'Dó': Bản sắc Việt trong đối thoại với ballet toàn cầu

BTC và ekip thực hiện vở ballet đương đại "Dó" chia sẻ thông tin tại buổi gặp gỡ

Tham dự buổi gặp gỡ có ông Julien Guerrier, Đại sứ EU tại Việt Nam; ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam, NSƯT Phan Mạnh Đức, Giám đốc Nhà hát Nhạc, Vũ, Kịch Việt Nam; bà Trần Hương Na, đạo diễn, nhà sản xuất; bà Nguyễn Thùy Linh, Tổng giám đốc Thanh Productions và đông đảo phóng viên báo chí.

Đại sứ EU tại Việt Nam Julien Guerrier đánh giá: “Liên minh châu Âu (EU) và Việt Nam có mối quan hệ hợp tác rất tốt đẹp ở nhiều lĩnh vực. Tháng 1 năm nay, EU và Việt Nam vừa nâng cấp quan hệ lên Đối tác chiến lược toàn diện, song quan hệ của hai bên không chỉ dừng ở kinh tế, thương mại, đầu tư hay quan hệ chính trị”.

“Chính những tác phẩm như “Dó” là minh chứng sống động cho mối quan hệ phong phú, là sự kết nối con người, sự truyền cảm hứng giữa các cộng đồng với nhau. Đó là cách mà chúng tôi tìm ra những khía cạnh để có thể hợp tác, thúc đẩy văn hóa và tăng cường giao lưu giữa hai khu vực”, Julien Guerrier nhấn mạnh.

Đại sứ EU tại Việt Nam Julien Guerrier phát biểu

Ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam cho biết: “Vở ballet đương đại “Dó” là tác phẩm nghệ thuật rất đặc biệt. Đây là cách để văn hóa Việt Nam cất tiếng nói của mình trong ngôn ngữ nghệ thuật toàn cầu”.

Theo thông tin từ BTC, vào 20h ngày 29.3, tại Nhà hát Hồ Gươm, Hà Nội, vở ballet đương đại “Dó” sẽ trở lại, mang đến một không gian trình diễn giàu cảm xúc được kiến tạo từ tổ khúc “Bốn mùa” của Antonio Vivaldi.

Vở diễn do Công ty cổ phần Nghệ thuật Thanh (Thanh Productions) chủ trì sáng tạo, với sự đồng hành của Phái đoàn Liên minh châu Âu và Nhà hát Nhạc, Vũ, Kịch Việt Nam.

Ông Hồ Anh Tuấn, Chủ tịch Hiệp hội phát triển Văn hóa doanh nghiệp Việt Nam phát biểu

Lấy cảm hứng từ các chất liệu dân gian Việt Nam như nơm, quạt giấy, chiếu hoa và giấy dó, tác phẩm không dừng lại ở việc “đưa văn hóa lên sân khấu”, mà đi xa hơn: biến chính những chất liệu ấy thành cấu trúc vận động của cơ thể.

Điều đáng nói không nằm ở sự kết hợp Đông - Tây vốn đã quen thuộc trong nghệ thuật đương đại, mà nằm ở cách Dó “đảo chiều” hệ thẩm mỹ của ballet.

Nếu ballet cổ điển châu Âu hướng tới những đường nét vươn cao, thoát khỏi trọng lực, thì trong Dó, cơ thể lại được kéo gần về phía mặt đất.

Trọng tâm hạ thấp, chuyển động xoắn, cuộn, trượt trở thành ngôn ngữ chủ đạo, gợi nhịp điệu lao động của cư dân nông nghiệp vùng văn minh lúa nước hơn là những cú nhảy lý tưởng hóa của sân khấu hàn lâm.

Chính ở sự “bám đất” ấy, một căn tính thẩm mỹ khác được hình thành. Ballet không còn là nghệ thuật của bầu trời, mà trở thành nghệ thuật của ký ức - ký ức văn hóa được lưu giữ trong chính cơ thể người diễn.

Biểu diễn trích đoạn vở ballet đương đại “Dó” tại cuộc gặp gỡ báo chí

Âm nhạc trong “Dó” sử dụng phiên bản chuyển soạn từ tổ khúc “Bốn mùa” của Antonio Vivaldi do Max Richter thực hiện, mở ra một không gian cảm xúc mang tính điện ảnh, giàu chiều sâu và gần với cảm thụ đương đại.

Việc lựa chọn bản phối này cho thấy tư duy nghệ thuật rõ ràng: không sử dụng âm nhạc cổ điển như một “di sản bất động”, mà như một chất liệu sống, có thể được đọc lại, tái cấu trúc và đặt vào những ngữ cảnh văn hóa mới.

Khi đặt trong không gian của “Dó”, Vivaldi không còn thuần túy “chất châu Âu”; nhạc của ông được “nghe lại” bằng một nhịp điệu Á Đông: tuần hoàn, mềm mại và thấm sâu.

