Chuyển đổi xanh - chìa khóa tiết kiệm nguồn lực

Toàn cảnh tọa đàm.

Từ góc độ chính sách đến thực tiễn doanh nghiệp, bài toán đặt ra không chỉ là giảm phát thải, mà cốt lõi là tối ưu hóa nguồn lực, nâng cao hiệu quả tăng trưởng và củng cố năng lực cạnh tranh quốc gia.

Áp lực chuyển đổi và yêu cầu sử dụng hiệu quả nguồn lực

Phát biểu tại tọa đàm “Chuyển đổi xanh-chìa khóa tiết kiệm nguồn lực” do Thời báo Ngân hàng tổ chức sáng 27/3, ông Nguyễn Xuân Hải, Phó Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng nhấn mạnh, năm 2026 mở ra một chu kỳ phát triển mới với yêu cầu cao hơn về chất lượng tăng trưởng và tính bền vững. Tuy nhiên, những biến động địa chính trị, nhất là xung đột tại Trung Đông, đang đẩy giá năng lượng tăng cao, gây áp lực lớn lên lạm phát và chi phí sản xuất.

Theo ông Hải, thực tế này đặt ra yêu cầu cấp thiết phải sử dụng tiết kiệm và hiệu quả các nguồn tài nguyên, nhất là năng lượng hóa thạch - yếu tố đang dần trở nên khan hiếm. Đây không chỉ là giải pháp tình thế mà là điều kiện nền tảng để duy trì tăng trưởng bền vững trong dài hạn.

Từ góc độ chính sách, định hướng này đã được cụ thể hóa trong các chiến lược lớn về an ninh năng lượng và tăng trưởng xanh. Đáng chú ý, việc thúc đẩy tiết kiệm năng lượng, bảo vệ môi trường và thích ứng biến đổi khí hậu được xác định là trụ cột xuyên suốt.

Phó Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng Nguyễn Xuân Hải phát biểu khai mạc Tọa đàm.

Phân tích sâu hơn, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường chỉ ra rằng, áp lực chuyển đổi không chỉ đến từ bên ngoài mà còn xuất phát từ nội tại nền kinh tế. Theo ông, Việt Nam đang đối mặt với tình trạng thâm hụt “vốn tự nhiên” khi mức độ khai thác và sử dụng tài nguyên vượt xa khả năng tái tạo và chịu tải của môi trường. Theo các báo cáo quốc tế về dấu chân sinh thái, nền kinh tế Việt Nam hiện đang thâm hụt khoảng 220% năng lực hệ sinh thái.

Bên cạnh đó, nhu cầu năng lượng tăng nhanh theo tốc độ tăng trưởng kinh tế đang tạo ra sức ép lớn. “Với mỗi 1% tăng trưởng GDP, nhu cầu năng lượng có thể tăng tới 1,7-2 lần, tương đương mức tăng 12-14%/năm khi nền kinh tế tăng trưởng khoảng 7%”, ông Thọ dẫn chứng. Trong bối cảnh mục tiêu tăng trưởng cao hơn, áp lực này càng trở nên rõ nét. Những biến động địa chính trị toàn cầu, như các sự kiện tại eo biển Hormuz hay xung đột Nga-Ukraine, đã cho thấy mức độ nhạy cảm và dễ tổn thương của hệ thống năng lượng. Năng lượng hóa thạch tuy có chi phí thấp nhưng tiềm ẩn rủi ro lớn về an ninh và ổn định nguồn cung. Vì vậy, phát triển năng lượng tái tạo không chỉ là xu hướng mà là con đường tất yếu nhằm giảm thiểu các cú sốc và đứt gãy chuỗi cung ứng năng lượng.

Không dừng lại ở đó, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Thọ cho rằng, các rào cản thương mại xanh như cơ chế điều chỉnh biên giới carbon (CBAM) hay tiêu chuẩn môi trường khắt khe từ các thị trường lớn đang trở thành “luật chơi mới”, buộc doanh nghiệp Việt Nam phải thay đổi nếu không muốn bị loại khỏi chuỗi giá trị toàn cầu.

Như vậy, chuyển đổi xanh không còn là lựa chọn mang tính tự nguyện, mà đã trở thành yêu cầu bắt buộc để bảo đảm cả an ninh kinh tế lẫn vị thế thương mại quốc gia.

Khơi thông dòng vốn xanh, biến thách thức thành động lực

Nếu áp lực là điểm khởi đầu, thì nguồn lực, nhất là tài chính chính là yếu tố quyết định tốc độ và hiệu quả của quá trình chuyển đổi. Bà Phạm Thị Thanh Tùng, Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) khẳng định, ngành ngân hàng luôn coi chuyển đổi xanh là lĩnh vực ưu tiên, định hướng dòng tín dụng vào các ngành có lợi cho môi trường như năng lượng tái tạo, nông nghiệp sạch hay công trình xanh.

