EU gia tăng các biện pháp SPS, doanh nghiệp xuất khẩu cần chủ động thích ứng

Xu hướng kiểm soát giữa EU và Anh bắt đầu có sự khác biệt

Trình bày tại Hội nghị Cập nhật các quy định về an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật trong Hiệp định thương mại tự do giữa Việt Nam - Liên minh châu Âu (EVFTA), Việt Nam - Vương quốc Anh và Bắc Ai-len (UKVFTA)” do Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với TP. Hồ Chí Minh tổ chức ngày 24/7, TS. Ngô Xuân Nam - Phó Giám đốc Văn phòng SPS Việt Nam (Văn phòng Thông báo và Điểm hỏi đáp quốc gia về Vệ sinh dịch tễ và Kiểm dịch động thực vật) nhấn mạnh, EU và UK là hai thị trường trọng điểm đối với xuất khẩu nông sản, thực phẩm của Việt Nam.

Thanh long là 1 trong những mặt hàng thuộc diện kiểm soát tăng cường khi nhập khẩu vào EU. Ảnh: An Thư

Tuy nhiên, trong những năm gần đây, đặc biệt 5 năm gần đây, EU liên tục điều chỉnh các biện pháp SPS, tập trung vào việc siết chặt mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật (MRL), điều chỉnh quy định về phụ gia thực phẩm và cập nhật các đối tượng kiểm dịch thực vật.

Trong đợt cập nhật lần này, EU bổ sung một số đối tượng kiểm dịch thực vật mới, trong đó có đối tượng đã xuất hiện tại Việt Nam. Đây là thông tin cần được phổ biến kịp thời tới doanh nghiệp và cơ quan quản lý để có giải pháp kiểm soát phù hợp.

Theo TS. Ngô Xuân Nam, sau khi Vương quốc Anh rời EU, Việt Nam thực hiện EVFTA với EU và UKVFTA với Anh. Trước đây, các quy định SPS của Anh chủ yếu kế thừa quy định của EU. Tuy nhiên, trong thời gian gần đây đã xuất hiện xu hướng khác biệt.

Trong khi EU tiếp tục giảm mức dư lượng tối đa thuốc bảo vệ thực vật để tăng cường kiểm soát, thì Vương quốc Anh lại có xu hướng nới lỏng đối với một số hoạt chất. Đây là điểm doanh nghiệp cần đặc biệt lưu ý khi xây dựng kế hoạch xuất khẩu.

Bên cạnh đó, ngay trong nội bộ EU cũng bắt đầu xuất hiện sự khác biệt. Nếu trước đây một biện pháp SPS được áp dụng thống nhất cho toàn bộ 27 quốc gia thành viên thì gần đây một số nước đã ban hành quy định riêng cao hơn quy định chung của EU.

Ông Nam ví dụ Đức đã đưa ra một số biện pháp SPS riêng, cao hơn mức chung của EU. Điều này dẫn đến khả năng hàng hóa đáp ứng quy định của EU nhưng chưa chắc đã lưu thông thuận lợi tại tất cả 27 quốc gia thành viên. Văn phòng SPS Việt Nam đã kiến nghị phía EU xem xét vấn đề này trong các cuộc họp của Ủy ban SPS giữa hai bên.

EU tiếp tục gia tăng các thông báo SPS

Theo thống kê của Văn phòng SPS Việt Nam, trong 6 tháng đầu năm 2026, EU đã ban hành 74 thông báo thay đổi các biện pháp SPS, tăng so với mức 65 thông báo cùng kỳ năm 2025. Trong khi đó, Vương quốc Anh chỉ ban hành 15 thông báo, giảm so với 22 thông báo của cùng kỳ năm trước.

Ở phạm vi toàn cầu, 166 thành viên WTO đã ban hành 601 thông báo SPS trong 6 tháng đầu năm 2026, phản ánh xu hướng các thị trường ngày càng tăng cường các biện pháp kiểm soát an toàn thực phẩm và kiểm dịch.

Văn phòng SPS Việt Nam đã dịch toàn bộ các thông báo này sang tiếng Việt và cập nhật trên website để doanh nghiệp thuận tiện theo dõi.

TS. Ngô Xuân Nam cho biết thêm, EU đang dự thảo quy định siết chặt mức dư lượng tối đa đối với 8 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật. Dự kiến quy định được thông qua vào đầu năm 2027, công bố tháng 3/2027 và có hiệu lực sau 6 tháng.

“EU luôn dành khoảng thời gian chuyển tiếp để các nước xuất khẩu chủ động điều chỉnh sản xuất”- ông Nam nhấn mạnh.

