Châu Âu chật vật trước mùa Đông đắt đỏ, giá khí đốt tăng gấp đôi, nhưng chưa phải vấn đề tồi tệ nhất

Giá khí đốt trung bình trong quý IV/2026 và quý I/2027 được dự báo tăng lên gần 60 Euro/MWh, so với mức dự báo trước đó là 45 Euro/MWh.

Nếu thời tiết mùa Đông diễn biến bất lợi, thị trường năng lượng châu Âu có nguy cơ tiếp tục chịu sức ép, kéo theo những hệ lụy đối với lạm phát, sức mua của người dân và chính sách tiền tệ.

Mùa Đông là “phép thử” lớn

Sofia News Agency bình luận áp lực này đã xuất hiện ngay từ mùa Hè. Một đợt nắng nóng kéo dài với nhiệt độ cao kỷ lục đã làm nhu cầu điện tăng mạnh, trong khi hạn hán và nhiệt độ cực đoan làm suy giảm sản lượng thủy điện và điện hạt nhân.

Để bù đắp phần thiếu hụt, các nhà máy điện khí phải tăng cường vận hành, khiến cho nhu cầu khí đốt tăng đúng vào thời điểm các nước châu Âu lẽ ra phải tập trung tích trữ nhiên liệu cho mùa Đông.

Diễn biến trên đã nhanh chóng phản ánh lên thị trường bán buôn năng lượng tại khu vực. Giá hợp đồng tương lai khí đốt trên sàn TTF Hà Lan, trung tâm định giá khí đốt chủ chốt của châu Âu, đã tăng khoảng 120% kể từ đầu năm 2026, lên khoảng 63,70 Euro/MWh (ghi nhận vào ngày 18/8).

Mức giá này vẫn thấp hơn rất nhiều so với kỷ lục khoảng 350 Euro/MWh trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, sau khi Nga tiến hành chiến dịch quân sự tại Ukraine. Tuy nhiên, khác với thời điểm đó, châu Âu hiện phải bước vào mùa Đông với lượng khí đốt dự trữ tương đối thấp, đồng nghĩa với việc dư địa ứng phó nếu nguồn cung tiếp tục gián đoạn không còn nhiều.

Yếu tố khó dự đoán nhất lúc này là thời tiết. Thông thường, mùa Hè là thời điểm châu Âu tranh thủ bổ sung khí đốt vào các kho dự trữ trước khi nhu cầu sưởi ấm tăng mạnh vào mùa Đông. Nhưng năm nay, quá trình tích trữ lại diễn ra trong bối cảnh hàng loạt sức ép xuất hiện đồng thời, từ việc eo biển Hormuz gần như bị đóng cửa trên thực tế, các mỏ khí đốt của Na Uy phải ngừng sản xuất kéo dài, cho tới sản lượng thủy điện và điện hạt nhân giảm do hạn hán.

Theo nhà kinh tế Daniel Krall của Oxford Economics, nhiều rủi ro đối với nguồn cung đã trở thành hiện thực, trong khi lượng khí đốt dự trữ đang ở mức thấp lịch sử trước mùa sưởi ấm. Tổ chức trên dự kiến nâng dự báo giá khí đốt châu Âu trong tháng 9. Giá trung bình trong quý IV/2026 và quý I/2027 được dự báo tăng lên gần 60 Euro/MWh, so với mức dự báo trước đó là 45 Euro/MWh.

Vẫn bài toán năng lượng, nhưng ở một hình thức khác

Dù vậy, châu Âu hiện không ở vị thế dễ tổn thương như trong cuộc khủng hoảng năng lượng 2021-2022. Tiêu thụ khí đốt của khu vực đã giảm khoảng 15-20% so với năm 2021, nhờ mức sử dụng thấp hơn của ngành công nghiệp, sự mở rộng của năng lượng tái tạo và việc sử dụng máy bơm nhiệt ngày càng phổ biến.

Nguồn cung khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu cũng đã tăng, trong khi châu Âu mở rộng đáng kể hạ tầng nhập khẩu LNG. Điều này giúp thị trường có thêm khả năng thu hút nguồn cung khi giá tăng, qua đó khiến nguy cơ thiếu khí đốt vật chất nghiêm trọng thấp hơn so với cuộc khủng hoảng trước.

Tuy nhiên, mức tiêu thụ giảm không đồng nghĩa với việc lục địa già đã thoát khỏi sự nhạy cảm với thời tiết. Oxford Economics cho rằng, mối liên hệ giữa nhiệt độ và nhu cầu khí đốt vẫn rất mạnh. Trong mùa Đông trước, khi nhiệt độ có thời điểm thấp hơn mức trung bình dài hạn, mức giảm tiêu thụ khí đốt của châu Âu so với giai đoạn trước năm 2021 đã thu hẹp xuống chỉ còn 5-10%.

Nói cách khác, châu Âu có thể cần ít khí đốt hơn trong điều kiện thời tiết bình thường, nhưng một mùa Đông lạnh bất thường vẫn có thể khiến nhu cầu tăng nhanh và tạo sức ép lớn lên thị trường.