Bà Phạm Thị Thanh Tùng - Phó Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước) phát biểu tại Tọa đàm.

Thực tế cho thấy, tín dụng xanh đang tăng trưởng nhanh, với quy mô đạt khoảng 780 nghìn tỷ đồng vào cuối năm 2025, chiếm hơn 4% tổng dư nợ toàn nền kinh tế. Dòng vốn này hiện tập trung chủ yếu vào các lĩnh vực như nông nghiệp xanh (khoảng 33%), năng lượng tái tạo (22%), công trình xanh và giao thông vận tải xanh. “Điều này cho thấy các ngân hàng đã chủ động tích hợp mục tiêu xanh vào chiến lược kinh doanh của mình. Về phía cơ chế chính sách, cần khẳng định rằng Ngành ngân hàng không áp dụng hạn mức riêng cho tín dụng xanh, mà luôn xác định đây là một trong những động lực tăng trưởng mới và ưu tiên bố trí nguồn lực phù hợp”, bà Tùng nêu rõ.

Tuy nhiên, cũng cần thẳng thắn nhìn nhận, quy mô này vẫn còn khiêm tốn so với nhu cầu rất lớn của nền kinh tế, nhất là khi Việt Nam cần tới gần 69 tỷ USD để thực hiện các cam kết giảm phát thải đến năm 2030. “Điều này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với hệ thống tài chính-ngân hàng trong việc mở rộng nguồn lực, hoàn thiện cơ chế và nâng cao hiệu quả phân bổ vốn cho các dự án xanh”, Phó Tổng Biên tập Thời báo Ngân hàng Nguyễn Xuân Hải cho biết thêm.

Trong khi đó, từ góc độ chuyên gia năng lượng, Tiến sĩ Phạm Phan Dũng (Bộ Công Thương) nhấn mạnh, chuyển đổi xanh thực chất là bài toán kinh tế. Theo đó, hiệu quả của các giải pháp tiết kiệm năng lượng không chỉ nằm ở giảm phát thải mà còn trực tiếp giúp doanh nghiệp giảm chi phí vận hành, nâng cao năng suất và duy trì khả năng cạnh tranh trên thị trường quốc tế.

Tiến sĩ Phạm Phan Dũng, chuyên gia kinh tế năng lượng (Bộ Công Thương) tại Tọa đàm.

Ông Phạm Phan Dũng cũng chỉ ra một điểm nghẽn lớn nhất hiện nay nằm ở nguồn lực tài chính. Doanh nghiệp có nhu cầu chuyển đổi nhưng thiếu vốn để thực hiện. Việc đổi mới công nghệ, chuyển sang sử dụng năng lượng sạch hay tối ưu hóa hệ thống sản xuất đều đòi hỏi chi phí đầu tư lớn, thời gian hoàn vốn dài, trong khi phần lớn doanh nghiệp, đặc biệt là doanh nghiệp nhỏ và vừa, hạn chế trong tiếp cận nguồn vốn dài hạn

Do đó, theo các chuyên gia, nếu chỉ dựa vào nỗ lực tự thân của doanh nghiệp, quá trình này sẽ diễn ra chậm và thiếu đồng bộ. Do đó, chính sách cần đóng vai trò dẫn dắt và kích hoạt thị trường, tập trung vào ba trụ cột: hỗ trợ đổi mới công nghệ, hỗ trợ tài chính và hoàn thiện hành lang pháp lý. Trong đó, việc ưu tiên tín dụng xanh, định hướng dòng vốn cho các dự án chuyển đổi năng lượng, cùng với xây dựng danh mục ngành nghề ưu tiên là yếu tố then chốt để ngân hàng có cơ sở triển khai.

Một đề xuất đáng chú ý là xây dựng Quỹ thúc đẩy sử dụng năng lượng tiết kiệm và hiệu quả, huy động nguồn lực từ ngân sách và các tổ chức quốc tế, sau đó phân bổ qua hệ thống ngân hàng. Cách tiếp cận này được đánh giá có thể tạo “đòn bẩy kép” vừa giảm chi phí vốn, vừa nâng cao hiệu quả phân bổ nguồn lực.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Thọ, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược, Chính sách Tài nguyên và Môi trường phát biểu tại Tọa đàm.

Ở góc độ tổng thể, Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Đình Thọ cho rằng, chuyển đổi xanh tuy đặt ra thách thức lớn, nhưng nếu được triển khai đúng hướng, đây sẽ là cơ hội để tái cấu trúc mô hình tăng trưởng, nâng cao chất lượng phát triển và củng cố năng lực cạnh tranh quốc gia. Vấn đề cốt lõi không nằm ở việc có chuyển đổi hay không, mà là chuyển đổi như thế nào để vừa đáp ứng yêu cầu quốc tế, vừa bảo đảm lợi ích lâu dài của nền kinh tế.

HỒNG ANH