Chuyển đổi số và đổi mới xanh: Hai động lực chính để tăng trưởng ở châu Á

Quang cảnh Trung tâm Hội nghị Quốc tế Diễn đàn châu Á Bác Ngao (BFA) tại thị trấn Bác Ngao, thành phố Quỳnh Hải, tỉnh Hải Nam, miền Nam Trung Quốc. Ảnh: Tân Hoa xã

Theo trang chinadaily.com, thách thức là chuyển yêu cầu này thành một chiến lược tăng trưởng nhất quán. Điều này đòi hỏi phải thúc đẩy “chuyển đổi kép”, tức là theo đuổi đồng thời chuyển đổi số và đổi mới xanh, đồng thời nhận thức rằng chỉ công nghệ thôi là chưa đủ. Thịnh vượng thực sự cần một chiến lược toàn diện, kết hợp giữa xuất sắc về công nghiệp và gắn kết xã hội.

Quá trình phát triển công nghiệp của Trung Quốc trong thập kỷ qua cho thấy sức mạnh của quá trình chuyển đổi này. Kể từ khi triển khai chiến lược “Sản xuất tại Trung Quốc 2025”, nước này đã chuyển mạnh từ mô hình phụ thuộc vào sản xuất thâm dụng lao động sang mô hình tập trung vào sản xuất giá trị cao và thâm dụng công nghệ. Một động lực then chốt của quá trình này là đồng thời áp dụng sản xuất thông minh và sản xuất xanh: số hóa và khử carbon song hành.

Kết quả thể hiện rõ trong các chuỗi giá trị toàn cầu. Dữ liệu từ báo cáo Thương mại theo giá trị gia tăng 2025 của tổ chức OECD cho thấy tỷ trọng giá trị gia tăng toàn cầu của Trung Quốc trong các ngành chủ chốt tăng mạnh. Trong lĩnh vực máy tính, điện tử và thiết bị quang học, thị phần toàn cầu của Trung Quốc tăng từ 4% năm 1995 lên 25% năm 2022. Xu hướng tương tự xuất hiện trong ngành ô tô, khi thị phần của Trung Quốc tăng từ 3% lên 25% trong cùng giai đoạn. Trong các lĩnh vực máy móc và hóa chất, Trung Quốc hiện dẫn đầu thế giới với thị phần lần lượt là 33% và 28%.

Quỹ đạo này chưa có dấu hiệu chững lại. Trung Quốc đang tiến tới các lực lượng sản xuất chất lượng mới, hướng tới các công nghệ tiên phong như truyền thông 6G, robot hình người và điện toán lượng tử. Giai đoạn tiếp theo của vị thế dẫn đầu công nghiệp sẽ không được quyết định bởi lợi thế chi phí mà bởi đổi mới, hiệu quả và tính bền vững.

Kinh nghiệm của Hàn Quốc là một minh chứng thuyết phục về tầm quan trọng của sự tích hợp này. Nghiên cứu gần đây do Trường Chính sách công và Quản lý KDI thực hiện trên 1.873 doanh nghiệp sản xuất cho thấy, các doanh nghiệp áp dụng đồng thời đổi mới số và đổi mới xanh đã tăng doanh thu từ 47% đến 57%, cao hơn đáng kể so với các doanh nghiệp chỉ theo đuổi một loại đổi mới. Hiệu ứng cộng hưởng mạnh nhất xuất hiện khi các công cụ số như trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật và 5G được sử dụng cho các sáng kiến thân thiện môi trường như tiết kiệm năng lượng. Điều này cho thấy số hóa là động lực giúp quá trình chuyển đổi xanh vừa khả thi vừa mang lại lợi nhuận, biến gánh nặng môi trường thành động lực tăng trưởng.

