Cao Bằng hiện thực hóa Nghị quyết 71 về giáo dục: Mở lối tới tương lai (bài cuối)

Nếu hai năm trước, câu chuyện của giáo dục Cao Bằng vẫn chủ yếu xoay quanh việc tháo gỡ những thiếu thốn về trường lớp, giáo viên, thiết bị và điều kiện học tập, thì nay một câu hỏi lớn hơn đang được đặt ra: Xây dựng hệ thống giáo dục nào để tạo nguồn nhân lực chất lượng cao cho Cao Bằng trong tương lai?

Câu trả lời đang dần được định hình từ những quyết sách được triển khai trong năm học 2026-2027. Đó là những ngôi trường nội trú liên cấp ở vùng biên; là việc sắp xếp lại mạng lưới trường lớp theo hướng tinh gọn nhưng không làm mất cơ hội học tập; là đổi mới mô hình quản trị giáo dục; chuyển đổi số, ứng dụng trí tuệ nhân tạo và xa hơn, là gắn giáo dục với chính những lợi thế phát triển của tỉnh.

Ông Lê Hải Hòa, Ủy viên dự khuyết Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Tỉnh ủy, Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng nhấn mạnh, tinh thần Nghị quyết 71 không chỉ được thể hiện ở việc “có thêm trường”, mà ở cách Cao Bằng đang thiết kế lại không gian giáo dục để mở rộng cơ hội phát triển cho trẻ em vùng khó.

Trong bức tranh ấy, hệ thống trường phổ thông nội trú liên cấp tại các xã biên giới được xác định là một trong những nhiệm vụ trọng tâm.

Năm học 2026-2027, Cao Bằng đặt mục tiêu tổ chức, vận hành 11 trường phổ thông nội trú liên cấp tại 11 xã biên giới. Tỉnh xác định đây là nhiệm vụ chính trị trọng tâm và là một trong những nội dung quan trọng để cụ thể hóa Nghị quyết 71-NQ/TW.

Nhưng ý nghĩa của những ngôi trường này không nằm đơn thuần ở những dãy phòng học mới. Với địa hình rộng, dân cư phân tán, nhiều khu vực đi lại khó khăn, trường nội trú liên cấp có thể thay đổi căn bản cách học sinh vùng biên tiếp cận giáo dục.

Một đứa trẻ ở bản xa không còn phải bắt đầu ngày học bằng một hành trình dài trên những cung đường núi. Các em có thể học tập, ăn ở và sinh hoạt trong một môi trường giáo dục tập trung, được chăm sóc và tiếp cận những điều kiện học tập tốt hơn.

Các trường nội trú liên cấp xã biên giới tại Cao Bằng được xây dựng khang trang, hiện đại.

Quan trọng hơn, trường nội trú liên cấp được kỳ vọng trở thành trung tâm giáo dục, văn hóa và phát triển nguồn nhân lực trẻ của vùng biên. Đó là cách nhìn vượt ra ngoài chức năng thông thường của một cơ sở giáo dục.

Ở vùng biên, phát triển con người cũng chính là tạo nền tảng cho phát triển kinh tế - xã hội, giữ gìn văn hóa và củng cố thế trận quốc phòng, an ninh.

Chủ tịch UBND tỉnh Cao Bằng Lê Hải Hòa nhìn nhận, 11 trường nội trú liên cấp không chỉ là những công trình giáo dục, mà cần trở thành những trung tâm phát triển con người ở các xã biên giới. Đầu tư cho những ngôi trường này đồng thời là đầu tư cho tương lai kinh tế - xã hội và sự phát triển lâu dài của tỉnh.

Một nền giáo dục hiện đại không thể chỉ được đo bằng những trường học khang trang hay những học sinh đạt giải cao. Thước đo quan trọng hơn là cơ hội học tập có đến được với mọi trẻ em hay không. Đây là một trong những vấn đề Cao Bằng đặc biệt quan tâm trong quá trình chuẩn bị năm học mới.

Qua rà soát đến ngày 29/7/2026, toàn tỉnh có 646 trẻ em, học sinh thuộc diện có nguy cơ không đến trường trong năm học 2026-2027. Trong đó, 538 em gặp khó khăn về kinh tế, 206 em khó khăn về khoảng cách và phương tiện đi lại, 174 em thiếu người chăm sóc, giám hộ và 67 em là trẻ khuyết tật cần hỗ trợ đặc thù.

