Học giả Nhật Bản: Việt Nam đã sẵn sàng cho 'thời khắc cường quốc tầm trung'

Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ yêu cầu phát huy vai trò tiên phong của đối ngoại trong giữ vững môi trường hòa bình, huy động nguồn lực cho phát triển đất nước, nâng cao vị thế và uy tín quốc tế của Việt Nam, đồng thời chủ động tham gia định hình các thể chế, cơ chế hợp tác và quản trị toàn cầu. Thực tiễn hoạt động đối ngoại cấp cao thời gian qua cho thấy những định hướng đó đang từng bước được hiện thực hóa bằng các sáng kiến và hành động cụ thể.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 19/5/2026 của Bộ Chính trị về triển khai đường lối đối ngoại Đại hội XIV của Đảng. Ảnh: Phạm Thắng

Từ thích ứng đến chủ động định hình

Đánh giá về những chuyển động ngoại giao hiện nay của Việt Nam, nhà nghiên cứu Nicholas Chapman mở đầu bằng cách nhắc lại bài phát biểu tại Đối thoại Shangri-La 2026 của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, coi đây là sự kiện đánh dấu mốc quan trọng trong hoạt động đối ngoại của Việt Nam. Việt Nam đã lên tiếng về những thách thức đối với các nguyên tắc quốc tế, mô hình phát triển và lòng tin chiến lược trong bối cảnh thế giới nhiều biến động. Thông điệp quan trọng được đưa ra đối với các quốc gia, đặc biệt là những nước có quy mô vừa và nhỏ, phát triển và an ninh không thể tách rời.

Nhận định này xuất hiện trong bối cảnh nhiều nhà quan sát quốc tế cho rằng thế giới đang bước vào một “thời khắc của các cường quốc tầm trung” khi trật tự toàn cầu phân mảnh hơn, cạnh tranh giữa các nước lớn gia tăng và các cơ chế hợp tác truyền thống chịu sức ép.

Ông Nicholas Chapman dẫn Chỉ số Quyền lực châu Á 2025 của Viện Lowy (Australia) cho thấy, Việt Nam ghi nhận mức tăng lớn thứ hai về “sức mạnh tổng hợp” kể từ năm 2024, xếp thứ 12 trong số 27 quốc gia được đánh giá. Kết quả này phản ánh sự kết hợp giữa tăng trưởng kinh tế, khả năng hội nhập quốc tế và chính sách đối ngoại linh hoạt, cân bằng của Việt Nam.

“Việt Nam đang ngày càng chuyển hóa tăng trưởng kinh tế và sự thận trọng trong ngoại giao thành những kết quả cụ thể”, ông Nicholas Chapman đánh giá, cho rằng đất nước đang hợp tác với các quốc gia có vai trò tương đồng để thúc đẩy phát triển chung, đồng thời xây dựng các cơ chế ứng phó với những thách thức an ninh phi truyền thống.

Mạng lưới đối tác rộng mở, hợp tác thực chất

Trong bài phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 06-NQ/TW ngày 11/6, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh: “Với quyết tâm chính trị cao, với sự lãnh đạo của Đảng, sự vào cuộc đồng bộ của cả hệ thống chính trị, trên cơ sở nhận thức và tư duy, cách làm mới, Nghị quyết cần nhanh chóng đi vào cuộc sống để đối ngoại phát huy vai trò tiên phong và nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên, góp phần vào xây dựng một nước Việt Nam phát triển, độc lập, tự chủ và tự cường trong kỷ nguyên mới”.

Theo nhà nghiên cứu Nicholas Chapman, một trong những điểm nổi bật trong chính sách đối ngoại của Việt Nam thời gian qua chính là nỗ lực “đưa nghị quyết vào cuộc sống”: đưa các khuôn khổ quan hệ đối tác đi vào chiều sâu, gắn kết với các lĩnh vực hợp tác cụ thể.

Trong chuyến thăm Việt Nam của Thủ tướng Nhật Bản Sanae Takaichi vào tháng 5/2026, hai nước ký 6 thỏa thuận hợp tác trong các lĩnh vực như thích ứng biến đổi khí hậu, tăng trưởng carbon thấp, chuyển đổi số, dữ liệu vệ tinh và trí tuệ nhân tạo. Các thỏa thuận này tiếp nối khuôn khổ viện trợ phát triển chính thức (ODA) “thế hệ mới” mà hai nước công bố trước đó.

Trong chuyến thăm Ấn Độ của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, Việt Nam và Ấn Độ cũng nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện tăng cường, đồng thời ký 13 văn kiện hợp tác trên nhiều lĩnh vực.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu dẫn đề tại Đối thoại Shangri-La lần thứ 23. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN

Cùng với đó, các chuyến thăm của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm tới Thái Lan, Singapore và Philippines trước và sau Đối thoại Shangri-La đã tạo thêm động lực cho hợp tác khu vực. Việt Nam và Philippines nâng cấp quan hệ lên Đối tác Chiến lược Toàn diện tăng cường, đồng thời ký kết thỏa thuận hợp tác về an ninh lương thực. Việt Nam và Singapore thành lập nhóm công tác thương mại nông sản - thực phẩm nhằm tăng cường phối hợp trong lĩnh vực an ninh và an toàn lương thực.