Qua phân tích của Văn phòng SPS Việt Nam, nhiều mức dư lượng dự kiến giảm rất sâu. Chẳng hạn, đối với hoạt chất profenofos, mức dư lượng trên cà chua theo quy định hiện hành của Việt Nam là 10 ppm, trong khi EU dự kiến chỉ còn 0,01-0,05 ppm. Khoảng cách này rất lớn và có thể khiến sản phẩm đáp ứng quy định trong nước nhưng không đủ điều kiện xuất khẩu sang EU.

Tương tự, đối với một số loại trái cây có múi và dâu tây, mức dư lượng dự kiến cũng giảm về khoảng 0,01 ppm. Theo ông Nam, đây là ngưỡng kiểm soát rất thấp, đòi hỏi người sản xuất phải sử dụng thuốc bảo vệ thực vật đúng quy trình nếu muốn đáp ứng yêu cầu của thị trường.

Trong số 8 hoạt chất được EU điều chỉnh, có những hoạt chất đã nằm trong danh mục cấm tại Việt Nam và thực tế EU cũng không phát hiện các hoạt chất này trên nông sản xuất khẩu của Việt Nam. Tuy nhiên, vẫn còn một số hoạt chất đang được phép sử dụng trong nước nên cần tiếp tục được theo dõi, kiểm soát.

Văn phòng SPS Việt Nam cũng đã so sánh mức dư lượng tối đa giữa quy định của EU và quy định hiện hành của Việt Nam để doanh nghiệp tham khảo. Lãnh đạo Văn phòng SPS Việt Nam khẳng định, việc mỗi quốc gia có quy định khác nhau là bình thường, điều quan trọng là doanh nghiệp phải nhận diện được sự khác biệt để điều chỉnh sản xuất phù hợp.

Việt Nam còn 4 mặt hàng thực vật bị EU kiểm soát tăng cường

Theo quy định mới nhất của EU, hiện Việt Nam còn 4 mặt hàng thực vật thuộc diện kiểm soát tăng cường khi nhập khẩu vào EU, gồm sầu riêng, thanh long, đậu bắp và ớt.

Trong đó, sầu riêng được kiểm tra với tần suất 20%; thanh long 30%; đậu bắp và ớt 50%, kèm chứng thư phân tích dư lượng thuốc bảo vệ thực vật.

Thực tế trước đây Việt Nam có 7 mặt hàng nằm trong diện kiểm soát. Nhờ cải thiện công tác quản lý, EU đã giảm xuống còn 4 mặt hàng.

Ông Nam chia sẻ, tại cuộc họp với Tổng vụ Sức khỏe và An toàn thực phẩm (DG SANTE) của EU vào tháng 5/2026, Văn phòng SPS Việt Nam đã kiến nghị giảm tần suất kiểm tra đối với thanh long vì trong 6 tháng đầu năm 2026 chưa ghi nhận lô hàng thanh long nào vi phạm quy định của EU.

EU đánh giá dựa trên dữ liệu rủi ro. Nếu doanh nghiệp duy trì tốt việc kiểm soát dư lượng thuốc bảo vệ thực vật, cứ 6 tháng EU sẽ xem xét giảm tần suất kiểm tra; ngược lại có thể tăng tần suất nếu phát hiện vi phạm.

Xu hướng mới là kiểm soát theo chuỗi và quản lý rủi ro

Ngoài các quy định về dư lượng, EU cũng cập nhật thêm 4 đối tượng sinh vật gây hại phải kiểm dịch. Trong đó có một đối tượng đã được ghi nhận trên cây có múi tại Đồng bằng sông Cửu Long. Văn phòng SPS Việt Nam đã có văn bản gửi các địa phương và cơ quan chuyên ngành để chủ động giám sát.

Theo TS. Ngô Xuân Nam, xu hướng quản lý của EU hiện nay không còn dừng ở khâu kiểm tra tại cửa khẩu mà chuyển sang quản lý rủi ro trong toàn bộ chuỗi sản xuất. Mức dư lượng tối đa đối với nhiều hoạt chất được duy trì ở ngưỡng rất thấp, phổ biến từ 0,01 - 0,05 ppm.

Ông Nam cũng lưu ý, mỗi loại nông sản có quy định MRL riêng, doanh nghiệp không thể áp dụng một tiêu chuẩn chung cho tất cả sản phẩm.

Bên cạnh đó, trong nội bộ EU cũng bắt đầu xuất hiện sự khác biệt giữa các quốc gia thành viên. Ông Nam dẫn trường hợp Pháp dự kiến áp dụng quy định riêng đối với một số hoạt chất, điều này có thể khiến hàng hóa đáp ứng quy định chung của EU nhưng vẫn gặp khó khăn khi lưu thông tại thị trường Pháp.

Nam Khánh