Những con số này cho thấy một điều, dù hệ thống giáo dục đã có những bước tiến, khoảng cách tiếp cận giáo dục vẫn còn hiện hữu.

Các thầy cô giáo vùng biên Cao Bằng động viên gia đình cho trẻ đến trường.

Vì vậy, tỉnh đã tham mưu phương án hỗ trợ 608 em với tổng kinh phí đề xuất hơn 970 triệu đồng; tập trung vào sách giáo khoa, đồ dùng học tập, quần áo ấm và phương tiện đến trường.

38 trường hợp khác được hỗ trợ hoàn thiện thủ tục cư trú, định danh và cấp bảo hiểm y tế. Cách làm này cho thấy sự thay đổi trong tư duy quản trị giáo dục.

Thay vì chờ học sinh không đến trường rồi mới tìm nguyên nhân, ngành Giáo dục phối hợp với chính quyền cơ sở lập danh sách trước, xác định từng trường hợp, từng nguyên nhân và nhu cầu hỗ trợ. Nói cách khác, chính sách giáo dục đang được kéo gần hơn đến từng đứa trẻ.

Một bài toán khác có ý nghĩa quyết định đối với tương lai giáo dục Cao Bằng là sắp xếp lại mạng lưới trường lớp. Đây là bài toán không dễ dàng ở một tỉnh miền núi có dân cư phân tán.

Sau sắp xếp, Cao Bằng giảm số cơ sở giáo dục từ 514 xuống còn 293, giảm 221 cơ sở, tương đương 42,99%. Tỉnh bảo đảm mục tiêu trên 80% xã, phường có trường bán trú, nội trú và 100% học sinh ở xã biên giới được học tại trường nội trú liên cấp.

Nhưng, tinh gọn không có nghĩa là cơ học đóng cửa những điểm trường. Quan điểm của ngành Giáo dục là việc sắp xếp phải nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục, dựa trên quy mô học sinh, đội ngũ, cơ sở vật chất, khoảng cách đi lại, giao thông và đặc điểm dân cư từng địa bàn.

Cao Bằng sắp xếp cơ sở, đổi mới mô hình quản trị nhằm nâng cao chất lượng và hiệu quả giáo dục.

Giảm đầu mối nhưng không giảm cơ hội học tập; sử dụng hiệu quả nguồn lực nhưng không làm tăng khoảng cách tiếp cận giáo dục. Đó là bài toán cần một cách tiếp cận linh hoạt.

Ở nơi dân cư tập trung, có thể tổ chức lại các cơ sở giáo dục để sử dụng tốt hơn đội ngũ và cơ sở vật chất. Nhưng ở vùng đặc biệt khó khăn, dân cư thưa thớt, trường chính - điểm trường vẫn có thể cần thiết để bảo đảm quyền học tập của trẻ em.

Như vậy, đích đến không phải là một con số đẹp về số trường hay điểm trường được giảm, mà là một mạng lưới hợp lý hơn, nơi nguồn lực được tập trung nhưng học sinh không bị bỏ lại phía sau.

Nếu trường nội trú liên cấp là sự thay đổi về không gian giáo dục, thì chuyển đổi số được kỳ vọng tạo ra sự thay đổi về phương thức dạy và học.

Cao Bằng đang xây dựng Đề án chuyển đổi số ngành Giáo dục giai đoạn 2026-2030, trong đó ưu tiên triển khai tại các trường phổ thông nội trú liên cấp để hình thành mô hình trường học số vùng biên.

Cùng với đó là hoàn thiện cơ sở dữ liệu ngành Giáo dục, kết nối với cơ sở dữ liệu quốc gia và xây dựng nền tảng quản trị thống nhất, hướng tới giảm giấy tờ, giảm báo cáo trùng lặp, giảm thời gian xử lý hành chính và dành nhiều thời gian hơn cho chuyên môn, nghiên cứu bài học, hỗ trợ học sinh.

Nhiều thiết bị được đầu tư nhằm nâng cao chất lượng giáo dục vùng biên.

