Chuyển đổi xanh toàn diện: Động lực cho hiện đại hóa kiểu Trung Quốc

Ảnh minh họa

Năm 2024, Trung ương Đảng và Quốc vụ viện (Chính phủ) Trung Quốc lần đầu tiên ban hành Chỉ thị về việc đẩy nhanh chuyển đổi xanh toàn diện trong phát triển kinh tế-xã hội, với nhiều chính sách, giải pháp đúng và trúng, mạnh mẽ và hiệu quả, nhằm tăng tốc chuyển đổi xanh toàn diện, thực hiện phát triển chất lượng cao, đã tạo thêm những dấu ấn nổi bật trên tiến trình phát triển xanh và giảm phát thải carbon vốn được đẩy mạnh từ Đại hội XVIII năm 2012 đến nay.

Trung Quốc xác định, chuyển đổi sang phương thức phát triển xanh gắn liền với mục tiêu xây dựng đất nước Trung Quốc tươi đẹp. Muốn vậy, phải kiên trì triết lý "non xanh nước biếc chính là núi vàng núi bạc", kiên định con đường ưu tiên cho môi trường sinh thái và phát triển xanh. Trong quá trình chuyển đổi xanh, giảm thiểu tối đa lượng phát thải khí nhà kính, cần tìm tòi xây dựng mô hình phát triển kinh tế hiện đại hóa theo hướng hàm lượng công nghệ cao, tiêu hao ít năng lượng và hạn chế gây ô nhiễm môi trường.

Những thành tựu về phát triển xanh của Trung Quốc

Từ sau Đại hội XVIII của Đảng Cộng sản Trung Quốc, yêu cầu chuyển đổi xanh được tích hợp vào toàn bộ quá trình phát triển kinh tế-xã hội ở Trung Quốc, giúp nước này đạt được nhiều thành tựu trong phát triển xanh và giảm phát thải carbon. Ông Lý Cao, Thứ trưởng Bộ Sinh thái và Môi trường Trung Quốc cho biết, Trung Quốc đã đạt được những thành tựu nổi bật trong quá trình chuyển đổi năng lượng, xây dựng thị trường carbon và nâng cấp sản xuất: tính đến cuối năm 2025, tỷ lệ tiêu thụ năng lượng phi hóa thạch đạt 21,7%; tỷ lệ công suất lắp đặt năng lượng tái tạo trong tổng công suất phát điện của cả nước vượt 60%. Tổng công suất lắp đặt và khả năng lưu trữ điện gió và điện năng lượng mặt trời đã đạt mục tiêu đóng góp do quốc gia xác định cho năm 2030 trước thời hạn, đóng góp vào nỗ lực chống biến đổi khí hậu toàn cầu.

Nỗ lực giảm phát thải carbon ở các lĩnh vực trọng điểm như công nghiệp, giao thông vận tải, xây dựng, được đẩy mạnh. Trung Quốc đã lồng ghép hai mục tiêu carbon vào tổng thể quá trình phát triển kinh tế-xã hội, đẩy nhanh việc xây dựng phương thức sản xuất và lối sống xanh, ít carbon. Cụ thể, Trung Quốc đã xây dựng hệ thống sản xuất gang thép sạch lớn nhất thế giới, sản lượng cũng như doanh số bán xe năng lượng mới (xe điện) của nước này đã đứng đầu thế giới trong nhiều năm liên tiếp. Các ngành công nghiệp xanh, carbon thấp đã trở thành động lực mới cho tăng trưởng kinh tế và phát triển thương mại quốc tế.

Các lộ trình giảm phát thải carbon trọng điểm đã được thực hiện đầy đủ và đang mang lại kết quả tích cực. Trung Quốc đã đẩy mạnh nỗ lực trong các hoạt động tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải carbon và nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, các chương trình giảm phát thải carbon dựa trên nền kinh tế tuần hoàn, củng cố và tăng cường năng lực hấp thụ carbon. Trong 4 năm từ 2021-2024, mức tiêu thụ năng lượng bình quân đầu người đã giảm 11,6%. Năm 2024, lượng sử dụng các nguồn tài nguyên tái tạo chính như thép phế liệu, kim loại màu phế liệu, giấy phế liệu, cao su phế liệu và thủy tinh phế liệu vượt 400 triệu tấn.

