Đại sứ Đỗ Hùng Việt: Bản sắc ngoại giao Việt Nam được viết bằng hòa bình, bản lĩnh và niềm tin

Trao đổi với Báo Thế giới và Việt Nam trong khuôn khổ talkshow "Vị thế Việt Nam trong kỷ nguyên mới", Trưởng Phái đoàn Thường trực Việt Nam bên cạnh Liên hợp quốc (LHQ), Đại sứ Đỗ Hùng Việt chia sẻ sâu về cách nâng tầm vị thế quốc gia thông qua ngoại giao đa phương, đồng thời lý giải những giá trị cốt lõi làm nên bản sắc của nền ngoại giao Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới.

Thưa Đại sứ, trên cương vị Trưởng Phái đoàn Thường trực Việt Nam bên cạnh LHQ, nơi Việt Nam ngày càng chủ động tham gia, đóng góp và kiến tạo tại các diễn đàn đa phương, theo Đại sứ, trong kỷ nguyên phát triển mới, chúng ta cần kể với thế giới câu chuyện gì về Việt Nam để tiếp tục nâng cao vị thế và sức hấp dẫn của đất nước?

Tôi hoàn toàn đồng tình với quan điểm rằng, một trong những sứ mệnh quan trọng của các Đại sứ và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài là kể thật hay câu chuyện Việt Nam. Nếu tại mỗi địa bàn, câu chuyện ấy được lan tỏa tới bạn bè sở tại thì trên cương vị công tác tại LHQ, chúng tôi có cơ hội chia sẻ câu chuyện đó với 192 quốc gia thành viên cùng đông đảo các tổ chức quốc tế và tổ chức phi chính phủ.

Câu chuyện Việt Nam có thể được kể từ nhiều mảnh ghép khác nhau. Đó có thể là câu chuyện về kinh tế, văn hóa, ẩm thực với phở, bánh mì hay cà phê; cũng có thể là những danh lam thắng cảnh của đất nước. Tuy nhiên, theo tôi, cách kể thuyết phục nhất vẫn là kể về hành trình phát triển của dân tộc Việt Nam.

Đó là hành trình của một dân tộc đi qua chiến tranh để có được hòa bình và hòa giải; từ nghèo đói vươn lên phát triển kinh tế - xã hội, trở thành một trong những nước xuất khẩu nông sản hàng đầu; từ chỗ bị bao vây, cấm vận đến một quốc gia hội nhập quốc tế toàn diện và sâu rộng; từ nước từng tiếp nhận viện trợ của LHQ trở thành quốc gia đóng góp tích cực cho cộng đồng quốc tế, từ cử lực lượng gìn giữ hòa bình tới châu Phi đến triển khai lực lượng cứu hộ, cứu nạn hỗ trợ Venezuela thời gian gần đây.

Hiện nay, việc kể câu chuyện Việt Nam còn được thể hiện qua chính cách ứng xử và những lựa chọn của chúng ta trên các diễn đàn đa phương. Tại LHQ, "đặc sản" của chúng tôi là những lá phiếu. Mỗi lá phiếu, mỗi quyết định và mỗi phát biểu của Việt Nam đều góp phần kể câu chuyện về đất nước và con người Việt Nam.

Qua những lựa chọn đó, bạn bè quốc tế có thể thấy một Việt Nam bền bỉ, kiên cường, khoan dung, trọng nghĩa tình và luôn yêu chuộng hòa bình; một đất nước có chiều sâu lịch sử, văn hóa, có sức sống và khát vọng vươn lên mạnh mẽ. Đó cũng là câu chuyện mà mỗi Đại sứ, mỗi cán bộ ngoại giao Việt Nam đang nỗ lực lan tỏa tới cộng đồng quốc tế mỗi ngày.

Dẫn chia sẻ của nguyên Trưởng Phái đoàn Thường trực Việt Nam bên cạnh LHQ Nguyễn Phương Nga rằng, nếu ngoại giao song phương là câu chuyện giữa hai bên thì ngoại giao đa phương lại là câu chuyện của nhiều quốc gia, nhiều lợi ích và nhiều vấn đề chung của nhân loại. Trong kỷ nguyên phát triển mới, đối ngoại không chỉ góp phần bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc mà còn cần khẳng định hình ảnh một Việt Nam chủ động, trách nhiệm và tích cực đóng góp vào các vấn đề toàn cầu. Trên cương vị Trưởng Phái đoàn Thường trực Việt Nam bên cạnh LHQ, theo Đại sứ, ngoại giao đa phương sẽ giữ vai trò như thế nào trong việc hiện thực hóa tầm nhìn đó, cũng như đóng góp vào giải quyết những bài toán chung mà thế giới đang phải đối mặt?