Đây có thể là bước chuyển quan trọng. Bởi với địa bàn miền núi, chuyển đổi số không chỉ là câu chuyện hiện đại hóa quản lý. Nếu được triển khai thực chất, công nghệ có thể giúp thu hẹp một phần khoảng cách địa lý.

Một học sinh vùng biên có thể tiếp cận kho học liệu rộng hơn. Giáo viên vùng khó có thể kết nối với đồng nghiệp ở các trường có điều kiện tốt hơn. Dữ liệu học tập có thể giúp nhà trường nhận diện sớm những học sinh cần hỗ trợ.

Khi đó, công nghệ không còn là một thiết bị đặt trong phòng học, mà trở thành hạ tầng mới của công bằng giáo dục.

Điều đáng chú ý trong định hướng mới của giáo dục Cao Bằng là mục tiêu phát triển nguồn nhân lực không tách rời chiến lược phát triển của tỉnh.

Ngành Giáo dục đang rà soát, cập nhật chương trình giáo dục địa phương theo hướng tăng cường kiến thức và kỹ năng về kinh tế cửa khẩu, logistics, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo, kinh tế xanh, nông nghiệp công nghệ cao, cây dược liệu, du lịch Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng, bảo tồn văn hóa dân tộc và ngoại ngữ phục vụ hội nhập.

Học sinh Cao Bằng đoạt giải Nhất Cuộc thi Sáng tạo Thanh thiếu niên, nhi đồng toàn quốc lần thứ 21 năm 2025 với mô hình “Địa tầng Trái đất và giới thiệu Công viên địa chất toàn cầu UNESCO Non nước Cao Bằng”.

Đây là điểm rất đáng chú ý. Bởi, giáo dục không chỉ cung cấp cho học sinh kiến thức để rời quê hương tìm kiếm cơ hội, mà phải giúp các em hiểu quê hương, nhìn thấy cơ hội ngay trên quê hương và có năng lực trở về đóng góp.

Một học sinh Cao Bằng có thể học Robotics, trí tuệ nhân tạo, ngoại ngữ hay logistics, nhưng những tri thức ấy cuối cùng cần được kết nối với những vấn đề của chính địa phương như: phát triển du lịch, nông nghiệp công nghệ cao, kinh tế cửa khẩu, bảo tồn văn hóa, chuyển đổi số. Khi đó, giáo dục thực sự trở thành một phần của chiến lược phát triển kinh tế - xã hội.

Nhìn xuyên suốt hành trình của giáo dục Cao Bằng, có thể thấy một sự chuyển dịch rõ ràng từ việc đưa trẻ đến trường, tỉnh hướng tới tạo môi trường để trẻ phát triển; xây trường, hướng tới xây hệ thống giáo dục; bù đắp thiếu hụt, hướng tới tạo năng lực mới.

Và từ mục tiêu giúp học sinh vùng cao không bị bỏ lại phía sau, Cao Bằng đang đặt mục tiêu hình thành một thế hệ trẻ có tri thức, kỹ năng số, khát vọng cống hiến, bản lĩnh hội nhập nhưng vẫn giữ gìn bản sắc văn hóa các dân tộc để trở thành "cột mốc chủ quyền sống" nơi biên giới . Đây cũng là kỳ vọng được ngành Giáo dục đặt ra cho chặng đường đến năm 2030.

Giáo dục đang mở đường cho phát triển ở Cao Bằng.

Nghị quyết 71 vì thế không chỉ được hiện thực hóa bằng những kế hoạch, đề án hay con số đầu tư. Giá trị lớn nhất của Nghị quyết nằm ở chỗ nó tạo ra một tầm nhìn mới cho giáo dục: giáo dục phải mở đường cho phát triển.

Với Cao Bằng, con đường ấy bắt đầu từ những lớp học nơi non cao, từ những ngôi trường bên đường biên và từ từng học sinh đang lớn lên giữa núi rừng. Nếu những đổi mới hôm nay được thực hiện đến cùng, những ngôi trường ấy sẽ không chỉ giữ chân trẻ em ở lại với việc học, mà sẽ mở một con đường để thế hệ trẻ Cao Bằng bước ra thế giới, rồi trở về dựng xây quê hương.

Công Minh