Bắc Ninh: Thu hẹp khoảng cách đô thị và nông thôn

Nhận diện khoảng cách phát triển

Đề án thành lập thành phố Bắc Ninh trực thuộc Trung ương cho thấy sự khác biệt về điều kiện và trình độ phát triển giữa các khu vực. Vùng lõi công nghiệp, đô thị tập trung nhiều doanh nghiệp, việc làm, hạ tầng kỹ thuật và dịch vụ; trong khi một số địa bàn nông thôn, miền núi còn nhiều dư địa nhưng khả năng khai thác tiềm năng, tiếp cận hạ tầng và dịch vụ chưa đồng đều. Đề án đặt ra yêu cầu phát triển hài hòa giữa các vùng, tăng cường kết nối đô thị và nông thôn, nâng cao chất lượng sống của người dân.

Nông dân xã Cẩm Lý thu hoạch lúa. Ảnh: Đức Quang.

Báo cáo tình hình kinh tế - xã hội 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy GRDP của tỉnh tăng 10,56%; khu vực công nghiệp, xây dựng tăng 12,55%, dịch vụ tăng 8,78%. Tuy nhiên, báo cáo cũng chỉ ra những khó khăn trong sản xuất nông nghiệp, liên kết tiêu thụ sản phẩm, tiến độ một số dự án hạ tầng; nguy cơ ô nhiễm ở một số cụm công nghiệp, làng nghề; những hạn chế về trường lớp, giáo viên, nhân lực y tế và cơ sở vật chất tại một số địa bàn.

Đây là những vấn đề phát triển chung của tỉnh, chưa thể quy hoàn toàn thành chênh lệch giữa đô thị và nông thôn. Tuy nhiên, cần xem xét kỹ khả năng tiếp cận hạ tầng, dịch vụ của từng khu vực, tránh để kết quả chung khiến những khó khăn ở một số địa bàn chưa được nhận diện đầy đủ.

Phát triển đa trung tâm để tăng sức lan tỏa

Một trong những định hướng lớn của Đề án là tổ chức không gian phát triển theo mô hình đa trung tâm, gắn với các vùng, tiểu vùng và hành lang kinh tế. Mỗi khu vực được định hướng phát huy lợi thế riêng, hình thành các động lực phát triển về công nghiệp, đô thị, logistics, thương mại, dịch vụ, nông nghiệp và văn hóa.

Định hướng này tạo điều kiện giảm sự tập trung quá mức nguồn lực, dân cư và việc làm vào một số vùng lõi; mở rộng không gian kinh tế và phân bố cân đối hơn các cơ hội phát triển. Đề án xác định khu vực gắn với Cảng hàng không quốc tế Gia Bình là một trong những không gian phát triển mới, có khả năng tạo động lực cho công nghiệp công nghệ cao, logistics, thương mại và đô thị.

Để định hướng đó phát huy hiệu quả, các khu công nghiệp, trung tâm logistics và khu đô thị mới phải được kết nối với khu dân cư, vùng sản xuất và thị trường lao động chung quanh. Các trung tâm động lực chỉ phát huy sức lan tỏa khi người dân tại chỗ có điều kiện tiếp cận việc làm, tham gia cung cấp dịch vụ và đưa sản phẩm vào các chuỗi sản xuất, phân phối mới.

Phát triển đa trung tâm cũng không đồng nghĩa với mở rộng đô thị dàn trải. Đề án đặt ra yêu cầu sử dụng hiệu quả đất đai, bảo vệ tài nguyên, môi trường và giữ gìn bản sắc văn hóa Kinh Bắc. Vì vậy, phát triển đô thị cần được kiểm soát theo quy hoạch, đồng thời duy trì những vùng nông nghiệp, sinh thái, văn hóa và làng nghề có giá trị.

Kết nối bằng hạ tầng

Đề án xác định phát triển đồng bộ hệ thống giao thông, logistics, hạ tầng kỹ thuật và hạ tầng xã hội; tăng cường kết nối giữa các khu vực trong tỉnh với các trung tâm kinh tế và hành lang phát triển của vùng. Các tuyến giao thông chiến lược, đường vành đai, đường sắt, sân bay và đầu mối logistics tạo nên bộ khung quan trọng cho không gian phát triển mới.

Tuy nhiên, hiệu quả của hạ tầng không chỉ nằm ở quy mô công trình mà còn ở khả năng tiếp cận của người dân. Lợi ích từ một tuyến đường lớn còn phụ thuộc vào các tuyến kết nối địa phương, mạng lưới vận tải và khả năng đi lại tới nơi làm việc, trường học, bệnh viện, trung tâm dịch vụ.

Vấn đề đặt ra là phải kết nối hạ tầng chiến lược với hạ tầng dân sinh. Bên cạnh các công trình lớn, cần quan tâm đường liên xã, giao thông công cộng, cấp nước, thoát nước, xử lý nước thải, thu gom chất thải, điện, viễn thông và hạ tầng số.

