Ballet 'Dó' ra Nhà hát Hồ Gươm và khát vọng định vị thương hiệu nghệ thuật Việt

Kể câu chuyện, văn hóa Việt trên nền âm nhạc phương Tây

Hội tụ 20 nghệ sĩ ballet Việt Nam tài năng thuộc Nhà hát Nhạc Vũ kịch Việt Nam, cùng nhiều nghệ sĩ múa nổi tiếng như Vũ Ngọc Khải, NSƯT Phan Lương, Hà Tứ Thiên… ballet “Dó” là một tác phẩm nghệ thuật độc đáo, kết hợp giữa âm nhạc cổ điển châu Âu và văn hóa Việt Nam. Như chia sẻ của ê kíp sáng tạo, “Dó” lấy cảm hứng từ các chất liệu mang đậm hồn cốt văn hóa Việt như nơm, quạt giấy, chiếu hoa và giấy dó, kiến tạo một ngôn ngữ ballet mới, nơi kỹ thuật hàn lâm phương Tây gặp gỡ tinh thần đời sống người dân Việt Nam. Các nghệ sĩ thể hiện nhiều tổ hợp, những động tác như quăng chài, đặt nơm, gánh nước, cấy lúa… vốn thuộc về đời sống thường nhật của cư dân nông nghiệp.

Những chiếc nơm - nông cụ của người Việt được các nghệ sĩ khai thác trong ballet "Dó".

Âm nhạc trong “Dó” sử dụng phiên bản chuyển soạn từ tổ khúc “Bốn mùa” – một kiệt tác của nhà soạn nhạc Antonio Vivaldi, do nhà soạn nhạc Max Richter thực hiện. Qua sự dàn dựng của Tổng Đạo diễn Hương Na Trần; NSƯT, biên đạo Phan Lương và nghệ sĩ, biên đạo Vũ Ngọc Khải, "Bốn mùa" trở thành một bản giao hưởng sống động với những bước nhảy đầy cảm xúc. Trên sân khấu của “Dó”, vạn vật không được tái hiện theo lối tả thực, mà được trừu tượng hóa thành quỹ đạo chuyển động và nhịp điệu cơ thể.

Nghệ sĩ, biên đạo Vũ Ngọc Khải còn tiết lộ, với ballet “Dó” lần này, văn hóa Việt, nhất là không gian văn hóa đặc trưng gắn với tín ngưỡng thờ Mẫu được thể hiện đậm nét hơn, đặc sắc hơn. Công nghệ, nghệ thuật ánh sáng được đặc biệt quan tâm đầu tư nhằm mang đến với công chúng một vở diễn ấn tượng nhất.

Không chỉ độc đáo về ý tưởng, ballet “Dó” còn là tác phẩm được tập trung dành nhiều tâm huyết của các nghệ sĩ. Nói theo cách của Tổng Đạo diễn Hương Na Trần thì “Dó” là “cuộc chơi tất tay” của các nghệ sĩ. Nếu suất diễn tại Nhà hát Hồ Gươm sắp tới kín chỗ thì cũng chưa chắc thu hồi vốn. Nhưng các nghệ sĩ vẫn quyết tâm làm vì “tự ái nghề nghiệp” và có cả “chút tủi thân” khi nhìn các vở diễn của nước bạn như Khổng Tước hay Kẹp hạt dẻ, Romeo và Juliet được chào đón nồng nhiệt khi cùng được biểu diễn tại Nhà hát Hồ Gươm vào tháng 3/2026.

Câu chuyện của người Việt được kể trên nền âm nhạc cổ điển phương Tây.

NSƯT, biên đạo Phan Lương cũng bộc bạch rằng, anh và các nghệ sĩ đến với “Dó” không phải vì mục đích doanh thu, thậm chí chấp nhận kiếm tiền từ các sự kiện khác để có cơ hội làm những vở như “Dó”. Với ballet “Dó”, các nghệ sĩ mong muốn không chỉ “kể chuyện Việt” bằng ngôn ngữ phương Tây, mà từng bước Việt hóa chính ngôn ngữ ấy. Xa hơn nữa, “Dó” được gửi gắm nhiều kỳ vọng về một khởi đầu mới trong xây dựng những tác phẩm có chuẩn mực quốc tế, mang thương hiệu của văn hóa, nghệ thuật Việt Nam.

