tính xây dựng, bao gồm cả các hình thức tiếp xúc mới. Việc có xuất hiện những sáng kiến như vậy hay không không phụ thuộc vào chúng tôi".

Vòng đàm phán gần đây nhất giữa Nga và Ukraine diễn ra tại Geneva (Thụy Sỹ) vào tháng 2/2026 với sự tham gia của Mỹ. Kể từ đó, các bên chưa tiến hành thêm bất kỳ cuộc gặp nào, dù theo hình thức ba bên hay song phương.

Theo Moscow, triển vọng khởi động lại tiến trình hòa bình không chỉ bị cản trở bởi sự khác biệt sâu sắc trong lập trường của hai bên, mà còn bởi khó khăn trong việc tìm kiếm một địa điểm trung lập cũng như tác động từ các yếu tố bên ngoài.

Bài toán tìm địa điểm trung lập

Báo Izvestia đưa tin, theo giới phân tích, một trong những trở ngại lớn nhất hiện nay là lựa chọn địa điểm phù hợp để tổ chức các cuộc đàm phán.

Các địa điểm từng được nhắc đến tại khu vực Vùng Vịnh như Abu Dhabi, Các tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) hiện không còn được đánh giá là phù hợp do tình hình an ninh Trung Đông diễn biến phức tạp sau khi xung đột liên quan Iran leo thang. Trong bối cảnh đó, việc bảo đảm an toàn cho các cuộc gặp cấp cao trở thành thách thức đáng kể.

Trong khi đó, Thụy Sỹ tiếp tục bày tỏ sẵn sàng đóng vai trò trung gian. Bộ Ngoại giao nước này cho biết, Bern vẫn duy trì liên lạc với tất cả các bên và sẵn sàng hỗ trợ mọi sáng kiến ngoại giao hướng tới một nền hòa bình bền vững tại Ukraine, bao gồm việc tổ chức các cuộc đàm phán nếu các bên có nhu cầu.

Tuy nhiên, Moscow không còn coi Thụy Sỹ là địa điểm trung lập. Trước đó, Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov cho rằng, sau khi Bern tham gia áp đặt các biện pháp trừng phạt nhằm vào Nga, nước này đã đánh mất vị thế trung gian khách quan trong mắt Moscow.

Ngược lại, Thổ Nhĩ Kỳ đang trở thành ứng cử viên sáng giá nhất cho vai trò chủ nhà của vòng đàm phán tiếp theo. Theo truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ dẫn nguồn tin chính phủ, Ankara đã đề xuất với cả Moscow và Kiev tổ chức một vòng đối thoại mới trên lãnh thổ nước này.

Tổng thống Recep Tayyip Erdogan cũng đã trao đổi với lãnh đạo nhiều nước phương Tây về khả năng khôi phục tiến trình hòa bình. Thổ Nhĩ Kỳ được đánh giá có nhiều kinh nghiệm trong vai trò trung gian khi từng đăng cai các cuộc đàm phán Nga-Ukraine tại Istanbul năm 2022, đồng thời tổ chức thêm các vòng tham vấn kín vào năm 2025.

Những rào cản trên con đường đối thoại

Tuy nhiên, Izvestia cho biết, theo các chuyên gia, việc xác định địa điểm chỉ là một phần của bài toán. Thách thức lớn hơn vẫn nằm ở khoảng cách rất xa giữa lập trường của Moscow và Kiev đối với những điều kiện cốt lõi của một giải pháp hòa bình. Đây được xem là rào cản lớn nhất khiến tiến trình đàm phán chưa thể được nối lại, bất chấp những tuyên bố gần đây từ cả hai phía về việc sẵn sàng đối thoại.

Bất chấp việc Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nhiều lần khẳng định ủng hộ giải pháp ngoại giao, Moscow cho rằng các hoạt động quân sự của Kiev vẫn tiếp tục gia tăng.

Báo Izvestia dẫn bài viết của The Atlantic cho biết, ông Zelensky đã đề nghị Tổng thống Mỹ Donald Trump cho phép Ukraine sử dụng mạng vệ tinh Starlink để tiến hành các cuộc tấn công sâu vào lãnh thổ Nga, song chưa nhận được phản hồi cụ thể.

Kiev cũng đề nghị Washington cấp phép sản xuất các hệ thống phòng không phương Tây trong nước, trong khi trước đó ông Trump được cho là đã từ chối chuyển giao 300 tên lửa đánh chặn Patriot mà Ukraine đề nghị nhằm tăng cường năng lực phòng không trước mùa Đông.

Moscow đồng thời chỉ trích Ukraine tiếp tục đưa ra những sáng kiến mà phía Nga cho là không thể chấp nhận. Theo bài viết, giới chức Nga đặc biệt đề cập một bức thư ngỏ của lãnh đạo Ukraine với những yêu cầu được cho là khó có thể được Điện Kremlin chấp nhận. Thời điểm công bố bức thư cũng trùng với vụ tấn công vào một khu ký túc xá tại Starobilsk hồi tháng 5 mà phía Nga cáo buộc lực lượng Ukraine thực hiện, khiến nhiều dân thường, trong đó có trẻ em, thiệt mạng.