Hệ thống hỗ trợ và bảo đảm cho phát triển xanh được tăng cường. Trung Quốc liên tục củng cố năng lực trong thống kê và hạch toán phát thải carbon, đo lường tiêu chuẩn, nâng cao năng lực đổi mới khoa học và công nghệ, cải thiện các chính sách hỗ trợ kinh tế và cơ chế thị trường. Tính đến cuối năm 2024, dư nợ tín dụng xanh bằng cả nội tệ và ngoại tệ đạt 36.600 tỷ nhân dân tệ, với gần 70% số tiền cho vay hướng đến lợi ích giảm phát thải carbon.

Tuy nhiên, quá trình chuyển đổi xanh của Trung Quốc vẫn còn đối mặt nhiều thách thức. Sự phụ thuộc vào than đá trong cơ cấu năng lượng, cơ cấu sản xuất thiên về công nghiệp nặng và những ràng buộc nghiêm ngặt về môi trường vẫn chưa thay đổi. Tỷ lệ nhiên liệu hóa thạch và các ngành công nghiệp truyền thống vẫn còn cao, nền tảng cho sự cải thiện ổn định chất lượng môi trường sinh thái vẫn chưa vững chắc. Hơn nữa, quá trình chuyển đổi xanh trên phạm vi toàn cầu đang gặp trở ngại, việc chính trị hóa các vấn đề môi trường và khí hậu ngày càng gia tăng, các rào cản thương mại xanh đang leo thang.

Định hướng phát triển xanh ở Trung Quốc trong thời gian tới

Giai đoạn sắp tới có ý nghĩa then chốt trong việc hiện thực hóa mục tiêu xây dựng đất nước và hiện đại hóa kiểu Trung Quốc. Hiện đại hóa kiểu Trung Quốc là hiện đại hóa của sự chung sống hài hòa giữa con người và thiên nhiên, trong đó xanh hóa và carbon thấp là những đặc trưng quan trọng của hiện đại hóa xã hội chủ nghĩa ở Trung Quốc.

Chuyên gia Vương Nghị của Viện nghiên cứu tư vấn chiến lược khoa học-công nghệ thuộc Viện Khoa học Trung Quốc cho rằng, trước kia, Trung Quốc áp dụng mô hình xử lý phần ngọn trong bảo vệ tài nguyên và môi trường. Tuy nhiên, hiệu quả của mô hình này liên tục giảm, do đó phải thực hiện đầy đủ, chính xác và toàn diện triết lý phát triển mới, tìm kiếm các giải pháp có hệ thống từ gốc và xuyên suốt toàn bộ quá trình nhằm thúc đẩy quá trình xanh hóa và giảm phát thải carbon trong phát triển kinh tế-xã hội.

Theo đại diện Ủy ban Phát triển và Cải cách quốc gia Trung Quốc, Chỉ thị về việc đẩy nhanh chuyển đổi xanh toàn diện trong phát triển kinh tế-xã hội năm 2024 của Trung ương Đảng và Quốc vụ viện (Chính phủ) Trung Quốc đề ra mục tiêu cho hai giai đoạn: Đến năm 2030, có những tiến bộ tích cực trong chuyển đổi xanh các ngành trọng điểm; phương thức sản xuất và lối sống xanh cơ bản được thiết lập; năng lực phối hợp giảm ô nhiễm và giảm phát thải carbon được tăng cường đáng kể; hiệu quả sử dụng các nguồn tài nguyên chính được cải thiện hơn nữa; hệ thống chính sách và tiêu chuẩn hỗ trợ phát triển xanh hoàn thiện hơn; đến năm 2035, một hệ thống kinh tế phát triển xanh, carbon thấp và tuần hoàn cơ bản được thiết lập; phương thức sản xuất và lối sống xanh được hình thành rộng rãi; hiệu quả phối hợp giảm ô nhiễm và giảm phát thải carbon có những tiến bộ đáng kể; hiệu quả sử dụng các nguồn tài nguyên chính sẽ đạt trình độ tiên tiến ở tầm quốc tế; phát triển kinh tế-xã hội sẽ hoàn toàn bước vào quỹ đạo xanh và carbon thấp; lượng khí thải carbon sẽ đạt đỉnh và sau đó giảm dần; mục tiêu về một Trung Quốc tươi đẹp cơ bản đạt được.