Thương hiệu phải đảm bảo cả chuẩn mực quốc tế và hồn cốt Việt

Thực tế, việc xây dựng những tác phẩm nghệ thuật chất lượng, hấp dẫn, chinh phục khán giả trong nước và quốc tế là khát vọng của không riêng nghệ sĩ, đơn vị nghệ thuật nào. Giai đoạn hiện nay có nhiều thuận lợi để những mong muốn ấy thành hiện thực. Như phân tích, chia sẻ của chính những người trong êkip thực hiện ballet “Dó” thì bối cảnh hội nhập quốc tế và phát triển kinh tế tri thức, công nghiệp văn hóa được xác định là một trong những động lực tăng trưởng mới của đất nước.

Các thành viên trong ê kíp sáng tạo dồn tâm huyết để ballet "Dó" chinh phục khán giả.

Nghị quyết 80/NQ-CP của Chính phủ nhấn mạnh quan điểm phát triển các ngành công nghiệp văn hóa phải dựa trên sáng tạo, khoa học - công nghệ, chuyển đổi số và hội nhập quốc tế; đồng thời gắn kết chặt chẽ giữa bảo tồn, phát huy giá trị di sản văn hóa với phát triển thị trường. Trong tổng thể đó, nghệ thuật biểu diễn giữ vai trò đặc biệt quan trọng vì vừa là lĩnh vực kết tinh giá trị truyền thống, vừa có khả năng thương mại hóa và lan tỏa mạnh mẽ trong đời sống đương đại.

Nghị quyết 80 cũng đặt rõ chỉ tiêu, đến năm 2030 sẽ phát triển các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7% GDP; hình thành từ 5 - 10 thương hiệu quốc gia về công nghiệp văn hóa trong các lĩnh vực có tiềm năng, như: Điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, du lịch văn hóa, thiết kế và thời trang,... Trong bối cảnh triển khai Nghị quyết 80, đẩy mạnh phát triển công nghiệp văn hóa Việt Nam, yêu cầu đặt ra không chỉ là gia tăng số lượng sản phẩm nghệ thuật, mà là kiến tạo những tác phẩm có bản sắc, có khả năng cạnh tranh và hội nhập quốc tế.

Ngôn ngữ ballet của phương Tây được các nghệ sĩ Việt hóa trên sân khấu của "Dó".

Ballet “Dó” nỗ lực bắt nhịp với yêu cầu thời cuộc khi lấy văn hóa Việt làm gốc sáng tạo, chuyển hóa di sản thành giá trị nghệ thuật đương đại, đồng thời mở ra tiềm năng khai thác kinh tế – thương hiệu – thị trường. Tất nhiên, để có những tác phẩm đáp ứng chuẩn mực quốc tế nhưng vẫn giữ được hồn cốt Việt, biến khát vọng xây dựng các sản phẩm nghệ thuật biểu diễn thành thương hiệu quốc gia thì vẫn còn nhiều vấn đề phải bàn. Đó không chỉ là về cơ sở vật chất, về nhân lực mà quan trọng hơn nữa là cơ chế, chính sách thuận lợi nhất để các loại hình nghệ thuật, trong đó có nghệ thuật hàn lâm phát huy được hết thế mạnh của mình.

Cụ thể nhất và gần nhất, như chia sẻ của NSƯT Phan Mạnh Đức, Giám đốc Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam thì ballet “Dó” cũng là kết quả từ nỗ lực hợp tác công tư. Nhà hát Nhạc vũ kịch Việt Nam có các nghệ sĩ tài năng. Công ty Cổ phần Nghệ thuật Thanh – Thanh Productions có sự năng động của một đơn vị tư nhân uy tín trong ngành sự kiện và tổ chức các show diễn trong nước, ngoài nước. Cùng với đó là sự đồng hành quan trọng của Phái đoàn Liên minh châu Âu. Ballet “Dó” cho thấy hợp tác công tư tạo cơ hội để phát huy nguồn lực của nhiều phía. Tuy nhiên, chính người trong cuộc cũng còn lúng túng vì hiện chưa có chính sách rõ ràng, nhất quán về hợp tác công tư trong lĩnh vực văn hóa. Đây là một trong những nút thắt, được bàn thảo rất nhiều thời gian qua nhưng chưa được giải quyết triệt để, thấu đáo.

Hoa Nguyễn