Ban hành tiêu chí phân loại doanh nghiệp để cơ cấu lại vốn nhà nước

Tiêu chí phân loại theo ngành, lĩnh vực

Phó Thủ tướng Chính phủ Nguyễn Văn Thắng đã ký Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg ngày 5/8/2026 của Thủ tướng Chính phủ quy định tiêu chí phân loại doanh nghiệp để thực hiện cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp nhà nước và doanh nghiệp có vốn nhà nước.

Theo Quyết định, tiêu chí phân loại doanh nghiệp theo danh mục ngành, lĩnh vực và khung tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ được sử dụng làm căn cứ xây dựng kế hoạch sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp. Trên cơ sở đó, doanh nghiệp được xem xét giữ nguyên tỷ lệ vốn nhà nước đang nắm giữ hoặc thực hiện các hình thức cơ cấu lại vốn theo quy định của pháp luật về quản lý, đầu tư vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các quy định pháp luật có liên quan.

Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg quy định tiêu chí phân loại doanh nghiệp theo ngành, lĩnh vực và khung tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ, làm cơ sở xây dựng kế hoạch sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp.

Đối với công ty nông, lâm nghiệp; doanh nghiệp trực tiếp phục vụ quốc phòng, an ninh và doanh nghiệp kết hợp kinh tế với quốc phòng, an ninh, việc sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước được thực hiện theo các quy định riêng của Chính phủ hoặc Thủ tướng Chính phủ.

Quyết định áp dụng đối với cơ quan đại diện chủ sở hữu, người đại diện chủ sở hữu trực tiếp; doanh nghiệp nhà nước theo quy định của Luật Doanh nghiệp; tổ chức tín dụng do Nhà nước nắm giữ trên 50% vốn điều lệ (trừ Ngân hàng Chính sách xã hội và Ngân hàng Hợp tác xã Việt Nam); người đại diện phần vốn nhà nước tại công ty cổ phần, công ty trách nhiệm hữu hạn hai thành viên trở lên và các cơ quan, tổ chức, cá nhân có liên quan.

Về tiêu chí phân loại, Quyết định quy định doanh nghiệp do Nhà nước nắm giữ 100% vốn điều lệ hoạt động trong các ngành, lĩnh vực như: cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích thiết yếu; lĩnh vực độc quyền tự nhiên; doanh nghiệp khoa học và công nghệ theo quy định của pháp luật về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số; doanh nghiệp xây dựng công trình kết cấu hạ tầng trọng điểm, quan trọng quốc gia trong các lĩnh vực giao thông, thủy lợi, năng lượng, hạ tầng số theo Nghị định số 366/2025/NĐ-CP; doanh nghiệp ứng dụng công nghệ cao; doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực then chốt, thiết yếu của nền kinh tế.

Đối với doanh nghiệp Nhà nước nắm giữ từ 65% vốn điều lệ trở lên, Quyết định áp dụng đối với các doanh nghiệp hoạt động trong các ngành, lĩnh vực như quản lý, khai thác cảng hàng không, sân bay; vận chuyển hàng không; quản lý, khai thác bến cảng tại cảng biển đặc biệt; khai thác khoáng sản quy mô lớn; sản xuất phim hoạt hình do Nhà nước đặt hàng hoặc tài trợ; tài chính, ngân hàng; cơ khí chế tạo; doanh nghiệp bảo đảm nhu cầu thiết yếu cho phát triển sản xuất và nâng cao đời sống vật chất, tinh thần của đồng bào dân tộc ở miền núi, vùng sâu, vùng xa; khai thác, sản xuất, cung cấp nước sạch và thoát nước đô thị, nông thôn.

Trong khi đó, doanh nghiệp có tỷ lệ vốn nhà nước trên 50% đến dưới 65% vốn điều lệ gồm các doanh nghiệp đầu mối nhập khẩu xăng dầu chiếm thị phần từ 30% trở lên, có vai trò bảo đảm các cân đối lớn của nền kinh tế và bình ổn thị trường; doanh nghiệp cung cấp dịch vụ viễn thông có tầm quan trọng đặc biệt đối với hạ tầng viễn thông quốc gia, ảnh hưởng trực tiếp đến phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh; doanh nghiệp tìm kiếm, thăm dò, đánh giá trữ lượng khoáng sản (trừ dầu khí).

Quyết định cũng ban hành kèm theo phụ lục quy định chi tiết tiêu chí phân loại theo ngành, lĩnh vực và khung tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ tại doanh nghiệp.

