Sau khi Úc cấm trẻ em vào mạng xã hội, châu Âu nhập cuộc

Nhiều nước bắt đầu kiểm soát việc trẻ em dùng mạng xã hội

Lần đầu tiên, một quốc gia phương Tây áp đặt lệnh cấm triệt để trẻ em dưới 16 tuổi tiếp cận các nền tảng mạng xã hội lớn như TikTok, Instagram, Facebook, X (Twitter) và Reddit. Với mức phạt khổng lồ lên tới 49,5 triệu AUD (khoảng 32 triệu USD) cho các vi phạm, chính phủ Úc đã gửi một thông điệp rất rõ ràng: Lợi nhuận không thể đặt trên sức khỏe tinh thần của thế hệ trẻ.

Giờ đây, khi bước sang 2026, thế giới đang chứng kiến một hiệu ứng domino mạnh mẽ. Từ London đến Paris, và sang cả các bang lớn của Mỹ như California hay Texas, các nhà lập pháp đang gấp rút soạn thảo những "bức tường lửa" tương tự.

Làn sóng từ châu Âu: Anh, Pháp và EU không đứng ngoài cuộc

Ngay sau khi Úc "nổ phát súng" đầu tiên, Vương quốc Anh đang được dự đoán sẽ là quốc gia tiếp theo gia nhập mặt trận này. Tại London những ngày đầu năm 2026, không khí tại Thượng viện Anh đang nóng hơn bao giờ hết. Các nghị sĩ dự kiến sẽ bỏ phiếu ngay trong tuần này về việc sửa đổi Dự luật Trường học và Sức khỏe Trẻ em (Children’s Wellbeing and Schools Bill), với một nội dung trọng tâm: Cấm mạng xã hội đối với trẻ dưới 16 tuổi.

Sức ép lên chính phủ Anh không chỉ đến từ các chính trị gia mà còn từ một làn sóng giận dữ của các bậc phụ huynh. Chiến dịch cơ sở mang tên "Smartphone Free Childhood" (SFC - Tuổi thơ không smartphone) do Daisy Greenwell đồng sáng lập đã tạo ra một áp lực khổng lồ. Chỉ trong tuần qua, hơn 100.000 email từ các phụ huynh lo lắng đã được gửi tới các nhà lập pháp địa phương, yêu cầu chính phủ phải thiết lập các ranh giới hợp lý để bảo vệ con cái họ.

Thủ tướng Anh Keir Starmer cũng đã công khai ủng hộ ý tưởng này. Ông bày tỏ sự lo ngại sâu sắc khi chứng kiến những đứa trẻ mới 4 tuổi bước vào lớp mẫu giáo trong tình trạng "nghiện" màn hình và thiếu hụt kỹ năng giao tiếp cơ bản. "Tất cả các lựa chọn đều đang được cân nhắc, từ việc cấm trẻ dưới 16 tuổi dùng mạng xã hội cho đến các biện pháp bảo vệ trẻ dưới 5 tuổi trước màn hình", ông Starmer khẳng định. Bộ trưởng Y tế Wes Streeting thậm chí đã mời Jonathon Haidt, tác giả cuốn sách nổi tiếng The Anxious Generation (Thế hệ lo âu), đến tư vấn trực tiếp cho các quan chức, cho thấy quyết tâm chính trị rất cao của London.

Không chỉ Anh, cả châu Âu đang rục rịch. Nước Pháp, dưới sự ủng hộ của Tổng thống Emmanuel Macron, đang tranh luận về hai dự luật nhằm ngăn chặn trẻ dưới 15 tuổi tiếp cận mạng xã hội, dựa trên các báo cáo y tế công cộng cho thấy tác hại "vô số" của nền tảng này. Các quốc gia khác như Đan Mạch, Tây Ban Nha, Đức, Ý và Hy Lạp cũng đang soạn thảo các văn bản luật tương tự. Daisy Greenwell nhận định: "Đây là vấn đề toàn cầu. Khi niềm tin được củng cố và bằng chứng về tác hại ngày càng nhiều, các nước sẽ lần lượt làm theo. Không ai còn tin rằng hiện trạng buông lỏng như trước đây là tốt cho trẻ em hay xã hội nữa".

