Xin 'giấy thông hành' cho tàu Việt Nam qua eo biển Hormuz

Theo các doanh nghiệp vận tải, hiện có 18 tàu thuộc sở hữu của doanh nghiệp Việt Nam (gồm 4 tàu treo cờ Việt Nam và 14 tàu treo cờ nước ngoài) đang hoạt động tại khu vực Trung Đông. Trước tình hình chiến sự phức tạp, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam đã kiến nghị Bộ Xây dựng có ý kiến để Bộ Ngoại giao trực tiếp làm việc với phía Iran, tìm kiếm sự bảo đảm an toàn cho các phương tiện này.

Mục tiêu cốt lõi của động thái ngoại giao là đề nghị Iran ban hành thông báo chính thức cho phép tàu và thuyền viên Việt Nam đi qua khu vực eo biển Hormuz. Đây được xem là cơ sở pháp lý mang tính sống còn, bởi hiện nay nhiều hãng bảo hiểm đang từ chối cung cấp bảo hiểm chiến tranh cho doanh nghiệp vận tải nếu thiếu văn bản xác nhận từ phía Iran.

Tàu TM Hai Ha 818 neo đậu tại vịnh Oman. Ảnh: Marine Traffic.

Việc ưu tiên bảo đảm an toàn được phân chia rõ ràng theo ba cấp độ: Cao nhất là tàu mang cờ Việt Nam chở hàng hai chiều; tiếp đến là tàu cờ nước ngoài của chủ Việt Nam sử dụng thuyền viên Việt; và cuối cùng là tàu chủ Việt Nam dùng thuyền viên nước ngoài để vận tải quốc tế. Cùng với đó, nhà chức trách đặc biệt nhấn mạnh việc nhờ phía Iran tạo điều kiện cho các chuyến tàu chở dầu thô và sản phẩm dầu lưu thông an toàn về Việt Nam, góp phần giữ vững an ninh năng lượng quốc gia. Các cơ quan đại diện ngoại giao tại khu vực cũng được yêu cầu bám sát tình hình để kịp thời hỗ trợ khi phát sinh tình huống khẩn cấp.

Không chỉ đối mặt với rủi ro an ninh, chuỗi cung ứng hàng hải còn đang hứng chịu cú sốc lớn về chi phí. Các số liệu cho thấy, giá nhiên liệu FO/DO đã vọt lên mức 1.100/2.000 USD/tấn, tăng tới 100-120% so với trước khi xung đột nổ ra (mốc cũ là 550/750 USD/tấn). Vì nhiên liệu chiếm tới 30-40% giá thành vận tải, các hãng tàu trong nước buộc phải liên tục điều chỉnh tăng giá cước để bù đắp.

Chỉ tính riêng trong tháng 3, giá cước container nội địa đã trải qua hai đợt tăng sốc: Đợt đầu vào giữa tháng tăng 7-12% và đợt sau vào cuối tháng tiếp tục đội thêm 17-25%. Cước tàu hàng rời cũng ghi nhận mức tăng phi mã 30-45% tùy tuyến. Áp lực còn bủa vây khi nhiều cảng biển không có đủ dầu để cấp, khiến tàu phải dừng chờ hoặc chuyển hướng, càng làm tiêu tốn thời gian và đẩy chi phí lên cao hơn.

Chuỗi cung ứng hàng hải đang hứng chịu cú sốc lớn về chi phí do nhiên liệu tăng cao. Ảnh: Lộc Liên.

Để tháo gỡ gánh nặng bủa vây doanh nghiệp, Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam vừa chính thức đề xuất giảm mức thu phí, lệ phí hàng hải nội địa xuống mức 0 đồng/GT (tổng dung tích tàu). Giải pháp này đưa ra hai phương án về mốc thời gian: Áp dụng đến hết ngày 31/12/2026 hoặc kéo dài cho đến khi giá nhiên liệu tại Việt Nam bình ổn trở lại. Cơ quan quản lý lưu ý, chính sách này chỉ áp dụng cho tuyến nội địa để giảm áp lực trực tiếp cho doanh nghiệp Việt Nam, trong khi vẫn giữ nguyên mức thu đối với các tàu thuyền hoạt động tuyến quốc tế. Khi hết thời gian hỗ trợ, mức thu sẽ trở lại như quy định cũ, đồng thời Cục cũng đề nghị điều chỉnh giảm dự toán thu ngân sách năm 2026 cho các Cảng vụ.

Cục Hàng hải và Đường thủy Việt Nam kiến nghị Bộ Công Thương can thiệp mạnh tay để điều tiết, bình ổn giá xăng dầu, đảm bảo nguồn cung liên tục cho vận tải và xử lý nghiêm các hành vi đầu cơ. Tùy thuộc vào việc xung đột kéo dài dưới hay trên 30 ngày, cơ quan chuyên ngành sẽ áp dụng các kịch bản kiểm soát giá dịch vụ, minh bạch hóa phụ phí và khuyến cáo các hãng tàu linh hoạt đa dạng hóa tuyến đường nhằm hạn chế tối đa rủi ro.

Lộc Liên