Đại biểu Quốc hội: Cần có cơ sở dữ liệu liên thông để quản lý lao động ở nước ngoài

Người lao động làm việc tại một xưởng gia công hàng dệt may xuất khẩu. (Ảnh: Hồng Đạt/TTXVN)

Để siết chặt và quản lý người lao động “chui,” bị trục xuất đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, các Đại biểu Quốc hội kiến nghị cần phải hình thành cơ sở dữ liệu tập trung đồng thời kết nối chia sẻ cơ sở dữ liệu dân cư và chuyên ngành sẽ tăng cường quản lý Nhà nước, tăng cường dự báo, cập nhật nguồn lực lao động.

Ngoài ra, các đại biểu cũng đưa ra các giải pháp ban hành chính sách đối với lao động có kỹ năng và sử dụng nguồn nhân lực sau khi về nước.

Siết chặt lao động “chui,” “nhảy cóc” chỗ làm

Tiếp tục Kỳ họp không thường lệ thứ Nhất, Quốc hội Khóa XVI, thảo luận tại Tổ về Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng vào sáng 5/8, bày tỏ sự thống nhất đối với Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng, tuy nhiên, Đại biểu Quốc hội Trần Đình Gia (đoàn Hà Tĩnh) cho rằng mã số tích hợp chỉ xác định phương thức quản lý mà chưa xây dựng quản lý khai thác, xây dựng chia sẻ dữ liệu, chưa thống nhất các đơn vị liên quan đến chuẩn hóa và sử dụng dữ liệu người lao động.

“Đối với người lao động, quá trình từ tuyển chọn, đào tạo, chuẩn bị nguồn lao động, kết nối, hỗ trợ việc làm hoặc kể sau khi nghỉ việc cần phải hình thành cơ sở dữ liệu tập trung, đồng thời kết nối chia sẻ cơ sở dữ liệu dân cư và chuyên ngành để tăng cường quản lý Nhà nước, dự báo, cập nhật nguồn lực lao động,” ông Gia đánh giá.

Đại biểu Trần Đình Gia cũng nhấn mạnh Dự thảo Luật này đã cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, điều kiện đầu tư, kinh doanh và thúc đẩy chuyển đổi số; xử lý một số vấn đề cấp thiết, vướng mắc, bất cập phát sinh từ thực tiễn.

Dẫn chứng, theo Đại biểu, tỉnh Hà Tĩnh là địa phương có lao động đi làm việc nước ngoài rất lớn và đã làm thay đổi cả bộ mặt vùng nông thôn. Tuy nhiên, người lao động cũng mắc các vi phạm quy định ở nước sở tại, thậm chí, có lao động đăng ký sang làm nhưng chỉ vài tháng lại “nhảy cóc” chỗ làm khác và đây là vấn đề nhức nhối.

Đại biểu Quốc hội đoàn Hà Tĩnh cũng đặt vấn đề vì sao người lao động “chui,” bị trục xuất tại nước này nhưng sau đó vẫn đăng ký đi xuất khẩu lao động sang nước khác? Vì sao không cấm triệt để đối tượng lao động này để không được đi làm việc tại nước ngoài?

Chỉ ra lý do thực tế không có cơ sở dữ liệu liên thông trong việc quản lý về người lao động, do đó, Đại biểu Gia kiến nghị Dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Người lao động Việt Nam đi làm việc ở nước ngoài theo hợp đồng nên cần có biện pháp mạnh mẽ bằng việc cập nhật dữ liệu liên thông các cấp, các bộ, ngành để tạo cơ sở pháp lý quản lý chặt chẽ người lao động.

Đại biểu Quốc hội Trần Đình Gia (đoàn Hà Tĩnh) tham gia thảo luận tại tổ vào sáng 5/8. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Đánh giá cao dự thảo luật vì mục tiêu bảo vệ người lao động, nâng cao năng lực cho người lao động và đưa nguồn lực đã được đào tạo ở nước ngoài về phục vụ đất nước, Đại biểu Quốc hội Phạm Thu Xanh (đoàn thành phố Hải Phòng) đề nghị siết chặt một số cơ chế bảo vệ người lao động, trong đó có cơ chế tuyển chọn trực tiếp để giảm trung gian, nguy cơ lừa đảo người lao động, khắc phục tình trạng núp bóng; tăng cường công khai minh bạch qua chuyển đổi số, người lao động có thông tin để kiểm chứng.