Dưới sự dàn dựng của tổng đạo diễn Hương Na Trần cùng hai biên đạo NSƯT Phan Lương và nghệ sĩ Vũ Ngọc Khải, vở diễn vận hành như một bản giao hưởng đa giác quan, nơi chuyển động cơ thể không còn minh họa cho câu chuyện, mà chính là câu chuyện.

Tác phẩm ballet đương đại "Dó" khởi nguồn từ tình yêu dành cho đất nước, con người và những lớp trầm tích văn hóa của dân tộc

Trên sân khấu, vạn vật không được tái hiện theo lối tả thực, mà được trừu tượng hóa thành quỹ đạo chuyển động. Hai mươi nghệ sĩ ballet Việt Nam cùng các nghệ sĩ múa tham gia biểu diễn những tổ hợp động tác quen thuộc như quăng chài, đặt nơm, gánh nước, cấy lúa… nhưng đã được “nâng cấp” thành một hệ ngôn ngữ hình thể mới.

Ở đây, có thể nhận ra một nỗ lực đáng kể trong việc “Việt hóa ballet”, không phải bằng cách kể câu chuyện Việt Nam trên nền kỹ thuật phương Tây, mà bằng cách chuyển hóa ngôn ngữ ballet theo cảm quan văn hóa Việt.

Chia sẻ về ý tưởng thực hiện dự án “Dó”, Tổng đạo diễn Hương Na Trần cho biết: “Tác phẩm khởi nguồn từ tình yêu dành cho đất nước, con người và những lớp trầm tích văn hóa của dân tộc”.

“Từ những hình tượng rất Việt như chú Tễu, chiếc nơm, thần Nông hay chiếu hoa, chúng tôi đã chắt lọc và chuyển hóa thành ngôn ngữ của múa. Mong muốn của ê-kíp là tạo nên một tác phẩm nghệ thuật hàn lâm mang đậm bản sắc Việt, để khi Dó cất lời trên sân khấu, khán giả có thể cảm nhận được vẻ đẹp của tâm hồn và văn hóa Việt Nam theo một cách vừa quen thuộc, vừa mới mẻ”, đạo diễn Hương Na Trần nói.

Về yếu tố nghệ thuật, biên đạo Vũ Ngọc Khải cho biết: “Vở ballet đương đại “Dó” mang tinh thần và chất liệu Việt Nam. Vì thế, chúng tôi lựa chọn khai thác sâu ngôn ngữ của múa Việt, từ động tác cuộn ngón tay đến những biểu tượng quen thuộc của văn hóa dân gian. Cấu trúc chuyển động trong vở phức hợp, đặt ra nhiều thách thức cho diễn viên”.

Cũng theo biên đạo Vũ Ngọc Khải, trên sân khấu, các diễn viên vừa đứng trên giày mũi cứng của ballet, vừa vận động thân trên theo tinh thần đương đại, đồng thời giữ được sự mềm mại, tinh tế của động tác cuộn ngón tay, một sự kết hợp đòi hỏi sự kiểm soát và cảm thụ rất cao.

Trích đoạn vở ballet đương đại “Dó”

Để dung hòa và biến hóa ballet cổ điển châu Âu sang ballet Việt Nam, NSƯT Phan Lương, biên đạo “Dó” cho hay: “Từ khi bắt đầu hình thành ý tưởng cho tác phẩm, chúng tôi đã đặt câu hỏi: tác phẩm sẽ được xây dựng trên chất liệu múa nào?

Khi làm một vở diễn, việc đầu tiên là xác lập concept tổng thể - từ hình tượng chiếc nơm, âm nhạc cổ điển, ánh sáng nhiều tầng, đến phục trang tân cổ điển với tạo hình nơm váy, nơm đầu”.

“Từ những yếu tố đó, chúng tôi đã lựa chọn chất liệu Neo-Classic, là sự kết hợp giữa nền tảng ballet hàn lâm và tinh thần chuyển động của múa đương đại. Chất liệu này đòi hỏi diễn viên vừa có kỹ thuật ballet, vừa làm chủ được ngôn ngữ đương đại...”, NSƯT Phan Lương nhấn mạnh.

Nhìn từ một hệ quy chiếu rộng hơn, “Dó” không chỉ là một vở diễn. Nó đặt ra một câu hỏi lớn cho nghệ thuật biểu diễn Việt Nam hôm nay: làm thế nào để bước vào không gian toàn cầu mà không đánh mất căn tính?

Câu trả lời của “Dó” không nằm ở tuyên ngôn, mà ở lựa chọn sáng tạo. Khi văn hóa Việt không còn là lớp trang trí, mà trở thành cấu trúc nội tại của tác phẩm, thì “Made in Vietnam” mới thực sự mang ý nghĩa của một giá trị sáng tạo, chứ không chỉ là dấu hiệu xuất xứ.

Và trong dòng chảy nghệ thuật ấy, “Dó” có thể chưa phải là đích đến, nhưng rõ ràng là một bước đi đủ táo bạo để mở ra một hướng mới cho ballet Việt Nam.

ĐINH AN