Chủ tịch ThaiBinh Seed đề xuất cơ chế linh hoạt để doanh nghiệp góp vốn vào hợp tác xã

Bao tiêu không đủ, phải tiến tới góp vốn

Sau hơn nửa thế kỷ gắn bó với lĩnh vực nông nghiệp và tích lũy kinh nghiệm liên kết sản xuất với hàng chục HTX, ông Trần Mạnh Báo nhận định việc hoàn thiện thể chế theo hướng linh hoạt là yêu cầu cấp thiết nhằm tạo điều kiện cho doanh nghiệp tham gia sâu hơn vào HTX.

Đánh giá thực trạng nông nghiệp, ông Trần Mạnh Báo cho biết, dù năm 2024 ghi nhận kim ngạch xuất khẩu nông lâm thủy sản đạt kỷ lục, nhưng những bất cập như “được mùa mất giá”, sản xuất chưa bám sát thị trường, chất lượng chưa đồng đều vẫn còn tồn tại.

"HTX đóng vai trò trung tâm trong tổ chức sản xuất, liên kết các hộ nông dân nhỏ lẻ thành một thực thể có quy mô, có tiêu chuẩn và năng lực cạnh tranh. Không có HTX vững mạnh, không có chuỗi giá trị nông sản bền vững”, ông Báo nhấn mạnh.

Từ kinh nghiệm thực tế của ThaiBinh Seed với hơn 70 vùng liên kết, quy mô gần 8.000 ha, ông Báo cho rằng mô hình bao tiêu truyền thống bộc lộ nhiều hạn chế, đặc biệt khi thị trường biến động hoặc xảy ra rủi ro thiên tai.

“Bao tiêu thôi chưa đủ bền vững. Khi thị trường biến động, sợi dây liên kết rất mỏng manh. Do đó, doanh nghiệp đang chuyển sang mô hình hợp tác sâu hơn với HTX, trong đó trọng tâm là góp vốn và chia sẻ lợi ích. Khi doanh nghiệp tham gia góp vốn, mối quan hệ giữa hai bên sẽ thay đổi về bản chất.

Chủ tịch ThaiBinh Seed Trần Mạnh Báo.

Khi doanh nghiệp góp vốn vào HTX, thành công hay thất bại của HTX cũng là thành công hay thất bại của doanh nghiệp”, Chủ tịch ThaiBinh Seed nói.

Mô hình này giúp doanh nghiệp chủ động kiểm soát chất lượng vùng nguyên liệu, giảm chi phí giao dịch, đồng thời tạo điều kiện để HTX tiếp cận vốn, công nghệ, nâng cao năng lực quản trị và mở rộng thị trường.

Khi đó, nông dân không chỉ là người bán nông sản mà trở thành một phần của chuỗi giá trị. Họ không chỉ có thu nhập từ bán sản phẩm mà còn từ lợi nhuận và cổ tức… Đó mới là sự thay đổi căn bản và bền vững.

Kiến nghị tạo “sân chơi” cho liên kết dài hạn

Chủ tịch ThaiBinh Seed cho rằng, để mô hình góp vốn phát huy hiệu quả và lan tỏa, cần đồng thời đáp ứng ba điều kiện cốt lõi, trong đó yếu tố thể chế đóng vai trò quyết định.

Trước hết, các HTX cần tiếp tục đổi mới mạnh mẽ về quản trị, minh bạch tài chính và vận hành thực chất. Đây là nền tảng để doanh nghiệp yên tâm góp vốn, bởi “doanh nghiệp chỉ có thể đầu tư vào những HTX hoạt động minh bạch, hiệu quả, có cơ chế phân phối rõ ràng và gắn trách nhiệm với quyền lợi của xã viên”.

Thứ hai, về phía doanh nghiệp, cần cam kết dài hạn và đồng hành thực chất. Góp vốn vào HTX không phải là giải pháp ngắn hạn mà là chiến lược đầu tư lâu dài, đòi hỏi doanh nghiệp chia sẻ rủi ro, đồng hành cả trong những giai đoạn thị trường bất lợi.

Đặc biệt, chính sách “mở đường” cho mô hình này đóng vai trò quan trọng. Theo đó, cần sớm hoàn thiện khung pháp lý theo hướng cho phép doanh nghiệp góp vốn vào HTX một cách linh hoạt hơn, đa dạng hình thức góp vốn như bằng tiền, tài sản, công nghệ, thương hiệu hay quyền sử dụng đất.

“Cần có cơ chế pháp lý rõ ràng, thuận lợi để doanh nghiệp và HTX dễ dàng triển khai trên thực tế, thay vì còn nhiều vướng mắc như hiện nay”, ông Báo kiến nghị.

Bên cạnh đó, cần cụ thể hóa các quy định của Luật HTX theo hướng khuyến khích thành viên góp vốn, tạo điều kiện để HTX huy động nguồn lực xã hội, mở rộng sản xuất kinh doanh và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị.

Khi có một môi trường thể chế đủ thông thoáng và minh bạch, mối liên kết giữa doanh nghiệp và HTX sẽ không dừng ở hợp đồng bao tiêu, mà tiến tới quan hệ đối tác chiến lược thực sự - nơi các bên cùng đầu tư, cùng chia sẻ lợi ích và cùng phát triển bền vững.

Trong dài hạn, quá trình chuyển dịch từ “bao tiêu” sang “góp vốn chiến lược” được xem là xu hướng tất yếu để xây dựng nền nông nghiệp hiện đại, trong đó doanh nghiệp, HTX và nông dân cùng trở thành các chủ thể gắn kết trong một chuỗi giá trị thống nhất.

Nguyệt Minh