'Chạy đà' mở rộng mô hình thông quan tập trung

Thời gian thông quan hàng hóa giảm 16%

Sau hơn một tháng đưa vào vận hành, mô hình thông quan tập trung tại Chi cục Hải quan khu vực III không chỉ chứng minh tính đúng đắn của chủ trương đổi mới, mà còn tạo cơ sở thực tiễn quan trọng để ngành Hải quan nghiên cứu nhân rộng trên phạm vi toàn quốc.

Được Bộ Tài chính và Cục Hải quan lựa chọn là đơn vị đầu tiên thí điểm mô hình thông quan tập trung từ ngày 1/6/2026, Chi cục Hải quan khu vực III đã nhanh chóng hoàn thiện tổ chức bộ máy, quy trình nghiệp vụ và hạ tầng công nghệ để đưa mô hình mới vào vận hành ổn định.

Cán bộ Hải quan khu vực III xử lý tờ khai theo mô hình thông quan tập trung. Ảnh: H.A

Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực III Trần Mạnh Cường cho biết, sau một thời gian ngắn triển khai, mô hình không chỉ thay đổi địa điểm xử lý hồ sơ, mà đã tạo ra sự thay đổi căn bản trong phương thức quản lý hải quan.

Đáng chú ý, Đội Thông quan tập trung đã xử lý hơn 47.000 tờ khai, bảo đảm hoạt động xuất nhập khẩu thông suốt; số thu ngân sách đạt khoảng 9.500 tỷ đồng. Riêng tháng 6/2026, Chi cục thu 9.491,9 tỷ đồng, vượt chỉ tiêu được giao và đạt mức thu cao nhất từ trước đến nay.

Không chỉ được chứng minh bằng kết quả thu ngân sách, hiệu quả nổi bật của mô hình còn được thể hiện ở chất lượng phục vụ doanh nghiệp. Cụ thể, thời gian thông quan trung bình giảm khoảng 16%, nhiều khâu xử lý hồ sơ được số hóa, việc phân công xử lý hoàn toàn tự động...

Một kết quả đáng chú ý khác là năng lực kiểm soát được nâng lên rõ rệt. Nếu như trước đây, dữ liệu được phân tán theo từng cửa khẩu, thì nay, toàn bộ thông tin được tập trung tại một đầu mối, giúp tăng khả năng phân tích rủi ro.

Ngay trong tháng đầu tiên vận hành, thông qua rà soát tập trung, Chi cục Hải quan khu vực III đã phát hiện 425 dòng hàng có dấu hiệu rủi ro, trong đó có cả các tờ khai luồng xanh.

Theo lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực III, điều đó cho thấy, dữ liệu tập trung không chỉ giúp thông quan nhanh hơn, mà còn tạo ra năng lực kiểm soát mới, là nền tảng quan trọng để xây dựng hải quan số, hải quan thông minh trong thời gian tới.

Trao đổi với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, ông Âu Anh Tuấn - Phó Cục trưởng Cục Hải quan đánh giá, những kết quả bước đầu tại Chi cục Hải quan khu vực III tiếp tục khẳng định, đây là hướng đi tất yếu của ngành Hải quan trong tiến trình cải cách.

Ông Âu Anh Tuấn cho biết, việc triển khai thông quan tập trung xuất phát từ yêu cầu thực hiện các nghị quyết của Trung ương, đặc biệt là Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia. Mục tiêu là xây dựng hải quan thông minh theo hướng số hóa toàn bộ hồ sơ, quy trình, tiến tới hải quan phi giấy tờ.

Bên cạnh đó, trong khi khối lượng công việc của ngành Hải quan tăng bình quân 10 - 15% mỗi năm, thì biên chế tiếp tục được tinh gọn theo chủ trương chung. Chiến lược phát triển Hải quan đến năm 2030 cũng đặt mục tiêu xây dựng mô hình quản lý tập trung, chuyên nghiệp và chuyên sâu. Vì vậy, theo ông Âu Anh Tuấn, thông quan tập trung là yêu cầu tất yếu để Hải quan đáp ứng bối cảnh phát triển mới.