Vai trò của Mỹ và những ẩn số mới

Theo ông Bogdan Bezpalko, thành viên Hội đồng Quan hệ liên sắc tộc, cơ quan tư vấn và cố vấn trực thuộc Tổng thống Liên bang Nga, việc xung đột liên quan Iran leo thang đã khiến Mỹ phải điều chỉnh ưu tiên đối ngoại, làm giảm khả năng Washington gây sức ép đối với Kiev nhằm thúc đẩy tiến trình hòa bình.

Quan điểm này được đưa ra sau cuộc gặp giữa Ngoại trưởng Nga Sergei Lavrov và Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio bên lề các hoạt động ngoại giao tại Philippines hồi tháng 7 vừa qua. Theo ông Rubio, những nỗ lực ngoại giao trước đây, bao gồm các cuộc tiếp xúc tại Alaska, chưa đạt được kết quả như mong muốn, do đó cần những cách tiếp cận và ý tưởng hoàn toàn mới để xử lý cuộc khủng hoảng Ukraine.

Tuy nhiên, đến nay vẫn chưa có sáng kiến cụ thể nào đủ sức thu hẹp khoảng cách giữa lập trường của Nga và Ukraine.

Theo ông Andrei Kortunov, chuyên gia thuộc Câu lạc bộ Valdai, Kiev đang thúc đẩy một phương án mà ông gọi là "Ukrainian Anchorage". Theo đó, Ukraine trước hết sẽ tìm cách thống nhất lập trường với Mỹ, sau đó hình thành một quan điểm chung giữa Washington và Kiev trước khi bước vào đàm phán với Moscow.

Trong tháng 7 vừa qua, Tổng thống Zelensky đã có các cuộc gặp riêng với hai đặc phái viên Mỹ Steve Witkoff và Jared Kushner. Theo truyền thông, các nhà đàm phán Mỹ dự kiến tiếp tục tới Kiev trong nửa cuối tháng 8, thời điểm diễn ra các hoạt động kỷ niệm Ngày Độc lập của Ukraine.

Ở chiều ngược lại, sau cuộc điện đàm giữa Tổng thống Nga Vladimir Putin và Tổng thống Mỹ Donald Trump nhân Ngày Quốc khánh Mỹ, Điện Kremlin cũng thông báo các nhà đàm phán Mỹ sẽ sớm tới Moscow. Tuy nhiên, Đại sứ quán Mỹ tại Nga sau đó cho biết hiện chưa có thông báo chính thức nào về chuyến thăm này.

Nguy cơ leo thang vẫn hiện hữu

Theo ông Kortunov, Moscow khó có khả năng chấp nhận những điều kiện mới do Kiev và Washington đề xuất. Nếu điều đó xảy ra, tiến trình đàm phán có thể một lần nữa quay trở lại điểm xuất phát, kéo theo nguy cơ xung đột tiếp tục leo thang.

Vị chuyên gia nhận định, dấu hiệu của xu hướng này đã xuất hiện khi cả hai bên gia tăng cường độ các cuộc tấn công, mở rộng phạm vi sử dụng máy bay không người lái (UAV) và tăng số lượng mục tiêu bị tập kích.

Báo Izvestia cũng cho rằng, tình hình trở nên phức tạp hơn khi Liên minh châu Âu (EU) và một số quốc gia châu Âu tiếp tục tăng cường viện trợ quân sự cho Ukraine. Theo đánh giá của nhiều chuyên gia Nga, việc duy trì hỗ trợ tài chính và vũ khí cho Kiev có thể kéo dài xung đột và làm giảm động lực tìm kiếm một giải pháp thỏa hiệp.

Trong khi đó, Tổng thống Donald Trump được cho là có lợi ích chính trị trong việc đạt được ít nhất một số kết quả ngoại giao trước cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Quốc hội Mỹ vào tháng 11. Tuy nhiên, theo ông Bezpalko, tại Mỹ vẫn tồn tại những nhóm lợi ích có ảnh hưởng, đặc biệt là tổ hợp công nghiệp quốc phòng, vốn được hưởng lợi lớn từ các đơn đặt hàng quân sự và hoạt động cung cấp vũ khí cho Ukraine.

Theo chuyên gia này, các cuộc đàm phán chỉ có thể đạt được tiến triển thực chất khi cả Nga và Ukraine đều sẵn sàng đưa ra những nhượng bộ nhất định. Điều đó có thể chỉ xuất hiện khi cục diện trên thực địa thay đổi hoặc khi tình hình chính trị tại Ukraine có những biến chuyển đáng kể.

Hoàng Hà