Trong bối cảnh đó, lượng khí đốt dự trữ trở thành yếu tố then chốt. Các kho dự trữ đóng vai trò như một lớp đệm, giúp nhà cung cấp đáp ứng những đợt lạnh đột ngột mà không phải tranh mua nguồn cung mới trên thị trường. Khi tồn kho thấp, chỉ một khoảng thời gian ngắn có thời tiết lạnh hơn dự kiến cũng có thể đẩy giá khí đốt tăng mạnh.

Số liệu của Gas Infrastructure Europe cho thấy, các cơ sở lưu trữ khí đốt của châu Âu mới đạt khoảng 57,1% công suất vào ngày 1/8, mức thấp nhất tại thời điểm này trong năm trong chuỗi dữ liệu lịch sử hiện có.

Theo quy định của Liên minh châu Âu (EU), các kho dự trữ vẫn được yêu cầu đạt 90% công suất. Tuy nhiên, các nước thành viên hiện linh hoạt hơn về thời điểm hoàn thành mục tiêu này. Hạn chót có thể rơi vào khoảng từ ngày 1/10 đến 1/12, đồng thời có khả năng được lùi thêm trong điều kiện thị trường khó khăn.

Ủy ban châu Âu (EC) cũng khuyến khích các nước tận dụng sự linh hoạt này và cân nhắc mục tiêu 80% khi điều kiện thị trường khiến việc đạt 90% trở nên đặc biệt khó khăn.

Điều đáng lo ngại là tác động của giá khí đốt cao không dừng lại ở thị trường năng lượng. Nếu giá duy trì ở mức cao trong thời gian dài, cú sốc năng lượng có thể lan sang lạm phát và gây thêm sức ép đối với chính sách tiền tệ của châu Âu.

Giá bán buôn thường biến động nhanh hơn hóa đơn năng lượng của các hộ gia đình, bởi các nhà cung cấp thường mua trước và sử dụng các hợp đồng phòng hộ trong nhiều tháng. Oxford Economics ước tính tác động trung bình của sự thay đổi giá bán buôn lên giá tiêu dùng đạt đỉnh khoảng 6 tháng sau khi giá bán buôn biến động.

Mức độ tác động cũng khác nhau giữa các nền kinh tế châu Âu. Đức và Áo phụ thuộc nhiều hơn vào các hợp đồng giá cố định dài hạn, do đó, giá bán buôn tăng sẽ truyền sang người tiêu dùng chậm hơn. Trong khi đó, Pháp, Italy và Tây Ban Nha có xu hướng chuyển biến động giá sang người tiêu dùng nhanh hơn, còn Hà Lan gần như truyền dẫn ngay lập tức.

Italy được xem là nền kinh tế đặc biệt dễ tổn thương khi vừa có tốc độ truyền dẫn biến động giá khí đốt tương đối nhanh, vừa phụ thuộc nhiều vào loại nhiên liệu này. Oxford Economics đánh giá Italy là nền kinh tế lớn dễ chịu tác động nhất từ một cú sốc giá khí đốt.

Vì thế, rủi ro lớn hơn đối với châu Âu không chỉ nằm ở việc khí đốt trở nên đắt đỏ, mà ở khả năng giá năng lượng cao kéo dài sẽ làm lạm phát dai dẳng hơn và gây khó khăn cho Ngân hàng Trung ương châu Âu (ECB).

Theo Oxford Economics, nếu giá khí đốt bán buôn duy trì ở mức hiện nay, lạm phát toàn phần của khu vực đồng Euro có thể duy trì quanh 3,5% trong nửa cuối năm 2026, cao hơn mức dự báo cơ sở trước đó là hơn 3% một chút. Các dự báo tháng 6 của ECB cũng cho thấy, lạm phát sẽ tiếp tục ở mức cao do chi phí năng lượng tăng, lên 3,4% trong cả quý III và quý IV/2026. Thị trường hiện cũng phổ biến kỳ vọng ECB sẽ tiếp tục tăng lãi suất thêm 25 điểm cơ bản trong tháng 9.

Như vậy, bài toán năng lượng đang trở lại với châu Âu dưới một hình thức khác. Khu vực này đã giảm đáng kể mức tiêu thụ khí đốt, mở rộng năng lượng tái tạo, tăng khả năng nhập khẩu LNG và có nhiều công cụ hơn để ứng phó với cú sốc nguồn cung.

Nhưng những cải thiện đó chưa thể loại bỏ hoàn toàn sự nhạy cảm của nền kinh tế trước thời tiết và giá năng lượng.

Nếu mùa Đông tới lạnh hơn bình thường, châu Âu có thể phải đối mặt với một tổ hợp khó khăn, gồm chi phí năng lượng của hộ gia đình tăng, sức mua suy giảm và áp lực buộc ECB duy trì hoặc tăng lãi suất. Khi đó, vấn đề khí đốt sẽ không còn chỉ là câu chuyện của thị trường năng lượng, mà có thể trở thành một bài toán rộng hơn đối với tăng trưởng kinh tế, lạm phát và chính sách tiền tệ của cả châu Âu.

Minh Anh