Bộ trưởng Bộ Công an giải trình về các nội dung của Bộ luật Hình sự (sửa đổi)

Tiếp tục chương trình Kỳ họp thứ hai, sáng 27/10, Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi) và dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc thi hành Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang đã giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội quan tâm.

Bộ trưởng Bộ Công an, Đại tướng Lương Tam Quang tiếp thu, giải trình về dự thảo Bộ luật Hình sự (sửa đổi). Ảnh: Media Quốc hội.

Về phạm vi trách nhiệm hình sự của pháp nhân thương mại, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, đa số ý kiến đại biểu Quốc hội nhất trí với nội dung sửa đổi, bổ sung trong dự thảo. Tuy nhiên, một số ý kiến đề nghị cân nhắc, rà soát kỹ việc mở rộng phạm vi chịu trách nhiệm hình sự của pháp nhân đối với từng tội danh.

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, việc mở rộng phạm vi này xuất phát từ yêu cầu thực tiễn đấu tranh phòng, chống tội phạm và hoàn thiện cơ chế xử lý hành vi lợi dụng tư cách pháp nhân để phạm tội.

Thực tế, nhiều trường hợp lợi dụng tư cách pháp nhân để thực hiện hành vi nguy hiểm cho xã hội, gây thiệt hại nghiêm trọng cho người dân, doanh nghiệp nhưng chưa được thể chế hóa trong Bộ luật Hình sự. Việc chỉ xử lý trách nhiệm hình sự đối với cá nhân trong những trường hợp này chưa bảo đảm tính răn đe và yêu cầu khắc phục hậu quả của tội phạm.

Dự thảo Bộ luật đã mở rộng thêm 24 tội danh mà pháp nhân thương mại phải chịu trách nhiệm hình sự, tập trung vào các nhóm tội về buôn bán người, lừa đảo chiếm đoạt tài sản, kinh doanh, thương mại, dịch vụ, môi trường, thực phẩm, ma túy, xâm phạm dữ liệu cá nhân, bảo hiểm, hóa đơn, chứng từ...

Bộ trưởng cho biết, thực tiễn cho thấy, nhiều hành vi vi phạm thuộc các nhóm tội trên được thực hiện dưới vỏ bọc pháp nhân thương mại, gây thiệt hại lớn nhưng chỉ dừng lại ở xử lý hành chính do chưa được điều chỉnh trong Bộ luật Hình sự.

Các đại biểu tham dự phiên thảo luận tại Hội trường sáng 27/10. Ảnh: Media Quốc hội.

Việc sửa đổi nhằm xử lý nghiêm hành vi lợi dụng pháp nhân thương mại để phạm tội, đồng thời bảo vệ doanh nghiệp kinh doanh chân chính, tạo lập môi trường đầu tư, kinh doanh an toàn, minh bạch, bình đẳng, lành mạnh theo tinh thần Nghị quyết số 68 về phát triển kinh tế tư nhân.

Về thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, các đại biểu Quốc hội cơ bản nhất trí với chủ trương này, song một số ý kiến đề nghị cân nhắc đối với một số tội danh cụ thể.

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, việc tiếp tục thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình nhằm thể chế hóa chủ trương của Đảng về cải cách tư pháp, giảm hình phạt tử hình và hạn chế áp dụng hình phạt này trên thực tế. Từ năm 1985 đến nay, số tội danh áp dụng hình phạt tử hình đã giảm từ 44 xuống còn 10 tội danh trong Bộ luật hiện hành.

Đối với tội mua bán trái phép chất ma túy, Bộ trưởng cho biết, đây là loại tội phạm đặc biệt nguy hiểm. Tuy nhiên, thực tiễn đấu tranh cho thấy một số đối tượng phạm tội chưa nhận thức đầy đủ về pháp luật, bị lôi kéo, xúi giục, thậm chí bị lừa gạt, ép buộc. Những đối tượng này vẫn có thể được cảm hóa, giáo dục và lập công chuộc tội.

Bên cạnh đó, việc xem xét hình phạt cần gắn với yêu cầu đấu tranh triệt phá đường dây, truy tìm nơi xuất phát của tội phạm. Theo Bộ trưởng, nhiều đối tượng biết chắc sẽ phải đối mặt với án tử hình nên chống đối đến cùng, sẵn sàng sử dụng vũ khí tấn công lực lượng chức năng. Nếu có cơ hội sống, các đối tượng có thể tránh chống đối, tạo điều kiện thuận lợi hơn cho cơ quan chức năng đấu tranh với loại tội phạm này. Vì vậy, cơ quan chủ trì soạn thảo đề nghị thu hẹp phạm vi áp dụng hình phạt tử hình đối với tội mua bán trái phép chất ma túy.