Tôi cho rằng, công tác đối ngoại đa phương trước hết là một bộ phận hữu cơ của đường lối đối ngoại của Đảng và Nhà nước, đồng thời đóng góp vào nỗ lực chung của toàn ngành ngoại giao trong việc bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc, nâng cao hình ảnh, vị thế của đất nước tại LHQ cũng như các diễn đàn đa phương.

Trước hết, bảo vệ lợi ích quốc gia - dân tộc đồng nghĩa với việc giữ vững môi trường hòa bình, ổn định và thuận lợi cho phát triển. Tại các diễn đàn đa phương, điều đó được thực hiện thông qua việc kiên trì bảo vệ các nguyên tắc cơ bản của luật pháp quốc tế và Hiến chương LHQ. Đây cũng chính là nền tảng để bảo vệ độc lập, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ của mỗi quốc gia, cũng như các nguyên tắc như không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực, không can thiệp vào công việc nội bộ và tôn trọng độc lập chính trị của các nước.

Việc Việt Nam thường xuyên lên tiếng bảo vệ những nguyên tắc đó, cùng với nhiều quốc gia vừa và nhỏ khác, chính là đóng góp vào việc củng cố một trật tự quốc tế dựa trên luật pháp quốc tế. Theo tôi, đây là nền tảng và cũng là công cụ quan trọng nhất để một quốc gia như Việt Nam bảo vệ môi trường hòa bình, ổn định cho quá trình phát triển.

Ở góc độ phát triển, ngoại giao nói chung và ngoại giao đa phương nói riêng cần tiếp tục mở ra các điều kiện và cơ hội mới cho đất nước, đồng thời đóng góp vào những nỗ lực chung của cộng đồng quốc tế. Muốn làm được điều đó, đội ngũ cán bộ ngoại giao phải luôn nhạy bén, liên tục đổi mới tư duy theo đúng tinh thần chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và Bộ Ngoại giao, từ đó chủ động, tích cực tham gia định hình những khuôn khổ mới của một trật tự kinh tế thế giới công bằng và có lợi hơn cho các nước đang phát triển như Việt Nam.

Khác với ngoại giao song phương, đóng góp của ngoại giao đa phương rất khó đo đếm bằng những con số cụ thể. Nếu ở các địa bàn song phương có thể tính bằng những dự án đầu tư hay kim ngạch thương mại, thì tại các diễn đàn đa phương, giá trị mà chúng tôi mang lại nằm ở việc tranh thủ tri thức, kinh nghiệm, tư vấn chính sách cũng như các khuôn khổ thể chế và pháp lý mà hệ thống đa phương, trong đó có LHQ, đã xây dựng.

Đó là nguồn lực tri thức vô cùng quý giá đối với Việt Nam. Nhìn lại 40 năm đổi mới, ngay từ những bước đi đầu tiên, Việt Nam đã nhận được sự hỗ trợ quan trọng từ hệ thống LHQ trong việc hình thành tư duy phát triển. Trước đó nữa, tổ chức này cũng đã viện trợ nhân đạo, cung cấp lương thực, thuốc men để Việt Nam khắc phục hậu quả chiến tranh.

Trong giai đoạn hiện nay, khi Việt Nam đặt mục tiêu trở thành nước phát triển vào năm 2045, tôi cho rằng đóng góp quan trọng của ngoại giao đa phương là tham gia định hình các khuôn khổ thể chế và "luật chơi" mới của thế giới, nhất là trong những lĩnh vực đang nổi lên như khoa học - công nghệ, quản trị trí tuệ nhân tạo, cải tổ hệ thống tài chính toàn cầu hay xây dựng cơ chế thuế toàn cầu nhằm tạo thêm nguồn lực cho các nước đang phát triển. Đây đều là những lĩnh vực có ý nghĩa rất quan trọng, qua đó ngành đối ngoại có thể đóng góp thiết thực cho quá trình phát triển đất nước trong thời gian tới.

Là người nhiều lần thay mặt Việt Nam phát biểu tại bục đá xanh cẩm thạch của LHQ, mỗi lần cất lên tiếng nói của đất nước trên diễn đàn toàn cầu, Đại sứ mang theo cảm xúc và niềm tin gì? Có hình ảnh hay giá trị nào luôn hiện hữu phía sau mỗi bài phát biểu ấy?

Tôi luôn cảm thấy mình vô cùng may mắn mỗi khi được bước lên bục phát biểu của LHQ. Tùy từng nội dung, có những bài phát biểu mà trước và sau khi trình bày, ngồi suy ngẫm lại, tôi vẫn còn nguyên những cảm xúc rất đặc biệt. Có lẽ lớn nhất vẫn là niềm tự hào về hành trình của đất nước.