Đúc kết kinh nghiệm, nhân rộng mô hình

Từ những kết quả bước đầu tại Hải quan khu vực III, Cục Hải quan đang từng bước hoàn thiện mô hình thông quan tập trung để sớm mở rộng ra các chi cục hải quan khu vực.

Ông Âu Anh Tuấn cho hay, Cục Hải quan sẽ tập trung đánh giá toàn diện việc triển khai mô hình này tại Hải Phòng, rà soát những khó khăn, vướng mắc phát sinh nhằm tiếp tục hoàn thiện quy trình và tạo thuận lợi tối đa cho cộng đồng doanh nghiệp. Hiện nay, mô hình thông quan tập trung mới áp dụng đối với hàng hóa qua cảng biển. Sau khi hoàn thành đánh giá, Hải Phòng sẽ mở rộng triển khai với các loại hình còn lại. Khi mô hình vận hành ổn định, Cục Hải quan sẽ nghiên cứu nhân rộng sang các địa phương khác.

Thông quan tập trung không chỉ là thay đổi cách xử lý hồ sơ, mà là đổi mới mô hình quản lý hải quan trên nền tảng dữ liệu và công nghệ số. Đây là bước đi quan trọng để xây dựng hải quan số, hải quan thông minh và đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Lãnh đạo Cục Hải quan cho biết thêm, Cục Hải quan sẽ sớm tiến hành sơ kết thực hiện mô hình. Hiện nay, nhiều đơn vị đã được giao xây dựng phương án triển khai, chuẩn bị điều kiện để sẵn sàng áp dụng.

Trên thực tế, công tác chuẩn bị đã và đang diễn ra khá sôi động tại nhiều chi cục hải quan khu vực. Đến nay, đã có 4 chi cục thành lập tổ triển khai mô hình thông quan tập trung và tổ chức đoàn công tác đến Chi cục Hải quan khu vực III để khảo sát thực tế và chia sẻ kinh nghiệm, trong đó có Chi cục Hải quan khu vực XI.

Chia sẻ với phóng viên Báo Tài chính - Đầu tư, Chi cục trưởng Chi cục Hải quan khu vực XI Bùi Thanh San cho biết, mục tiêu của chuyến công tác không chỉ là học tập kinh nghiệm, mà thông qua đó, đơn vị đánh giá toàn diện các điều kiện để chủ động xây dựng kế hoạch triển khai.

Đoàn công tác của Chi cục Hải quan khu vực XI đã nghiên cứu từ việc kiện toàn tổ chức bộ máy, đầu tư hạ tầng công nghệ thông tin, xây dựng quy trình nghiệp vụ đến phương thức vận hành Đội Thông quan, cơ chế phối hợp với các đơn vị cửa khẩu và công tác truyền thông tới doanh nghiệp. Đặc biệt, những kết quả đạt được tại Chi cục Hải quan khu vực III như rút ngắn thời gian thông quan, nâng cao hiệu quả quản lý rủi ro và tăng thu ngân sách đã giúp đơn vị có thêm cơ sở thực tiễn để hoàn thiện phương án triển khai.

Theo ông Bùi Thanh San, trong bối cảnh kim ngạch xuất nhập khẩu tiếp tục tăng, nhiều dự án lớn đang hình thành trên địa bàn tỉnh Nghệ An và Hà Tĩnh, việc chuẩn bị sớm mô hình thông quan tập trung sẽ giúp đơn vị chủ động hơn trong tổ chức bộ máy, sử dụng hiệu quả nguồn nhân lực và nâng cao chất lượng phục vụ doanh nghiệp.

“Chúng tôi lựa chọn cách tiếp cận chủ động, không chờ đến khi có quyết định triển khai mới bắt đầu chuẩn bị” - ông Bùi Thanh San nhấn mạnh.

Lãnh đạo Chi cục Hải quan khu vực XI chia sẻ, đơn vị đang tiếp tục rà soát quy trình nghiệp vụ, đánh giá hạ tầng công nghệ thông tin, chuẩn bị nguồn nhân lực và đẩy mạnh tuyên truyền tới cộng đồng doanh nghiệp để sẵn sàng triển khai ngay khi được giao nhiệm vụ.

Song Linh