Đậm đà hương vị tương Làng Bợ

Nghề làm tương truyền thống ở khu Thạch Đồng góp phần tạo nên bức tranh làng quê mộc mạc, bình dị.

Tại trại văn hóa địa phương trong không gian Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ 2026, khu trưng bày, giới thiệu đặc sản truyền thống tương Làng Bợ đón hàng trăm đoàn khách từ khắp mọi miền đến tham quan, mua sắm. Chị Đinh Thị Hương - du khách đến từ Hà Nội chia sẻ: Tôi biết đến tương Làng Bợ qua các kênh mua sắm trực tuyến và các siêu thị. Vị tương bần này là nước chấm ưa thích của gia đình tôi, rất phù hợp với các món ăn luộc, như rau muống, thịt ba chỉ, thịt vịt hoặc kho thịt, cá. Nhân chương trình du lịch lễ hội Đền Hùng, tôi đến gian hàng để vừa tham quan, mua sắm tại gian hàng, vừa trực tiếp tìm hiểu về nghề làm tương ở làng quê gốc.

Đặc sản tương Làng Bợ được giới thiệu, quảng bá tại Lễ hội Đền Hùng và Tuần Văn hóa - Du lịch Đất Tổ 2026.

Tên gọi Làng Bợ trước nay được gắn với địa danh Thạch Đồng (xã Đào Xá) là khu vực giao thương nhộn nhịp ven tuyến sông Đà. Theo lời kể của người dân, xưa kia, nước mắm rất hiếm nên tương là gia vị chính trong bữa ăn của các gia đình. Sau nhiều năm nghề làm tương bị mai một, HTX Tương Làng Bợ được thành lập với sự quan tâm, hỗ trợ của cấp ủy, chính quyền địa phương. HTX đã xây dựng nhãn hiệu tập thể cho sản phẩm. Liên tiếp các năm 2019, 2020, tương Làng Bợ được chứng nhận sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu cấp tỉnh, sản phẩm OCOP 3 sao.

Chị Trần Thị Phượng - Giám đốc HTX Tương Làng Bợ giới thiệu: Thành phần chính của tương Làng Bợ là gạo nếp cái hoa vàng, đỗ tương và muối. Từ công thức gia truyền mà người dân làng Bợ cho ra loại nước chấm có hương vị thơm ngon, đặc trưng, nước tương sánh và có màu vàng bắt mắt. Khi dùng để kho cá, thịt, tương chuyển sang màu đỏ nâu hấp dẫn. Khi dùng làm nước chấm, tùy vào món ăn cũng như khẩu vị để thêm vào các gia vị khác, như chanh, ớt, tỏi, tạo nên nước chấm đúng điệu.

Chị Trần Thị Phượng - Giám đốc HTX Tương Làng Bợ thực hiện quy trình làm tương công phu.

Quy trình làm tương bần của người làng Bợ đòi hỏi kinh nghiệm và kỹ thuật chế biến công phu. Trước tiên đem xôi gạo ủ cho lên mốc, gạo nếp đem ngâm rồi nấu chín thành xôi. Sau khoảng một tuần đem ra phơi để cho mốc khô. Đỗ tương rang xong thì đem xay nhỏ và ngâm trong chum sành với nước từ 7-10 ngày để đỗ lên màu vàng đỏ. Nước đỗ được phơi ngoài trời cho thơm sau đó trộn với mốc khô.

Cũng theo Giám đốc HTX Tương Làng Bợ, bí quyết để làm ra mẻ tương ngon là ở khâu lựa chọn nước ngâm. Nước ngâm đỗ phải bằng nước giếng khơi mạch rừng chứ không dùng nước đun sôi, để nguội, như vậy tương mới đậm đà, tinh khiết. Mốc khô được trộn đều cùng nước đỗ và muối thành mốc tương rồi ủ kỹ từ 1-2 tháng trong chum sành.

Du khách tham quan, tìm hiểu quy trình làm tương của hộ làm nghề khu Thạch Đồng, xã Đào Xá.

Người dân làng Bợ thường làm tương vào mùa hè và mùa thu bởi nắng nhiều, thời tiết thuận lợi. Trong thời gian ngâm ủ tương, hàng ngày người làm tương sẽ mở nắp chum, khuấy đều cho thêm nước. Trời nắng thì mở nắp phơi, trời mưa thì phủ kín miệng chum bằng túi nilon để tránh nước mưa.

Sau khi chế biến nước tương thành công, sản phẩm được đóng chai, dán nhãn để đem phân phối cho người tiêu dùng ở địa phương và các tỉnh, thành phố trên cả nước. Kể từ khi được chứng nhận thương hiệu, HTX Tương Làng Bợ đẩy mạnh triển khai các hoạt động xúc tiến tiêu thụ, mở rộng kênh phân phối thông qua các hội chợ, trang mạng xã hội, sàn thương mại điện tử.

Hiện nay, đặc sản truyền thống này có mặt ở trên kệ hàng của nhiều siêu thị, cung ứng cho các nhà hàng, quán ăn. Mẫu mã, bao bì được HTX quan tâm cải tiến góp phần nâng cao uy tín sản phẩm, nhận diện nhãn hiệu.

Hiện nay, nghề làm tương truyền thống thu hút hơn 50 hộ dân ở khu Thạch Đồng tham gia. Không chỉ giúp các hộ tăng thu nhập, nghề thủ công này còn góp phần quảng bá nét văn hóa ẩm thực đặc sắc của vùng nông thôn. Đây cũng là một trong những làng nghề đón các đoàn khách ghé thăm trải nghiệm quy trình làm tương thủ công trên hành trình tham quan, khám phá tại tuyến điểm du lịch sinh thái, du lịch làng nghề.

Bùi Minh