Công cụ hữu hiệu bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia, dân tộc

Khát vọng vươn mình của Việt Nam

Hơn 3 tháng sau Đại hội XIV, Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết số 06-NQ/TW nhằm cụ thể hóa, nhanh chóng triển khai, hiện thực hóa đường đối ngoại của Đảng vào cuộc sống trong bối cảnh mới. Bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 11/6 cũng đã làm sáng tỏ nội dung cơ bản, cốt lõi của Nghị quyết.

Trong bối cảnh mới, thế giới chuyển biến mạnh mẽ, sâu sắc, mang tính bước ngoặt. Nếu Việt Nam không nắm bắt tình hình, cơ hội, không có đối sách phù hợp thì các nước vượt lên, ta sẽ tụt hậu.

Do đó, tư tưởng chủ đạo, xuyên suốt trong Nghị quyết là: Trong bối cảnh mới, nhằm thực hiện mục tiêu nêu trên, phải có tư duy mới, động lực mới, cách làm mới.

Khát vọng vươn mình của Việt Nam dựa trên nền tảng “tầm vóc lịch sử, văn hóa và vị thế của đất nước” là điểm tựa thực tiễn; đồng thời, phải có tư duy mới, thể hiện trong các quan điểm mang tính định hướng tư tưởng.

Thứ nhất, quan điểm “tăng cường quốc phòng, an ninh và đẩy mạnh đối ngoại và hội nhập quốc tế là trọng yếu, thường xuyên”. Tư duy mới của Đảng nâng tầm vai trò chiến lược của đối ngoại; đồng thời đặt ra yêu cầu cao, đối ngoại phải tiên phong, ở vị trí trung tâm, nhận diện rõ, đúng, từ sớm, từ xa nguy cơ đối đầu, xung đột, chiến tranh. Tham mưu đối sách hóa giải nguy cơ theo phương châm “biến đại sự thành tiểu sự, tiểu sự thành vô sự”, góp phần củng cố môi trường hòa bình, ổn định, hữu nghị, hợp tác phát triển.

Thứ hai, đối ngoại vừa là công cụ hữu hiệu để bảo vệ cao nhất lợi ích quốc gia - dân tộc, vừa là “phương thức thể hiện bản lĩnh, bản sắc và tầm vóc Việt Nam trên trường quốc tế”. Chúng ta không chỉ tiếp thu tinh hoa nhân loại mà còn “lan tỏa giá trị văn minh Việt Nam”.

Đối ngoại là phương thức đưa Việt Nam ra thế giới và đưa thế giới đến Việt Nam như chúng ta vốn có và mong muốn. Qua đó, thực hiện ngoại giao kinh tế là nhiệm vụ trọng tâm, mở rộng thị trường, thu hút vốn, công nghệ, tham gia sâu, hiệu quả vào chuỗi cung ứng, sản xuất toàn cầu.

Thứ ba, đối ngoại dựa trên vị thế mới, tinh thần, ý chí “tự chủ chiến lược”, “tự cường” và “tự tin”. Tinh thần đó cho chúng ta sức mạnh để nhận diện và hóa giải thách thức trong bối cảnh thế giới, khu vực cạnh tranh địa chính trị, cạnh tranh nước lớn gay gắt.

Đối ngoại cần nắm chắc nội hàm sâu sắc của tinh thần “tự chủ”, “tự cường”, “tự tin” trong Nghị quyết và của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm. Từ đó, chuyển hóa nó thành hành động mạnh mẽ.

Thứ tư, quan điểm chỉ ra phương thức để “vươn lên đảm nhận một sứ mệnh mới, bảo đảm cao nhất lợi ích quốc gia – dân tộc” bằng cách “lấy hòa bình, độc lập, tự chủ, tự cường là nền tảng”, “đặt người dân là trung tâm của mọi chính sách” và “coi đóng góp cho cộng đồng quốc tế là trách nhiệm”. Chúng ta đang và tiếp tục nhận thức, hành động theo phương thức đó.

Bài phát biểu dẫn đề của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước tại Diễn đàn Shangri-La 2026 và việc Việt Nam tổ chức thành công Diễn đàn Tương lai ASEAN 2026 thể hiện rõ sự chuyển dịch tư duy, từ “thành viên tích cực”, thích ứng với khu vực, thế giới sang tham gia “định hình luật chơi”, “chủ động kiến tạo”, dẫn dắt trong khu vực, được dư luận quốc tế ghi nhận, đánh giá cao.

Thứ năm, quan điểm tạo và phát huy cao nhất, tối ưu nhất sức mạnh tổng hợp quốc gia, dân tộc. Đó là dựa trên nền tảng phối hợp chặt chẽ, đồng bộ, biện chứng 3 trụ cột: Đối ngoại Đảng, ngoại giao Nhà nước và đối ngoại Nhân dân; sự phối hợp chặt chẽ các lĩnh vực quốc phòng, an ninh, đối ngoại và các kênh, lĩnh vực khác; giữa các ban, bộ, ngành trung ương, với sự tham gia sâu rộng của địa phương, doanh nghiệp và người dân, sự kết hợp nhuần nhuyễn các công cụ...

Biến “sức mạnh mềm” thành công cụ hữu hiệu

Các quan điểm của Đảng xác định chỗ đứng, cách nhìn để ngoại giao nhận diện và giải quyết các vấn đề của Việt Nam liên quan đến khu vực, thế giới, chuyển tư duy, nhận thức thành hành động thực tế. Theo tinh thần đó, Nghị quyết và bài phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh năm định hướng lớn.

