Thoát khí đốt Nga, châu Âu hình thành 'bản đồ' giá mới

Báo cáo mới của Viện Nghiên cứu Năng lượng Oxford (OIES) cho rằng, việc chấm dứt vận chuyển khí đốt Nga qua Ukraine đã làm thay đổi căn bản dòng chảy khí đốt tại châu Âu, khiến nguồn cung tập trung nhiều hơn vào khu vực Tây Bắc châu Âu và Ba Lan. Song song với đó, tại các khu vực ở châu Âu đã hình thành sự chênh lệch giá mang tính cấu trúc.

Các trung tâm giao dịch khí đốt tại Pháp, Bỉ, Hà Lan và Anh hiện duy trì mức giá thấp nhất châu Âu nhờ lợi thế tiếp nhận lượng lớn khí tự nhiên hóa lỏng (LNG).

Trong khi đó, trung tâm giao dịch khí đốt của Đức giao dịch với mức giá cao hơn đôi chút, còn các thị trường ở Trung Âu không giáp biển như Cộng hòa Czech, Áo và Slovakia liên tục ghi nhận mức giá cao nhất.

OIES cho rằng, khác với tình trạng phân mảnh thị trường trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, sự chênh lệch giá hiện nay phản ánh một thay đổi mang tính dài hạn của thị trường.

Báo cáo nhận định, từ tháng 4/2025, khoảng cách giá giữa các trung tâm phía Tây và phía Đông châu Âu đã trở nên ổn định hơn, dù giá khí đốt tại các trung tâm vẫn biến động cùng xu hướng.

Theo các chuyên gia, sự thay đổi này xuất phát từ việc châu Âu ngày càng phụ thuộc vào LNG sau khi nguồn cung khí đốt đường ống từ Nga suy giảm mạnh.

Hiện phần lớn LNG được nhập khẩu qua các cảng tại Pháp, Bỉ, Hà Lan và Anh trước khi vận chuyển vào sâu trong lục địa. Tuy nhiên, các hạn chế về hạ tầng đường ống và công suất kết nối xuyên biên giới khiến chi phí vận chuyển tăng dần khi khí đốt được đưa về phía Đông, kéo theo mức giá cao hơn tại các quốc gia Trung Âu.

Báo cáo cũng chỉ ra mô hình tương tự từng xuất hiện trong cuộc khủng hoảng năng lượng năm 2022, khi lượng LNG đổ vào Tây Âu vượt quá khả năng vận chuyển sang các khu vực khác.

"Dù thị trường dần cân bằng trở lại trong giai đoạn 2023-2024, việc ngừng trung chuyển khí đốt Nga qua Ukraine đã tạo ra một cấu trúc định giá mới bền vững hơn", báo cáo nêu rõ.

Đáng chú ý, ngay cả đợt tăng giá dầu và khí đốt do căng thẳng Mỹ-Iran trong năm 2026 cũng không làm thay đổi xu hướng này. Các trung tâm Tây Bắc châu Âu vẫn duy trì mức giá thấp nhất, trong khi các thị trường Trung Âu không giáp biển tiếp tục phải trả giá cao hơn.

Bên cạnh sự thay đổi về cấu trúc giá, hoạt động giao dịch khí đốt tại châu Âu vẫn tăng trưởng mạnh.

OIES cho biết, tổng khối lượng giao dịch tại các trung tâm khí đốt châu Âu tăng 16% trong năm 2025, lần đầu tiên vượt mốc 100.000 Terawatt giờ (TWh), trong khi khối lượng giao dịch khí vật chất cũng ghi nhận mức tăng nhẹ.

"Diễn biến này cho thấy khả năng thích ứng của thị trường khí đốt châu Âu trước việc mất đi nguồn cung đường ống từ Nga", các chuyên gia tại OIES nhận định.

Sự dịch chuyển này cho thấy thị trường khí đốt châu Âu đã bước sang một giai đoạn phát triển mới, trong đó lợi thế về hạ tầng LNG và kết nối mạng lưới khí đốt trở thành yếu tố quyết định khả năng tiếp cận nguồn cung với chi phí cạnh tranh.

Khi châu Âu tiếp tục giảm phụ thuộc vào khí đốt Nga, khoảng cách giá giữa các khu vực nhiều khả năng sẽ vẫn là đặc điểm nổi bật của thị trường trong những năm tới, phản ánh những thay đổi mang tính cấu trúc thay vì chỉ là biến động ngắn hạn.

(theo Anadolu)

Linh Chi