Mỗi lần đứng trên bục phát biểu của LHQ, tôi lại nhớ rằng cách đây chưa đầy 50 năm, Việt Nam mới chính thức trở thành thành viên của tổ chức này, sau nhiều lần chưa thể gia nhập. Những năm đầu tham gia, đất nước cũng phải đối mặt với không ít khó khăn và thách thức.

Chúng tôi luôn nghĩ về các thế hệ cán bộ ngoại giao đi trước. Nếu hôm nay đôi khi chúng tôi thấy công việc áp lực, thì so với những thế hệ tiền bối, những khó khăn ấy vẫn rất nhỏ. Các bác, các cô, các chú vừa phải đồng hành cùng cuộc đấu tranh trên chiến trường, vừa kiên trì đấu tranh trên bàn đàm phán, rồi sau hòa bình lại tiếp tục vượt qua giai đoạn đất nước bị bao vây, cấm vận và chịu nhiều hiểu lầm tại các diễn đàn quốc tế.

Tôi vẫn nhớ những câu chuyện về các thế hệ đi trước, khi mỗi chuyến công tác phải sang cơ quan khác mượn bộ com-lê, chiếc cà vạt để tham dự hội nghị. Thế nhưng nhìn lại những bức ảnh ngày ấy, điều hiện lên không phải sự thiếu thốn, mà là thần thái, bản lĩnh và cốt cách của người cán bộ ngoại giao Việt Nam. Chính những hình ảnh đó luôn là nguồn động lực để chúng tôi tự nhắc mình phải tiếp tục phấn đấu, xứng đáng với kỳ vọng của các thế hệ tiền bối cũng như sự tin tưởng của Đảng, Nhà nước và nhân dân.

Tựu trung lại, mỗi lần phát biểu tại LHQ, cảm xúc lớn nhất của tôi vẫn là niềm tự hào về đất nước, về lịch sử, văn hóa, truyền thống và cốt cách của con người Việt Nam.

Thưa Đại sứ, đất nước đang bước vào giai đoạn phát triển mới với những yêu cầu ngày càng cao đối với công tác đối ngoại. Theo Đại sứ, đâu sẽ là những thành tố tạo nên bản sắc của nền ngoại giao Việt Nam trong kỷ nguyên mới?

Tôi rất chia sẻ với những ý kiến trước đó về bản sắc ngoại giao Việt Nam. Theo tôi, bản sắc ấy bắt nguồn từ lịch sử, truyền thống, văn hóa và cốt cách của dân tộc, đồng thời sẽ tiếp tục được bồi đắp, phát triển lên một tầm cao mới trong kỷ nguyên vươn mình của đất nước.

Trước hết, đó vẫn sẽ là một nền ngoại giao vì hòa bình, phục vụ tối đa lợi ích quốc gia - dân tộc và kiên định tinh thần độc lập, tự chủ. Chúng ta tiếp tục vận dụng phương châm "dĩ bất biến, ứng vạn biến", giữ vững độc lập, tự chủ nhưng không có nghĩa là đứng ngoài các tiến trình quốc tế, mà chủ động, tích cực hội nhập sâu rộng hơn với bản lĩnh và khả năng tự quyết định con đường phát triển của mình.

Bên cạnh đó, bản sắc ngoại giao Việt Nam còn được xây dựng trên sự chân thành, tin cậy và tinh thần trách nhiệm. Sự chân thành thể hiện trong cách ứng xử với bạn bè, đối tác; luôn trân trọng những người đã đồng hành cùng Việt Nam và sẵn sàng chia sẻ, hỗ trợ khi cần thiết. Sự tin cậy được bồi đắp từ tính nhất quán trong lập trường, quan điểm, cũng như sự thống nhất giữa cam kết và hành động.

Tinh thần trách nhiệm cũng cần tiếp tục được phát huy. Điều đó có nghĩa là Việt Nam không chỉ quan tâm đến lợi ích của mình mà còn chủ động đóng góp vào lợi ích chung của khu vực và thế giới, hài hòa giữa lợi ích quốc gia với trách nhiệm quốc tế.

Cuối cùng, để đáp ứng yêu cầu của giai đoạn mới, đội ngũ cán bộ ngoại giao cần tiếp tục nâng cao tính chuyên nghiệp, hiện đại, năng lực đổi mới tư duy và khả năng kiến tạo. Tư duy chiến lược, năng lực nghiên cứu, dự báo, kỹ năng đàm phán, thuyết phục, kết nối và xây dựng mạng lưới hợp tác đều là những yêu cầu ngày càng quan trọng, giúp ngoại giao Việt Nam tham gia chủ động, hiệu quả hơn vào việc xử lý các vấn đề chung của cộng đồng quốc tế, đồng thời phục vụ tốt nhất sự phát triển của đất nước.

Trung Anh