Đối với doanh nghiệp hoạt động trong ngành, lĩnh vực không thuộc các tiêu chí nêu trên, việc sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước được xem xét theo một trong các tiêu chí như: doanh nghiệp sản xuất xi măng chiếm thị phần từ 30% trở lên và có khai thác các mỏ nguyên liệu tại địa bàn trọng yếu về quốc phòng, an ninh; doanh nghiệp sản xuất, cung ứng sản phẩm, dịch vụ công ích có doanh thu từ hoạt động công ích chiếm từ 50% tổng doanh thu trong ba năm liên tiếp; doanh nghiệp có giá trị văn hóa, lịch sử, kiến trúc, thương hiệu quốc gia hoặc có vai trò quan trọng đối với quốc phòng, an ninh, thực hiện nhiệm vụ chính trị, phát triển kinh tế - xã hội của ngành, địa phương; doanh nghiệp thực hiện thu gom, vận chuyển, xử lý rác thải, chiếu sáng công cộng, trồng cây, chăm sóc và duy trì cây xanh.

Làm căn cứ xây dựng kế hoạch cơ cấu lại vốn

Theo Quyết định, tiêu chí phân loại là căn cứ để phê duyệt kế hoạch và triển khai việc sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp theo quy định tại Nghị định số 57/2026/NĐ-CP ngày 12/2/2026 của Chính phủ về cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp và các văn bản sửa đổi, bổ sung, thay thế (nếu có).

Việc cơ cấu lại vốn nhà nước được thực hiện theo hai hướng, gồm tiếp tục giữ nguyên tỷ lệ vốn nhà nước đang nắm giữ tại doanh nghiệp hoặc thực hiện các hình thức cơ cấu lại vốn theo quy định tại Nghị định số 57/2026/NĐ-CP và các quy định pháp luật có liên quan làm thay đổi tỷ lệ sở hữu cổ phần hoặc phần vốn góp của Nhà nước.

Quyết định quy định việc sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước phải bảo đảm tỷ lệ vốn nhà nước nắm giữ phù hợp với khung tỷ lệ quy định đối với từng nhóm doanh nghiệp. Đối với doanh nghiệp không thuộc danh mục tiêu chí phân loại nhưng đáp ứng các tiêu chí riêng, trường hợp Nhà nước đang nắm giữ trên 50% vốn điều lệ thì tỷ lệ vốn nhà nước tiếp tục bảo đảm trong khung trên 50% vốn điều lệ. Trường hợp Nhà nước nắm giữ từ 50% vốn điều lệ trở xuống thì thực hiện theo hướng chuyển giao quyền đại diện chủ sở hữu phần vốn nhà nước cho doanh nghiệp có chức năng đầu tư và kinh doanh vốn nhà nước hoặc doanh nghiệp nhà nước cùng ngành nghề để quản lý, đầu tư phát triển, tái cơ cấu, bổ sung vốn hoặc thoái vốn theo quy định.

Đối với doanh nghiệp có ngành, lĩnh vực không thuộc tiêu chí phân loại, việc sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước được thực hiện theo hướng Nhà nước không tiếp tục nắm giữ vốn tại doanh nghiệp, trừ trường hợp pháp luật chuyên ngành có quy định khác.

Quyết định cũng quy định cơ quan đại diện chủ sở hữu báo cáo Thủ tướng Chính phủ xem xét, quyết định đối với các trường hợp sắp xếp, cơ cấu lại vốn khác với khung tỷ lệ quy định; trường hợp Nhà nước không tiếp tục nắm giữ trên 50% vốn điều lệ đối với doanh nghiệp thuộc diện quy định hoặc tiếp tục nắm giữ vốn tại doanh nghiệp có ngành, lĩnh vực không thuộc tiêu chí phân loại.

Đối với doanh nghiệp hoạt động trong nhiều ngành, lĩnh vực, việc xác định khung tỷ lệ vốn nhà nước căn cứ vào ngành, lĩnh vực có tỷ trọng lớn nhất trong tổng sản lượng hoặc tổng doanh thu của ba năm liên tiếp liền kề theo báo cáo tài chính hoặc báo cáo tài chính hợp nhất trước thời điểm phê duyệt kế hoạch cơ cấu lại vốn nhà nước giai đoạn 5 năm. Trường hợp trong quá trình thực hiện có sự thay đổi về tỷ trọng tổng sản lượng hoặc doanh thu, cấp có thẩm quyền sẽ xem xét điều chỉnh kế hoạch 5 năm cho phù hợp với tình hình thực tế.

Quyết định số 40/2026/QĐ-TTg có hiệu lực thi hành từ ngày 5/8/2026.

Quyết định nêu rõ, việc phê duyệt kế hoạch và tổ chức thực hiện sắp xếp, cơ cấu lại vốn nhà nước tại doanh nghiệp phải bảo đảm phù hợp với chủ trương của Đảng, quy định của pháp luật; góp phần nâng cao hiệu quả sản xuất, kinh doanh, năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp; bảo toàn, phát triển vốn nhà nước và phòng, chống dàn trải, lãng phí, thất thoát vốn, tài sản nhà nước.

Thiên Kim