Cuộc chiến pháp lý với Big Tech và những bước đi thận trọng của Mỹ

Tuy nhiên, con đường để áp đặt lệnh cấm toàn cầu này không hề bằng phẳng. Các ông lớn công nghệ (Big Tech) không dễ dàng chấp nhận mất đi một lượng người dùng khổng lồ, những khách hàng tương lai của họ.

Ngay sau khi luật của Úc có hiệu lực, Reddit đã nộp đơn kiện với lập luận rằng đạo luật này đi quá xa khi hạn chế các cuộc thảo luận chính trị trực tuyến, vi phạm quyền tự do ngôn luận. Meta (công ty mẹ của Facebook và Instagram) cũng kêu gọi Canberra xem xét lại, trong khi X của Elon Musk dù tuân thủ nhưng cũng đăng đàn thanh minh: "Đây không phải lựa chọn của chúng tôi, đây là luật pháp Úc yêu cầu".

Sự phản kháng của các nền tảng này đặt ra bài toán khó về thực thi: Làm thế nào để xác minh độ tuổi mà không xâm phạm quyền riêng tư của người dùng trưởng thành? Úc đã yêu cầu các nền tảng phải áp dụng các biện pháp xác minh độ tuổi nghiêm ngặt (như sinh trắc học hoặc giấy tờ tùy thân), và nếu để lọt trẻ em, họ sẽ đối mặt với án phạt hàng chục triệu đô la. Đây là mô hình mà các nước khác đang quan sát rất kỹ để học hỏi kinh nghiệm thực tế.

Trong khi đó, tại bên kia bờ đại dương, nước Mỹ đang có những bước đi chậm hơn nhưng không kém phần quyết liệt. Ravi Iyer, Giám đốc điều hành Trung tâm Neely thuộc Đại học Nam California (USC), nhận định rằng một lệnh cấm cấp liên bang tại Mỹ là khó xảy ra trong ngắn hạn do cấu trúc chính trị phức tạp. Tuy nhiên, ông tin rằng cấp độ tiểu bang sẽ là nơi chiến trường diễn ra sôi động nhất. Iyer chia sẻ: "Tôi tin rằng chúng ta sẽ thấy một vài bang của Mỹ ban hành chính sách này trong vài năm tới".

Thực tế, các nhà lập pháp tại hai bang lớn là California và Texas đang xem xét đưa ra các lệnh cấm cấp tiểu bang ngay trong năm 2026 này. Mặc dù chính sách liên bang còn bỏ ngỏ, nhưng sự bảo vệ trẻ em trên không gian mạng là một trong số ít các vấn đề nhận được sự đồng thuận lưỡng đảng tại Mỹ.

Mục tiêu sâu xa của các lệnh cấm này, theo các chuyên gia như Ravi Iyer và Jonathon Haidt, không chỉ là ngăn chặn truy cập, mà là thay đổi chuẩn mực xã hội (norm). "Hiệu ứng mạng lưới" (network effect) hiện nay khiến trẻ em cảm thấy áp lực phải dùng mạng xã hội vì "tất cả bạn bè đều dùng".

Nếu pháp luật can thiệp sẽ có nhiều trẻ em rời khỏi các nền tảng này, áp lực đó sẽ biến mất. Khi đó, những đứa trẻ sẽ không còn cảm thấy bị bỏ rơi (FOMO) khi không online, và chúng có thể quay lại kết nối với nhau trong thế giới thực. Đây là một mục tiêu mà cả phụ huynh và các nhà giáo dục trên toàn thế giới đang khao khát hiện thực hóa.

Bùi Tú