Chỉ tiêu cho một số ngành nghề trọng điểm gồm: Đến năm 2030, ngành công nghiệp tiết kiệm năng lượng và bảo vệ môi trường sẽ đạt quy mô khoảng 15.000 tỷ nhân dân tệ; tỷ lệ tiêu thụ năng lượng phi hóa thạch sẽ tăng lên khoảng 25%, công suất lắp đặt thủy điện tích năng sẽ vượt 120 triệu kW; cường độ phát thải carbon của phương tiện giao thông vận tải sẽ giảm khoảng 9,5% so với năm 2020; lượng tái sử dụng chất thải rắn đạt khoảng 4,5 tỷ tấn/năm, hiệu quả sử dụng các nguồn tài nguyên chính tăng khoảng 45% so với năm 2020...

Trong giai đoạn sắp tới, phát triển xanh ở Trung Quốc được tập trung vào 5 lĩnh vực và 3 khâu chủ yếu. 5 lĩnh vực là: xây dựng bố cục không gian phát triển xanh, carbon thấp và chất lượng cao; đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh và carbon thấp trong cơ cấu sản xuất; thúc đẩy ổn định quá trình chuyển đổi xanh và carbon thấp trong lĩnh vực năng lượng, tăng cường sử dụng sạch và hiệu quả năng lượng hóa thạch, phát triển mạnh mẽ năng lượng phi hóa thạch, đẩy nhanh việc xây dựng hệ thống điện mới; thúc đẩy chuyển đổi xanh trong lĩnh vực giao thông vận tải, tối ưu hóa cơ cấu giao thông vận tải, xây dựng cơ sở hạ tầng giao thông xanh, thúc đẩy các công cụ giao thông vận tải carbon thấp; thúc đẩy chuyển đổi xanh trong xây dựng và phát triển đô thị và nông thôn, thực hiện các phương pháp quy hoạch và xây dựng xanh, phát triển mạnh mẽ các công trình xanh và ít phát thải carbon, thúc đẩy phát triển xanh nông nghiệp và nông thôn.

3 khâu chủ yếu gồm: thực hiện chiến lược tiết kiệm toàn diện, tích cực thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, giảm phát thải carbon, tăng cường sử dụng tài nguyên một cách hiệu quả và tập trung, phát triển kinh tế tuần hoàn; thúc đẩy chuyển đổi xanh trong mô hình tiêu dùng, khuyến khích lối sống xanh, tăng nguồn cung sản phẩm xanh và tích cực mở rộng tiêu dùng xanh; phát huy vai trò hỗ trợ của đổi mới khoa học và công nghệ, tăng cường nghiên cứu cơ bản và ứng dụng, đẩy nhanh nghiên cứu và phát triển các công nghệ then chốt, tiến hành thí điểm và nhân rộng các kết quả đổi mới sáng tạo.

Ông Phác Thế Long, Phó Hiệu trưởng Đại học Bắc Kinh kiêm Viện trưởng Viện nghiên cứu Trung hòa carbon cho rằng, phát triển xanh trong giai đoạn tới đặt ưu tiên vào mục tiêu đạt đỉnh phát thải và trung hòa carbon, lấy đó làm định hướng dẫn dắt quá trình giảm phát thải carbon, giảm ô nhiễm, xanh hóa và tăng trưởng; cải thiện cơ chế phát triển xanh và giảm phát thải carbon, đẩy nhanh quá trình chuyển đổi xanh toàn diện trong phát triển kinh tế-xã hội. Ngoài ra, Trung Quốc cũng kỳ vọng tham gia dẫn dắt tiến trình chuyển đổi xanh toàn cầu với hệ thống quan điểm, phương thức, các lĩnh vực và mục tiêu ưu tiên cụ thể, nhằm thể hiện hình ảnh một cường quốc có trách nhiệm trong cộng đồng quốc tế./.

HỮU HƯNG (Phóng viên Báo Nhân Dân thường trú tại Trung Quốc)