Ông Nicholas Chapman là nhà nghiên cứu chuyên về chính sách đối ngoại, kinh tế chính trị và lịch sử Việt Nam, hiện đang công tác tại Đại học Tohoku, Nhật Bản. Ảnh: East Asia Forum

Theo ông Nicholas Chapman, những hoạt động ngoại giao này cho thấy Việt Nam không chỉ tìm kiếm sự đồng thuận về mặt chính trị, mà đang hướng tới các chương trình hợp tác cụ thể, mang lại lợi ích thiết thực trong những lĩnh vực then chốt như kết nối hạ tầng, năng lượng sạch, an ninh lương thực và chuyển đổi xanh.

Ở cấp độ khu vực, Việt Nam cũng thúc đẩy tăng cường kết nối thông qua các dự án hạ tầng chiến lược. Tuyến cáp ngầm Asia Direct Cable - hệ thống cáp biển lớn của Việt Nam - đi vào hoạt động từ năm 2025, kết nối Việt Nam với Trung Quốc, Hong Kong (Trung Quốc), Thái Lan, Philippines, Singapore và Nhật Bản.

Trong lĩnh vực năng lượng, các doanh nghiệp hàng đầu của Malaysia, Singapore và Việt Nam đã ký thỏa thuận phát triển chung nhằm nghiên cứu khả năng nhập khẩu năng lượng tái tạo từ Việt Nam, mở ra hướng hợp tác mới trong quá trình chuyển đổi năng lượng khu vực.

Đóng góp vào các nỗ lực toàn cầu

Không chỉ thúc đẩy hợp tác song phương và khu vực, Việt Nam ngày càng tham gia tích cực hơn vào các cơ chế đa phương, qua đó góp phần định hình các chương trình nghị sự toàn cầu.

Một ví dụ được ông Nicholas Chapman nhấn mạnh là vai trò của Việt Nam trong tiến trình xây dựng Công ước Liên Hợp Quốc về chống tội phạm mạng. Việt Nam đã dành nhiều nỗ lực ngoại giao cho quá trình đàm phán, với sự tham gia của nhóm công tác liên ngành qua tám vòng thương lượng trong hơn 30 tháng. Công ước sau đó được 72 quốc gia ký tại Hà Nội.

Cùng với đó, Việt Nam phối hợp với Văn phòng Liên Hợp Quốc về chống ma túy và tội phạm (UNODC) xây dựng trung tâm chống tội phạm mạng khu vực tại Hà Nội. Đây được xem là cách tiếp cận cho thấy Việt Nam nhìn nhận những thách thức như lừa đảo trực tuyến, tội phạm công nghệ cao không chỉ là vấn đề nội bộ mà cần một cơ chế hợp tác xuyên biên giới.

Trong lĩnh vực biến đổi khí hậu, Việt Nam tham gia quá trình dẫn tới ý kiến tư vấn của Tòa án Công lý Quốc tế về nghĩa vụ của các quốc gia trong ứng phó với biến đổi khí hậu, góp phần thúc đẩy tiếng nói của các nước đang phát triển trong thực thi các cam kết toàn cầu.

Việt Nam cũng có đại diện được bầu làm thẩm phán Tòa án Quốc tế về Luật Biển; đồng thời cùng Chile thúc đẩy nghị quyết của Đại hội đồng Liên Hợp Quốc về tổ chức hội nghị cấp cao liên quan đến phòng ngừa, chuẩn bị và ứng phó với đại dịch.

Củng cố nội lực để thích ứng với cạnh tranh chiến lược

Một điểm đáng chú ý trong cách tiếp cận của Việt Nam là sự gắn kết giữa quản trị trong nước với chiến lược đối ngoại.

Tháng 3/2026, Việt Nam trở thành quốc gia Đông Nam Á đầu tiên ban hành luật điều chỉnh về trí tuệ nhân tạo (AI). Quy định mới yêu cầu các doanh nghiệp minh bạch về nội dung do AI tạo ra và thông báo cho người dùng khi họ đang tương tác với hệ thống AI thay vì con người.

Theo ông Nicholas Chapman, đạo luật này tham khảo các khung quản lý AI tiên tiến như Đạo luật AI của Liên minh châu Âu, đồng thời có thể trở thành cơ sở tham khảo cho việc xây dựng một khuôn khổ quản trị AI chung trong Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN).

Việc mở rộng và làm sâu sắc mạng lưới đối tác chiến lược toàn diện, chủ động tham gia các cơ chế quản trị toàn cầu, thúc đẩy hợp tác trên các lĩnh vực mới như chuyển đổi số, AI, an ninh mạng, an ninh lương thực hay chuyển đổi xanh cho thấy Việt Nam đang từng bước chuyển hóa đường lối đối ngoại của Đại hội XIV thành những kết quả cụ thể.

Những đánh giá tích cực từ giới học giả quốc tế cũng là minh chứng cho hiệu quả triển khai Nghị quyết số 06-NQ/TW của Bộ Chính trị, qua đó tiếp tục khẳng định bản lĩnh, tầm nhìn và vị thế của nền đối ngoại Việt Nam trong kỷ nguyên phát triển mới. Không chỉ chủ động thích ứng với những biến động của cục diện thế giới, Việt Nam đang ngày càng đóng góp tích cực vào việc định hình môi trường hòa bình, ổn định và hợp tác ở khu vực cũng như trên thế giới, đúng với tinh thần đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng mà Đại hội XIV của Đảng đã xác định.

Hồng Nhung