Đối với tội hiếp dâm người dưới 16 tuổi, cơ quan chủ trì soạn thảo khẳng định, đây là tội phạm đặc biệt nghiêm trọng, xâm phạm thể chất, tinh thần, danh dự, nhân phẩm của người dưới 16 tuổi và cần được xử lý nghiêm khắc. Tuy nhiên, xét tương quan hình phạt đối với các tội danh khác còn áp dụng tử hình, đặc biệt là tội giết người, việc bỏ hình phạt tử hình đối với tội danh này được đánh giá là phù hợp.

Trong trường hợp hành vi hiếp dâm người dưới 16 tuổi trực tiếp làm nạn nhân tử vong, người phạm tội có thể bị xử lý về tội giết người và áp dụng hình phạt tử hình nếu đủ yếu tố cấu thành tội phạm. Với các trường hợp phạm tội cụ thể, hình phạt tù chung thân vẫn bảo đảm tính nghiêm khắc, răn đe.

Liên quan đến việc bổ sung tội danh mới và hành vi phạm tội mới, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, thực tiễn phòng, chống tội phạm đã xuất hiện nhiều hành vi nguy hiểm cho xã hội, nhất là trong lĩnh vực công nghệ cao, công nghệ thông tin và tội phạm kinh tế. Những hành vi này xâm phạm nghiêm trọng quyền, lợi ích của người dân, cơ quan, tổ chức nhưng chưa được nhận diện, quy định tại thời điểm sửa đổi Bộ luật Hình sự năm 2015.

Quang cảnh phiên thảo luận tại Hội trường. Ảnh: Media Quốc hội.

Dự thảo lần này bổ sung 11 tội danh, trong đó có tội vi phạm quy định về bảo vệ quyền lợi người tiêu dùng, tội vi phạm quy định về tài sản mã hóa, thị trường mã hóa. Dự thảo cũng bổ sung tội tổ chức khai thác thủy sản trái phép nhằm thể hiện nỗ lực gỡ thẻ vàng IUU của Việt Nam; các tội phạm về xâm phạm an ninh mạng để phù hợp với Công ước Hà Nội về chống tội phạm mạng.

Ngoài ra, dự thảo bổ sung tội phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt, tội tài trợ phổ biến vũ khí hủy diệt hàng loạt theo khuyến nghị của FATF và tội thành lập, tham gia nhóm tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia nhằm nội luật hóa Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia.

Theo cơ quan chủ trì soạn thảo, việc bổ sung các tội danh mới nhằm tạo cơ sở pháp lý bảo vệ người dân, doanh nghiệp và lợi ích của Nhà nước, đáp ứng yêu cầu phòng ngừa, đấu tranh với tội phạm trong tình hình mới.

Dự thảo đồng thời kết hợp giữa nghiêm trị với khoan hồng, nhân đạo thông qua hoàn thiện các quy định về loại trừ, miễn trách nhiệm hình sự, giảm hình phạt, xóa án tích; xóa bỏ một số tội danh, hành vi trong cấu thành tội phạm và nâng định mức, định lượng bằng tiền làm căn cứ xử lý hình sự ở nhiều tội danh. Qua đó, những hành vi chưa đến mức phải xử lý hình sự được loại trừ.

Về trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội, Bộ trưởng Lương Tam Quang cho biết, trong quá trình sửa đổi, cơ quan chủ trì soạn thảo đã rà soát kỹ các tội danh đủ điều kiện, cần thiết phải truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội.

Việc quy định truy cứu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội nhằm phòng ngừa, đấu tranh sớm với tội phạm, ngăn chặn hậu quả xảy ra.

Các tội danh này được quy định tại khoản 2 Điều 14 của Bộ luật Hình sự. Dự thảo Bộ luật Hình sự cũng quy định 35 tội danh phải chịu trách nhiệm hình sự ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội.

Sau phiên thảo luận, cơ quan chủ trì soạn thảo sẽ tiếp tục phối hợp với Ủy ban Pháp luật và Tư pháp của Quốc hội cùng các cơ quan liên quan nghiên cứu, tiếp thu, giải trình ý kiến đại biểu, báo cáo Chính phủ để chỉnh lý, hoàn thiện dự thảo Bộ luật, trình Quốc hội thông qua tại kỳ họp này.

Linh Đan