Tầm nhìn về một tương lai chung của Diễn đàn Bác Ngao đòi hỏi nhiều hơn công nghệ: cần một khuôn khổ xã hội và thể chế bảo đảm không ai bị bỏ lại phía sau. Phong trào Saemaul Undong (Phong trào Làng mới) của Hàn Quốc, cho thấy đổi mới thể chế có thể hỗ trợ các trụ cột cấu trúc của phát triển bền vững và thu hẹp khoảng cách đô thị - nông thôn. Phát triển bền vững là không thể nếu tồn tại khoảng cách lớn giữa khu vực đô thị và nông thôn.

Trong những năm 1970, Hàn Quốc đã xóa bỏ sự chênh lệch này thông qua hệ thống hỗ trợ dựa trên hiệu quả. Bằng cách cung cấp nguồn lực cho các làng thể hiện tính tự lực, chính phủ đã thúc đẩy tinh thần cạnh tranh cần cù, tự lực và hợp tác. Ngày nay, mô hình dựa trên khuyến khích này là cần thiết để thúc đẩy nông thôn tham gia vào các sáng kiến xanh như nông nghiệp thông minh và sử dụng đất bền vững, bảo đảm lợi ích của chuyển đổi kép lan tỏa tới cấp cơ sở.

Chuyển đổi xanh không chỉ phải giảm phát thải trong các nhà máy mà còn phải tăng khả năng hấp thụ carbon. Thành công này không chỉ đến từ trợ cấp từ trên xuống mà còn từ các Hiệp hội Lâm nghiệp Làng do cộng đồng dẫn dắt.

Các tổ chức này sử dụng cơ chế chia sẻ lợi nhuận để khắc phục “bi kịch của tài sản chung”, điều chỉnh lợi ích cá nhân phù hợp với mục tiêu môi trường tập thể. Cách tiếp cận do cộng đồng dẫn dắt này là khuôn mẫu giá trị cho các quốc gia châu Á khác đang tìm cách kết hợp bảo vệ môi trường với sinh kế nông thôn.

Khi trí tuệ nhân tạo và robot định hình lại lực lượng lao động, sự ổn định trong quan hệ lao động - quản lý sẽ trở nên then chốt. Trong quá trình công nghiệp hóa nhanh chóng của Hàn Quốc, các doanh nghiệp được coi là một cộng đồng thống nhất.

Bằng cách thúc đẩy các hội đồng lao động - quản lý và các nhóm kiểm soát chất lượng, nước này đạt được tăng trưởng đồng thời về năng suất và phúc lợi người lao động, qua đó đặt nền móng cho hệ thống Bảo hiểm Y tế Quốc gia năm 1977. Trong kỷ nguyên số, các công cụ như trí tuệ nhân tạo chỉ có thể hiệu quả nếu người lao động được coi là các bên liên quan. Việc thúc đẩy tinh thần cộng đồng bảo đảm rằng tăng năng suất sẽ đi kèm với tăng lương thực tế và các mạng lưới an sinh xã hội vững chắc.

Chuyển đổi kép không phải là chọn một trong hai giữa tạo lợi nhuận và bảo vệ hành tinh, cũng không phải là chọn giữa các thành phố công nghệ cao và các làng truyền thống. Đây là một chiến lược toàn diện, hài hòa giữa “bit” của trí tuệ số và “nguyên tử” của đổi mới xanh.

Kinh nghiệm của Hàn Quốc cho thấy khi phần thưởng gắn liền với nỗ lực và khi các cộng đồng cùng phát triển, ngay cả những quá trình chuyển đổi tham vọng nhất cũng trở nên bền vững. Bằng cách kết hợp quy mô công nghiệp khổng lồ của Trung Quốc với các bài học thể chế của Hàn Quốc trong việc xây dựng vốn xã hội, chúng ta có thể xây dựng một nền kinh tế toàn cầu kiên cường, bao trùm, thực sự góp phần định hình một tương lai chung cho châu Á và thế giới.

Thùy Dương/Báo Tin tức và Dân tộc