Dẫn giải thực tế sau đại dịch COVID-19, hàng vạn người lao động Việt Nam ở nước ngoài mất việc, không có thu nhập nhưng không thể về nước do không có đầu mối hướng dẫn, số chuyến bay ít, kéo dài thời gian lưu trú, gây khó khăn cho lao động, từ đó, Đại biểu đề nghị bổ sung cơ chế hỗ trợ khẩn cấp với người lao động nếu xảy ra thiên tai dịch bệnh, tình huống khẩn cấp khác, cơ chế tạm ứng kinh phí, trách nhiệm của doanh nghiệp trong việc này.

Có các chính sách sử dụng lao động về nước

Chỉ ra trong dự thảo luật có điểm mới là không chỉ đưa lao động ra nước ngoài mà còn sử dụng lao động chất lượng cao, có kinh nghiệm làm việc, ngoại ngữ để sau này về phục vụ đất nước, theo Đại biểu Phạm Thu Xanh, dự thảo luật nên bổ sung quy định về chính sách của Nhà nước với lao động đi làm ở nước ngoài, cụ thể là chính sách tiếp nhận, phát huy, sử dụng nhân lực là lao động Việt Nam sau khi làm việc ở nước ngoài, kết nối, thu hút, tham gia vào các ngành nghề có nhu cầu lao động chất lượng cao.

“Lao động làm việc trong môi trường sản xuất tiên tiến, có tay nghề, tác phong chuyên nghiệp nhưng hiện chưa có cơ chế thống kê, khai thác và cơ chế công nhận kỹ năng nghề, kết nối với doanh nghiệp trong nước để tuyển dụng, ưu tiên đào tạo, hỗ trợ khởi nghiệp,” Đại biểu đoàn thành phố Hải Phòng nêu rõ thực tế.

Đại biểu Quốc hội Phạm Thu Xanh (đoàn thành phố Hải Phòng) đề nghị siết chặt một số cơ chế bảo vệ người lao động, trong đó có cơ chế tuyển chọn trực tiếp để giảm trung gian, nguy cơ lừa đảo người lao động. (Ảnh: Việt Hùng/Vietnam+)

Liên quan đến việc ban hành chính sách đối với lao động có kỹ năng và sử dụng nguồn nhân lực sau khi về nước, Đại biểu Quốc hội Nguyễn Ngọc Sơn (đoàn thành phố Hải Phòng) đưa ra con số, cuối năm 2025, gần 900.000 lao động Việt Nam đang làm việc ở nước ngoài, chủ yếu tại Nhật Bản, Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc, mang về nguồn kiều hối khoảng 6-7 tỷ USD mỗi năm. Điều đáng chú ý hơn là sự chênh lệch thu nhập theo trình độ. Năm 2025, thu nhập bình quân tại Nhật Bản và Đài Loan (Trung Quốc) khoảng 1.300 USD/tháng, Hàn Quốc khoảng 1.600 USD/tháng; trong khi Đức và Đan Mạch đạt từ 2.900-4.000 USD/tháng.

“Cùng một lao động, chỉ cần nâng cao trình độ và chuyển dịch thị trường thì giá trị tạo ra có thể tăng gấp 2-3 lần mà không cần tăng số lượng người đi. Đây chính là dư địa tăng trưởng thực chất, tăng giá trị trên mỗi lao động chứ không tăng quy mô xuất cảnh,” Đại biểu Sơn nói.

Về mặt xã hội, theo Đại biểu Nguyễn Ngọc Sơn, định hướng này cũng giảm áp lực rút lao động trẻ khỏi thị trường trong nước, vấn đề đang trở thành lo ngại ở nhiều địa phương khi các khu công nghiệp mở rộng và đối mặt với nguy cơ thiếu hụt lực lượng lao động trầm trọng. Hơn nữa, việc kết nối thông tin việc làm cho người lao động về nước mới mang tính khuyến nghị, chưa gắn với chủ thể chịu trách nhiệm và chưa gắn với cơ sở dữ liệu, trong khi đây mới là khâu quyết định việc biến 900.000 lao động thành vốn nhân lực hay để lãng phí.

Do vậy, Đại biểu đề nghị bổ sung ngay trong Luật khung tối thiểu về cơ chế đặc thù: hỗ trợ đào tạo nghề và ngoại ngữ, tín dụng ưu đãi, ưu đãi với lao động thuộc hộ nghèo và vùng dân tộc thiểu số. Luật hóa trách nhiệm ghi nhận kỹ năng nghề tích lũy ở nước ngoài vào cơ sở dữ liệu và cơ chế công nhận, đánh giá kỹ năng khi về nước./.

(Vietnam+)

Nhóm PV