Chuyển động quan trọng của dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô Hà Nội

Phối cảnh Vành đai 5 - Vùng Thủ đô. Ảnh minh họa

Hoàn thiện hồ sơ cho một dự án chiến lược

Sau nhiều năm được nghiên cứu trong các quy hoạch phát triển giao thông quốc gia và Vùng Thủ đô, Dự án đường Vành đai 5 đã bước vào giai đoạn có ý nghĩa quyết định khi Chính phủ trình Quốc hội xem xét chủ trương đầu tư.

Theo Tờ trình của Chính phủ, tuyến đường dài khoảng 349km, đi qua Hà Nội và 6 địa phương gồm: Ninh Bình, Hưng Yên, Hải Phòng, Bắc Ninh, Thái Nguyên, Phú Thọ; được đề xuất đầu tư hoàn chỉnh 6 làn xe cao tốc, theo hình thức đầu tư công với tổng mức đầu tư sơ bộ khoảng 288.268 tỷ đồng. Dự án được phân chia thành các dự án thành phần về giải phóng mặt bằng, đường song hành và tuyến chính cao tốc; đồng thời đề xuất áp dụng 10 cơ chế, chính sách đặc thù.

Đằng sau Tờ trình là quá trình hoàn thiện hồ sơ với tiến độ gấp. Sau khi Ủy ban Thường vụ Quốc hội cho ý kiến, Bộ Xây dựng yêu cầu các địa phương, Ban Quản lý dự án Thăng Long và đơn vị tư vấn khẩn trương bổ sung, giải trình các nội dung về hướng tuyến, hiệu quả đầu tư, quy mô, tổng mức đầu tư và phương án huy động nguồn lực. Tỉnh Ninh Bình phải phân tích kỹ phương án cầu cạn về hiệu quả kinh tế - xã hội, tác động đến cảnh quan, không gian đô thị; Tỉnh Thái Nguyên làm rõ hiệu quả của phương án điều chỉnh hướng tuyến theo quy hoạch mới. Cơ cấu nguồn vốn, phân kỳ đầu tư và hiệu quả sử dụng vốn đầu tư công cũng tiếp tục được rà soát...

Đại diện Ban Quản lý dự án Thăng Long cho biết, để đáp ứng tiến độ rất gấp, đơn vị đã yêu cầu tư vấn huy động tối đa nhân lực, tập trung hoàn thiện tổng mức đầu tư, phương án huy động vốn và phương án đầu tư. Đề án chủ trương đầu tư cũng được trình Bộ Xây dựng xem xét đồng thời với quá trình hoàn thiện Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi.

Như vậy, việc Chính phủ trình Quốc hội không phải điểm khởi đầu, mà là kết quả của quá trình chuẩn bị, rà soát và hoàn thiện liên tục để dự án sẵn sàng chuyển sang bước tiếp theo khi chủ trương đầu tư được thông qua.

Một cuộc họp của Bộ Xây dựng với các địa phương và đơn vị liên quan bàn về dự án Vành đai 5 - Vùng Thủ đô. Ảnh: Tạ Hải

Chuẩn bị từ sớm để bảo đảm tiến độ

Với một dự án dự kiến thu hồi hơn 4.000ha đất, bố trí tái định cư cho gần 7.000 hộ dân, chi phí bồi thường, hỗ trợ, tái định cư khoảng 78.140 tỷ đồng, giải phóng mặt bằng là bài toán lớn đối với tiến độ. Vì vậy, công việc này đã được tính toán ngay từ giai đoạn nghiên cứu tiền khả thi.

Theo phương án Chính phủ trình Quốc hội, bồi thường, hỗ trợ và tái định cư được tách thành các dự án thành phần độc lập, giao địa phương tổ chức thực hiện. Ngân sách Trung ương dự kiến bảo đảm kinh phí giải phóng mặt bằng tuyến chính cao tốc; các địa phương chịu trách nhiệm phần đường song hành và những hạng mục thuộc phạm vi quản lý. Cách phân định này tạo điều kiện triển khai song song nhiều phần việc, rút ngắn thời gian chuẩn bị.

Tại cuộc làm việc với các bộ, ngành và 7 tỉnh, thành phố mới đây, Ủy viên Bộ Chính trị, Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh, Vành đai 5 không chỉ phục vụ lợi ích từng địa phương mà vì lợi ích tổng thể của quốc gia và Vùng Thủ đô. Phó Thủ tướng yêu cầu các địa phương thống nhất quyết tâm tự bảo đảm nguồn vốn đầu tư đường song hành và giải phóng mặt bằng theo nhiệm vụ được giao; Bộ Xây dựng tiếp tục rà soát tổng mức đầu tư, cơ cấu và nhu cầu vốn phù hợp với tiến độ, phân kỳ đầu tư.

Bộ trưởng Bộ Xây dựng Trần Hồng Minh cũng yêu cầu tiếp tục rà soát hệ thống nút giao ngay từ bước nghiên cứu tiền khả thi nhằm hạn chế điều chỉnh về sau. Khi chủ trương đầu tư được phê duyệt, các chủ đầu tư và đơn vị tư vấn phải khẩn trương hoàn thiện hồ sơ cắm mốc giải phóng mặt bằng, bàn giao cho địa phương thực hiện thu hồi đất, tái định cư. Nguồn vật liệu, vị trí bãi đổ thải, cự ly vận chuyển và suất đầu tư của từng dự án thành phần cũng phải được tính toán từ sớm.

