Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng: Các địa phương Việt Nam phải đi trước một bước trong cuộc cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao

Tham dự Hội nghị Ngoại vụ toàn quốc lần thứ 22 ngày 2/8 với tham luận “Hiện thực hóa khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ: Khuyến nghị cho địa phương đón đầu dòng vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chất lượng cao”, Đại sứ Việt Nam tại Hoa Kỳ Nguyễn Quốc Dũng nhấn mạnh, quan hệ song phương đang đứng trước cơ hội phát triển mạnh mẽ nhất kể từ khi hai nước bình thường hóa quan hệ năm 1995.

Việc nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện vào tháng 9/2023 không chỉ mang ý nghĩa chính trị, mà còn mở ra một khuôn khổ hợp tác kinh tế, đầu tư và công nghệ chưa từng có. Tuy nhiên, khuôn khổ Đối tác chiến lược sẽ chỉ thực sự tạo ra giá trị nếu được hiện thực hóa bằng các dự án đầu tư, các chuỗi cung ứng mới và các trung tâm đổi mới sáng tạo ngay tại các địa phương của Việt Nam.

Theo Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng, có 3 thực tiễn cần quan tâm: Thứ nhất, bối cảnh mới của quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ đang tạo ra cơ hội đặc biệt cho các địa phương. Trong những năm gần đây, dù chính sách thương mại có nhiều điều chỉnh nhằm bảo vệ lợi ích sản xuất trong nước và giảm thâm hụt thương mại, Việt Nam vẫn được Hoa Kỳ nhìn nhận là một đối tác quan trọng tại khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Điều này được thể hiện qua việc hai bên tiếp tục duy trì đối thoại cấp cao thường xuyên, mở rộng hợp tác về bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng, khoáng sản chiến lược, kinh tế số và đổi mới sáng tạo.

Đối với cộng đồng doanh nghiệp Hoa Kỳ, Việt Nam không còn chỉ là một điểm đến có chi phí cạnh tranh. Ngày càng nhiều doanh nghiệp mong muốn xây dựng các cơ sở sản xuất, trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), trung tâm thiết kế, trung tâm dữ liệu và chuỗi cung ứng công nghệ cao tại Việt Nam. Đây là dòng vốn đầu tư có giá trị gia tăng lớn, tạo nhiều việc làm chất lượng cao và thúc đẩy chuyển giao công nghệ.

Thứ hai, Việt Nam đang bước vào giai đoạn cải cách mạnh mẽ, tạo nền tảng thuận lợi để thu hút FDI thế hệ mới. Việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp cùng quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy theo hướng tinh gọn, hiệu quả sẽ giúp rút ngắn quy trình ra quyết định, nâng cao tính minh bạch và tăng cường trách nhiệm giải trình của chính quyền địa phương.

Đồng thời, Việt Nam đang đặt mục tiêu tăng trưởng ở mức cao trong giai đoạn tới, với động lực chính đến từ khoa học - công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và khu vực kinh tế tư nhân. Điều này hoàn toàn phù hợp với xu hướng đầu tư của các doanh nghiệp Hoa Kỳ.

Thứ ba, cơ hội rất lớn nhưng thách thức cũng không nhỏ. Thực tế làm việc với nhiều doanh nghiệp Hoa Kỳ cho thấy, quyết định đầu tư ngày nay phụ thuộc vào nhiều yếu tố khác, hơn là các ưu đãi về thuế.

Các doanh nghiệp đặc biệt quan tâm đến chất lượng nguồn nhân lực; tính ổn định và minh bạch của chính sách; khả năng cung ứng điện, logistics và hạ tầng số; thời gian giải quyết thủ tục hành chính; cũng như khả năng đồng hành của chính quyền địa phương trong suốt vòng đời dự án.

Các địa phương vẫn còn cách tiếp cận mang tính thụ động, chủ yếu chờ các đoàn doanh nghiệp đến khảo sát thay vì chủ động tiếp cận các tập đoàn mục tiêu, xây dựng danh mục dự án và phát triển đội ngũ chuyên trách hỗ trợ nhà đầu tư.

Ngoài ra, các bang của Hoa Kỳ ngày càng tích cực thúc đẩy hợp tác quốc tế thông qua các cơ quan phát triển kinh tế, các trường đại học, các trung tâm đổi mới sáng tạo và hiệp hội doanh nghiệp. Đây là những đối tác mà các địa phương Việt Nam hoàn toàn có thể kết nối trực tiếp.

Từ thực tiễn đó, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng đề xuất một số khuyến nghị đối với các địa phương:

Thứ nhất, cần chuyển từ tư duy “thu hút càng nhiều vốn càng tốt” sang thu hút đúng nhà đầu tư, đúng lĩnh vực và đúng hệ sinh thái, hay nói cách khác là xác định đúng “điểm rơi” của dòng vốn Hoa Kỳ. Ưu tiên trước mắt là các lĩnh vực Hoa Kỳ có thế mạnh và Việt Nam có nhu cầu lớn, như công nghệ số, bán dẫn, AI, trung tâm dữ liệu, năng lượng sạch, logistics, công nghiệp hỗ trợ, y sinh và đào tạo nhân lực chất lượng cao. Địa phương nào chuẩn bị tốt quỹ đất, điện, hạ tầng số và cơ chế một cửa, địa phương đó sẽ có lợi thế hơn trong việc thu hút dự án từ Hoa Kỳ.

