Bài toán khó sau quyết định tiên phong cấm trẻ em dùng mạng xã hội của Australia

Biểu tượng Facebook, Instagram, Whatsapp trên một màn hình điện thoại. Ảnh minh họa: AFP/TTXVN

Những người ủng hộ cho rằng cần hành động mạnh mẽ để đối phó với tình trạng sức khỏe tâm thần của giới trẻ đang xấu đi, trong khi các ý kiến phản biện cho rằng bằng chứng khoa học chưa đủ thuyết phục và cần một cách tiếp cận tinh tế hơn.

Tháng trước, Australia trở thành quốc gia đầu tiên trên thế giới cấm người dưới 16 tuổi sử dụng các nền tảng mạng xã hội phổ biến như Instagram, Facebook, TikTok và YouTube. Sau động thái này, Pháp đang thảo luận các dự luật tương tự nhằm cấm trẻ dưới 15 tuổi dùng mạng xã hội, trong đó có một đề xuất do Tổng thống Emmanuel Macron ủng hộ. Tại Anh, Thủ tướng Keir Starmer ngày 19/1 cũng tuyên bố “cần làm nhiều hơn để bảo vệ trẻ em” trên mạng xã hội, sau khi khoảng 60 nghị sĩ Công đảng kêu gọi ban hành lệnh cấm.

Nhà tâm lý học người Mỹ Jonathan Haidt, người ủng hộ quyết định của Australia, trong cuốn sách bán chạy của ông năm 2024 với tựa đề "Thế hệ âu lo", đã lập luận rằng việc trẻ em dành quá nhiều thời gian nhìn vào màn hình, đặc biệt là mạng xã hội, đang “tái cấu trúc não bộ” và gây ra “đại dịch bệnh tâm thần”. Tuy nhiên, nhà tâm lý học Canada Candice Odgers cho rằng “câu chuyện đáng sợ” mà Haidt đưa ra “không được khoa học ủng hộ”.

Một trong những bất đồng chính là mức độ tác động thực sự của mạng xã hội đối với sức khỏe tâm thần thanh thiếu niên. Ông Michael Noetel, nhà nghiên cứu tại Đại học Queensland (Australia), nhận định rằng “những tác động nhỏ trên hàng tỷ người dùng sẽ cộng hưởng thành vấn đề lớn”, đồng thời cho rằng đã có nhiều bằng chứng cho thấy mạng xã hội gây hại cho thanh thiếu niên. Tuy nhiên, ông đánh giá nhà tâm lý học Haidt “đúng hơn những người chỉ trích gay gắt nhất, nhưng cũng chưa hoàn toàn chính xác như cách cuốn sách thể hiện”.

Tuần trước, Cơ quan Y tế Công cộng Pháp (ANSES) kết luận rằng mạng xã hội gây ra nhiều tác động tiêu cực đối với thanh thiếu niên, đặc biệt là các bé gái, dù không phải nguyên nhân duy nhất khiến sức khỏe tâm thần suy giảm.

Một nghiên cứu do Noetel dẫn đầu, công bố trên tạp chí Psychological Bulletin năm ngoái, tổng hợp hơn 100 nghiên cứu toàn cầu và cho thấy mối quan hệ vòng luẩn quẩn: việc sử dụng màn hình quá mức, nhất là mạng xã hội và trò chơi điện tử, liên quan tới các vấn đề tâm lý, và chính sự căng thẳng đó lại khiến trẻ tìm đến màn hình nhiều hơn.

Tuy nhiên, không phải tất cả các nhà nghiên cứu đều ủng hộ lệnh cấm toàn diện. Nghiên cứu của ông Ben Singh (Đại học Adelaide, Australia) theo dõi hơn 100.000 thanh thiếu niên Australia trong 3 năm cho thấy những người có sức khỏe tinh thần kém nhất là nhóm dùng mạng xã hội quá nhiều (hơn 2 giờ/ngày) hoặc hoàn toàn không dùng. Nhóm sử dụng ở mức độ vừa phải có kết quả tốt nhất. Đáng chú ý, việc bị cấm hoàn toàn được cho là gây hại nhiều nhất đối với các bé trai ở độ tuổi thiếu niên muộn.

Bác sĩ tâm thần người Pháp Serge Tisseron, người từ lâu cảnh báo về tác hại của màn hình, cho rằng mạng xã hội “độc hại một cách đáng báo động”, song lo ngại lệnh cấm sẽ dễ dàng bị những thanh thiếu niên am hiểu công nghệ vượt qua và vô tình làm giảm trách nhiệm của phụ huynh. Ông kêu gọi một cơ chế quản lý “đi giữa lằn ranh” thay vì chỉ chọn giữa cấm hoàn toàn hoặc không làm gì.

Trong khi đó, một số ý kiến cho rằng cần thời gian để đánh giá. Nhà nghiên cứu Amy Orben (Đại học Cambridge, Anh) nhận định rằng “trong vòng một năm tới, chúng ta sẽ biết rõ hơn lệnh cấm của Australia có hiệu quả hay không và liệu có hệ quả ngoài mong muốn nào”.

Theo cơ quan an toàn trực tuyến của Australia, các công ty công nghệ đã chặn khoảng 4,7 triệu tài khoản của người dưới 16 tuổi kể từ khi quy định được ban hành.

Linh Tô (TTXVN)