Một số đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng đề nghị Đề án tiếp tục đánh giá rõ khoảng cách phát triển giữa các khu vực, có cơ chế điều tiết nguồn lực cho nông thôn, miền núi; việc thành lập các phường phải đi cùng phát triển hạ tầng, dịch vụ công và nâng cao chất lượng sống của người dân.

Từ yêu cầu này có thể thấy, nguồn lực đầu tư cần được phân bổ theo mức độ thiếu hụt và nhu cầu thực tế của từng khu vực, ưu tiên tháo gỡ những điểm nghẽn trực tiếp ảnh hưởng đến đời sống và khả năng phát triển.

Mở rộng việc làm, nâng cao giá trị sản xuất

Đề án đặt ra định hướng chuyển dịch cơ cấu kinh tế theo hướng tăng tỷ trọng công nghiệp, dịch vụ; phát triển công nghiệp công nghệ cao, logistics, thương mại, du lịch, kinh tế số; đồng thời cơ cấu lại nông nghiệp theo hướng hiện đại, sinh thái, ứng dụng công nghệ và gắn với thị trường.

Đề án xác định người dân là trung tâm, chủ thể và đối tượng thụ hưởng của quá trình phát triển; đồng thời đặt ra định hướng nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, nhà ở, văn hóa, thể thao, an sinh xã hội và môi trường sống. Khoảng cách đô thị và nông thôn chỉ thực sự được thu hẹp khi người dân ở các địa bàn khác nhau ngày càng có điều kiện tiếp cận những dịch vụ thiết yếu với chất lượng tốt hơn.

Để những định hướng này góp phần thu hẹp khoảng cách phát triển, vấn đề đặt ra là nâng cao khả năng tham gia của người lao động nông thôn, miền núi vào thị trường việc làm mới thông qua đào tạo nghề, tư vấn việc làm, kết nối cung - cầu lao động và nâng cao chất lượng nguồn nhân lực. Việc hình thành khu công nghiệp hay trung tâm dịch vụ chưa đồng nghĩa người dân chung quanh tự động có việc làm tốt hơn; cơ hội chỉ trở thành lợi ích thực tế khi người lao động có kỹ năng phù hợp và khả năng tiếp cận việc làm.

Đối với nông nghiệp, báo cáo 6 tháng đầu năm 2026 cho thấy sản xuất cơ bản ổn định, song chăn nuôi nhỏ lẻ vẫn tiềm ẩn nguy cơ dịch bệnh; liên kết sản xuất và tiêu thụ sản phẩm còn hạn chế.

Để cụ thể hóa định hướng phát triển nông nghiệp hiện đại trong Đề án, cần tiếp tục tổ chức sản xuất theo vùng tập trung, tăng liên kết giữa nông dân, hợp tác xã và doanh nghiệp; gắn sản xuất với chế biến, bảo quản, truy xuất nguồn gốc và tiêu thụ sản phẩm.

Lấy chất lượng sống làm thước đo

Đề án xác định người dân là trung tâm, chủ thể và đối tượng thụ hưởng của quá trình phát triển; đồng thời đặt ra định hướng nâng cao chất lượng giáo dục, y tế, nhà ở, văn hóa, thể thao, an sinh xã hội và môi trường sống.

Khoảng cách đô thị và nông thôn chỉ thực sự được thu hẹp khi người dân ở các địa bàn khác nhau ngày càng có điều kiện tiếp cận những dịch vụ thiết yếu với chất lượng tốt hơn.

Phát triển nhà ở xã hội, nhà ở công nhân cũng là định hướng được đề cập trong Đề án. Để bảo đảm chất lượng sống, nhà ở cần được quy hoạch đồng bộ với trường học, nhà trẻ, y tế, giao thông, chợ, không gian xanh và các thiết chế cộng đồng.

Một số đồng chí Ủy viên Trung ương Đảng cũng đề nghị làm rõ lộ trình, nguồn lực, cơ quan chủ trì, trách nhiệm phối hợp, thời hạn và sản phẩm đầu ra đối với các nhiệm vụ phát triển. Theo đó, việc thu hẹp khoảng cách giữa các khu vực cần được thể hiện bằng những kết quả cụ thể, phù hợp với từng lĩnh vực và địa bàn.

Thu hẹp khoảng cách đô thị và nông thôn không phải là biến nông thôn thành những khu phố giống nhau, cũng không chỉ là hoàn thiện tiêu chí hành chính. Điều cốt lõi là mở rộng cơ hội phát triển, nâng cao khả năng tiếp cận hạ tầng và dịch vụ, bảo đảm sinh kế, giữ gìn bản sắc và để người dân ở mọi khu vực thực sự được thụ hưởng thành quả phát triển.

Trần Đức