Sự chuẩn bị đã đi vào những vấn đề cụ thể tại từng địa phương. Thành phố Hà Nội đề nghị làm rõ quy mô các nút giao để xác định phạm vi giải phóng mặt bằng ngay từ đầu, tránh phải thu hồi đất nhiều lần. Thành phố Hải Phòng kiến nghị cơ chế đặc thù để triển khai bồi thường, giải phóng mặt bằng và tái định cư sớm. Tỉnh Phú Thọ đề xuất các cơ chế về bãi đổ thải, nguồn vật liệu, thu hồi đất phục vụ mỏ vật liệu và chỉ định thầu để rút ngắn thời gian. Tỉnh Hưng Yên kiến nghị nghiên cứu phương án xử lý dự án BOT cầu Thái Hà nhằm bảo đảm khai thác đồng bộ...

"Đường găng" thực hiện dự án cũng đã được xác định: phê duyệt Báo cáo nghiên cứu khả thi trong giai đoạn 2026-2027; triển khai bồi thường, hỗ trợ, tái định cư trong cùng giai đoạn; các đoạn đã cân đối được vốn dự kiến khởi công cuối năm 2027, cơ bản hoàn thành năm 2030 và đưa vào khai thác từ năm 2031. Với quỹ thời gian không dài, tiến độ năm 2030 phụ thuộc rất lớn vào những phần việc được chuẩn bị ngay từ hôm nay.

Chuẩn bị cho những nhu cầu dài hạn

Đẩy nhanh tiến độ không đồng nghĩa với chỉ tính cho nhu cầu trước mắt. Trong quá trình góp ý Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi, Hà Nội đã đặt vấn đề chuẩn bị Vành đai 5 với tầm nhìn dài hạn, từ quy mô mặt cắt, hệ thống nút giao đến kết nối các trục giao thông và tổ chức không gian hai bên tuyến.

Cơ cấu tổng mức đầu tư dự án

Theo Phó Giám đốc Sở Xây dựng Hà Nội Đỗ Việt Hải, hướng tuyến và quy mô 6 làn xe trong Báo cáo nghiên cứu tiền khả thi cơ bản phù hợp với các quy hoạch hiện hành của Thủ đô. Tuy nhiên, do Vành đai 5 kết nối cao tốc Hà Nội - Lào Cai, Pháp Vân - Cầu Giẽ cùng nhiều trục hướng tâm, Sở Xây dựng kiến nghị nghiên cứu cập nhật quy hoạch đoạn qua Hà Nội từ 6 lên 8 làn xe. Đề xuất này gắn với định hướng Quy hoạch tổng thể Thủ đô tầm nhìn 100 năm, nhằm dự trữ không gian phát triển, tránh phải tiếp tục mở rộng sau một thời gian khai thác.

Hà Nội cũng đề nghị chủ động đầu tư nút giao Vành đai 5 với trục Hồ Tây - Ba Vì và cao tốc Hòa Lạc - Hòa Bình; nghiên cứu hầm chui thay cầu vượt dân sinh nhằm hạn chế chia cắt không gian đô thị và rà soát phương án tổ chức các nút giao ngay từ giai đoạn chuẩn bị.

Bài toán đặt ra với Vành đai 5 vì thế không chỉ là chuẩn bị đủ nhanh để kịp tiến độ năm 2030, mà còn phải đủ kỹ để những quyết định hôm nay đáp ứng nhu cầu phát triển trong nhiều thập kỷ tới. Từ hồ sơ, nguồn lực, mặt bằng đến không gian phát triển đều đang được chuẩn bị trước một bước. Đó là cơ sở quan trọng để khi chủ trương đầu tư được Quốc hội thông qua, dự án có thể nhanh chóng chuyển từ những kế hoạch trên giấy sang công trường.

Nghị quyết số 30-NQ/TW ngày 23-11-2022 của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế - xã hội và bảo đảm quốc phòng, an ninh vùng Đồng bằng sông Hồng đến năm 2030, tầm nhìn đến năm 2045 xác định: Đến năm 2030, hoàn chỉnh các tuyến đường bộ cao tốc hướng tâm và các tuyến vành đai Vùng Thủ đô, trong đó ưu tiên Vành đai 4, Vành đai 5.
Quy hoạch tổng thể quốc gia thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 và Quy hoạch mạng lưới đường bộ thời kỳ 2021-2030, tầm nhìn đến năm 2050 cũng xác định tuyến Vành đai 5 có lộ trình đầu tư trước năm 2030. Vì vậy, nghiên cứu, đầu tư tuyến đường trong giai đoạn 2026-2030 là yêu cầu phù hợp với chủ trương của Đảng, Nhà nước và các quy hoạch liên quan.
Khi hình thành, Vành đai 5 sẽ góp phần đáp ứng nhu cầu vận tải ngày càng tăng tại khu vực phát triển năng động của cả nước; tăng cường kết nối, đồng bộ hạ tầng giao thông giữa Thủ đô Hà Nội với các địa phương trong vùng kinh tế trọng điểm phía Bắc; nâng cao năng lực vận tải, qua đó tạo thêm động lực thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội của toàn vùng.

Tuấn Lương