Thứ hai, mỗi địa phương cần xây dựng danh mục các tập đoàn mục tiêu của Hoa Kỳ và chủ động tiếp cận thông qua hệ thống các Cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài, các hiệp hội doanh nghiệp Hoa Kỳ cũng như các cơ quan phát triển kinh tế của từng bang.

Bên cạnh đó, các địa phương nên xây dựng một danh mục dự án đầu tư “sẵn sàng triển khai”, thay vì chỉ giới thiệu danh mục tiềm năng chung chung. Danh mục này cần có thông số rõ về vị trí, diện tích, hạ tầng, khả năng cung cấp điện, nước, logistics, thời gian cấp phép và đầu mối chịu trách nhiệm. Đây là cách để các địa phương chứng minh rằng mình không chỉ muốn FDI, mà thực sự có khả năng tiếp nhận FDI chất lượng cao.

Thứ ba, cần thành lập hoặc nâng cao chất lượng năng lực của các đầu mối chuyên trách hỗ trợ nhà đầu tư chiến lược theo mô hình “đồng hành trọn vòng đời dự án”. Đối với các tập đoàn lớn, điều họ cần không chỉ là ưu đãi, mà là một đầu mối đủ thẩm quyền để tháo gỡ khó khăn nhanh chóng trong suốt quá trình triển khai dự án. Địa phương nào rút ngắn được thời gian chuẩn bị đất sạch, giải phóng mặt bằng, cấp phép và hỗ trợ sau cấp phép sẽ có khả năng hút vốn Hoa Kỳ vượt trội.

Thứ tư, các địa phương cần đầu tư nhiều hơn cho nguồn nhân lực chất lượng cao. Doanh nghiệp Hoa Kỳ luôn coi chất lượng lao động là yếu tố quyết định khi lựa chọn địa điểm đầu tư. Cần gắn xúc tiến FDI với các chương trình đào tạo nghề, liên kết đại học - doanh nghiệp và trung tâm đổi mới sáng tạo, nhất là trong các ngành công nghệ cao và công nghiệp mới.

Thứ năm, các địa phương cần chủ động xây dựng quan hệ hợp tác với các bang của Hoa Kỳ có thế mạnh phù hợp. Chẳng hạn: bang Oregon về công nghệ xanh và nông nghiệp; Texas về năng lượng; California về đổi mới sáng tạo, AI và bán dẫn; Washington về hàng không, logistics và công nghệ; Maryland về công nghệ sinh học; Arizona về bán dẫn. Việc kết nối theo lợi thế bổ trợ sẽ mang lại hiệu quả cao hơn rất nhiều so với các hoạt động xúc tiến dàn trải.

Thứ sáu, cần coi tiêu chuẩn quốc tế là một lợi thế cạnh tranh. Trong chuỗi cung ứng mới, các nhà đầu tư Mỹ quan tâm ngày càng nhiều đến tiêu chuẩn ESG, an ninh dữ liệu, truy xuất nguồn gốc, an ninh chuỗi cung ứng và tính tuân thủ. Địa phương nào tạo được môi trường đầu tư minh bạch, dự đoán được và đáp ứng chuẩn mực quốc tế sẽ có cửa rất rộng với dòng vốn chất lượng cao.

Thứ bảy, cần gắn xúc tiến đầu tư với ngoại giao kinh tế chủ động tại Hoa Kỳ. Cơ quan đại diện, các Bộ ngành và địa phương cần phối hợp chặt chẽ hơn trong việc tổ chức roadshow, tọa đàm đầu tư theo ngành, kết nối doanh nghiệp Mỹ với các địa bàn cụ thể của Việt Nam. Nên ưu tiên tiếp cận các bang, hiệp hội ngành hàng, quỹ đầu tư và tập đoàn công nghệ có chiến lược mở rộng sang châu Á, thay vì chỉ trông vào các kênh giới thiệu truyền thống.

“Quan hệ Việt Nam - Hoa Kỳ đã bước sang một giai đoạn mới. Khuôn khổ Đối tác chiến lược toàn diện Việt Nam - Hoa Kỳ không chỉ là nhiệm vụ ở cấp Trung ương, mà còn là bài toán năng lực của từng địa phương. Trong cuộc cạnh tranh thu hút FDI chất lượng cao, các địa phương của Việt Nam cần đi trước một bước, đó là chuẩn bị hạ tầng, chuẩn bị thể chế, chuẩn bị nhân lực và chuẩn bị dự án.

Nếu làm được điều đó, chúng ta không chỉ đón vốn Hoa Kỳ, mà còn đón được công nghệ, quản trị và chuỗi giá trị mới, qua đó nâng cao chất tăng trưởng của địa phương và của cả nền kinh tế”, Đại sứ Nguyễn Quốc Dũng khẳng định.

Hải Anh