Một là, phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại, ngăn ngừa nguy cơ khủng hoảng từ sớm, từ xa, từ nơi xuất phát; kiến tạo cục diện quốc tế thuận lợi cho đất nước. Nội dung cốt lõi là: Ưu tiên giữ gìn, phát triển quan hệ với các nước láng giềng, tăng cường tin cậy chính trị, kết nối chiến lược về hạ tầng, năng lượng, logistic, văn hóa, khoa học công nghệ..., đan xen lợi ích lâu dài, phối hợp chặt chẽ, kiểm soát bất đồng, xử lý hài hòa các vấn đề nảy sinh, giải quyết tranh chấp bằng biện pháp hòa bình...

Với các nước lớn phải chủ động, tích cực định hình, giữ gìn, phát triển quan hệ cân bằng, hài hòa, cùng có lợi, không để rơi vào thế đối đầu hoặc lệ thuộc trong quan hệ... Với các đối tác khác, cần tạo chuyển biến thực chất, khai thác tối đa dư địa từ các khuôn khổ hợp tác và FTA hiện có.

Để thực hiện định hướng lớn, cần nâng cao năng lực tự chủ, quản trị chiến lược, chất lượng nghiên cứu dự báo, tham mưu chiến lược; tăng chiều sâu hợp tác về công nghiệp quốc phòng, công nghiệp an ninh, an ninh mạng... những lĩnh vực phức tạp, nhạy cảm nhưng góp phần củng cố lòng tin, tăng cường quan hệ.

Hai là, đối ngoại tạo động lực mở rộng không gian và cơ hội phát triển mới, gắn kết chặt chẽ với tiến trình phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, giải quyết bài toán lớn đặt ra với Việt Nam. Trọng tâm là đối ngoại chuyển từ “thu hút” sang “chọn lọc” và nâng cao chất lượng nguồn ngoại lực cho đột phá chiến lược...

Bằng cách đa dạng hóa thị trường, đối tác, nguồn cung, ưu tiên dự án công nghệ cao, liên kết sâu với trong nước, chuyển giao công nghệ ...; chuyển hóa quan hệ chính trị tốt đẹp thành các dự án, chương trình hợp tác thực chất, đón đầu xu thế mới...

Ba là, thể hiện trách nhiệm toàn cầu, tham gia đóng góp vào các vấn đề chung của cộng đồng quốc tế. Bằng cách phát huy tiếng nói tích cực, đề xuất ý tưởng sáng tạo, góp phần khôi phục lòng tin và tính hiệu quả của chủ nghĩa đa phương. Tích cực đóng góp bảo vệ trật tự thế giới dựa trên luật pháp quốc tế và Hiến chương Liên hợp quốc. Phát huy thế và lực mới, đóng vai trò dẫn dắt, tham gia định hình các cơ chế đa phương phù hợp. Chủ động, tích cực tham gia ứng phó các thách thức toàn cầu, phát huy thế mạnh của Việt Nam trong bảo đảm an ninh lương thực, hoạt động hòa bình trong khuôn khổ Liên hợp quốc...

Bốn là, nâng tầm vị thế quốc gia tương xứng với tầm vóc lịch sử, bản sắc văn hóa, tiềm lực kinh tế và vai trò chính trị ngày càng gia tăng của đất nước, đóng góp vào nền văn minh nhân loại. Đối ngoại cần dựa chắc vào căn cốt, vị thế, tiềm năng, thế mạnh của quốc gia, dân tộc, biến “sức mạnh mềm” thành công cụ hữu hiệu, nâng cao năng lực xử lý các vấn đề quốc tế hài hòa, có lý, có tình, phù hợp với luật pháp quốc tế, tranh thủ sự đồng tình, ủng hộ của cộng đồng quốc tế.

Phát huy vai trò, khơi thông nguồn lực của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, thu hút nguồn lực phát triển đất nước; lan tỏa hình ảnh Việt Nam tự cường, đổi mới, nhân văn, chủ động, tích cực, có tránh nhiệm với cộng đồng quốc tế.

Năm là, xây dựng nền ngoại giao toàn diện, hiện đại, chuyên nghiệp ngang tầm yêu cầu, nhiệm vụ trong kỷ nguyên mới; vươn lên ngang nhóm dẫn đầu ở khu vực và vươn tầm quốc tế. Đây là mục tiêu và là điều kiện để ngoại giao thực hiện các định hướng của Đảng.

Muốn vậy, phải xây dựng hệ thống lý luận đối ngoại trong kỷ nguyên mới; tổ chức bộ máy khoa học; bố trí nguồn lực đồng bộ; xây dựng đội ngũ cán bộ toàn diện, vừa phát huy giá trị dân tộc vừa chuẩn hóa quốc tế, tương xứng với thế và lực của đất nước.

Nghị quyết của Đảng đặt ra mục tiêu cao, cụ thể; xác định đồng bộ 5 quan điểm; đề ra 5 định hướng lớn để đối ngoại vươn tầm, đóng góp nhiều hơn cho đất nước, tương xứng với vai trò “tiên phong”, nhiệm vụ “trọng yếu, thường xuyên”.

Sứ mệnh vinh quang, trách nhiệm lớn lao, nền tảng vững chắc, tạo động lực để đối ngoại nắm bắt cơ hội, vượt qua thách thức, nỗ lực phấn đấu, đáp ứng sự tin cậy của Đảng, sự tin tưởng của Nhân dân, đồng hành cùng đất nước, dân tộc trong kỷ nguyên mới.

TS. Vũ Đăng Minh