Bài 5: Xây dựng chính quyền gần dân, sát dân, hoạt động hiệu quả

Sau một năm vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, thành phố Hà Nội đang định hình rõ nét một nền hành chính phục vụ - gần dân, sát dân và hoạt động thực chất hơn.

Phóng viên cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội đã có cuộc phỏng vấn đồng chí Vũ Đại Thắng, Ủy viên Trung ương Đảng, Phó Bí thư Thành ủy, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội về những kết quả nổi bật và định hướng phát triển của Thủ đô trong thời gian tới.

- Thưa đồng chí, đâu là kết quả nổi bật nhất của thành phố Hà Nội sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp?

- Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng: Sau một năm triển khai, có thể khẳng định đây là bước chuyển rất quan trọng trong đổi mới tổ chức bộ máy, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị theo tinh thần chỉ đạo của Trung ương.

Trước hết là kết quả sắp xếp, tổ chức lại đơn vị hành chính. Từ 30 quận, huyện, thị xã và 526 xã, phường, thị trấn trước sắp xếp, thành phố đã tổ chức lại còn 126 xã, phường - giảm khoảng 76% số đơn vị hành chính cấp xã và kết thúc hoạt động của 30 quận, huyện, thị xã; khối sở, ngành tinh gọn từ 21 xuống còn 15 sở và 1 cơ quan tương đương. Cùng với tinh gọn đầu mối, thành phố cơ cấu lại đội ngũ theo hướng sát dân, sát cơ sở. Việc sắp xếp được triển khai bài bản, bảo đảm bộ máy vận hành liên tục, thông suốt, không gián đoạn phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Điểm nổi bật nhất là từng bước hình thành nền hành chính gần dân hơn, sát dân hơn: Giảm tầng nấc trung gian, tăng tính chủ động cho cơ sở nhưng vẫn bảo đảm tính thống nhất trong quản lý. Nhiều thủ tục trước đây phải qua nhiều cấp nay được giải quyết trực tiếp tại cơ sở; riêng các nội dung phân cấp về cấp xã đã tiếp nhận, giải quyết hơn 2,2 triệu hồ sơ, giúp giảm thời gian, giảm chi phí và tăng sự hài lòng của người dân. Cùng với đó, tư duy quản trị chuyển mạnh từ “quản lý hành chính” sang “phục vụ người dân và doanh nghiệp”.

Là đô thị đặc biệt, trung tâm hành chính quốc gia với quy mô dân số lớn, tốc độ đô thị hóa nhanh và khối lượng công việc rất cao, Hà Nội không áp dụng máy móc mà thiết kế cách làm riêng. Cụ thể, việc gì cơ sở làm tốt hơn thì mạnh dạn phân cấp, phân quyền cho cơ sở; việc gì liên ngành, liên vùng hoặc phức tạp thì thành phố giữ vai trò điều phối, kiểm tra, giám sát. Đến nay, thành phố đã rà soát, phân cấp, phân quyền nâng tổng số nhiệm vụ của cấp xã lên hơn 920 nhiệm vụ và ủy quyền 671 thủ tục hành chính, bảo đảm bộ máy vận hành linh hoạt nhưng không buông lỏng quản lý.

Hà Nội cũng là một trong những địa phương đi đầu về chuyển đổi số gắn với vận hành mô hình hai cấp: Xây dựng hệ thống dữ liệu dùng chung, liên thông thủ tục hành chính, nâng tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình lên khoảng 54%, với hơn 90% hồ sơ được tiếp nhận trực tuyến. Đổi mới bộ máy được gắn với mục tiêu phát triển đô thị thông minh, kinh tế số, kinh tế xanh và nâng cao chất lượng sống của người dân - tức là không chỉ để tinh gọn, mà còn tạo không gian phát triển mới cho Thủ đô trong dài hạn.

Kết quả bước đầu cũng được phản ánh qua các chỉ số đánh giá: Chỉ số cải cách hành chính (PAR Index) năm 2025 đạt 92,90 điểm, xếp thứ 5/34 tỉnh, thành phố; Chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS) đạt 84,44%, xếp thứ 8/34; Bộ chỉ số phục vụ người dân, doanh nghiệp đạt khoảng 96,7 điểm, thuộc nhóm dẫn đầu cả nước.

- Bên cạnh những kết quả tích cực, Hà Nội đang đối mặt với những khó khăn, thách thức lớn nhất nào trong quá trình vận hành mô hình chính quyền 2 cấp, thưa đồng chí?

- Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng: Khó khăn lớn nhất là yêu cầu rất cao về năng lực quản trị của chính quyền cơ sở, khi phân cấp, phân quyền mạnh hơn thì trách nhiệm của cấp cơ sở cũng tăng lên nhiều. Trong khi đó, chất lượng đội ngũ cán bộ ở một số nơi chưa đồng đều; còn thiếu cán bộ chuyên sâu về chuyển đổi số, quản lý đô thị, đất đai, quy hoạch, tài chính công và công nghệ thông tin.

Cùng với đó là yêu cầu sắp xếp, bố trí và giải quyết chế độ, chính sách đối với cán bộ, công chức dôi dư sau sắp xếp đơn vị hành chính, cũng như việc bố trí, quản lý trụ sở, tài sản công cho hợp lý, tránh lãng phí. Đây là việc lớn, nhạy cảm, cần làm thận trọng, công khai, minh bạch.

Một số quy định chuyên ngành hiện còn chồng chéo, chưa đồng bộ với mô hình hai cấp, nhất là trong các lĩnh vực đất đai, quy hoạch, xây dựng, đầu tư công, tài chính - ngân sách, giáo dục, y tế, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo. Hạ tầng số và cơ sở dữ liệu tại một số nơi cũng chưa thật đồng bộ; việc kết nối, chia sẻ dữ liệu đôi lúc còn hạn chế, ảnh hưởng đến xử lý thủ tục hành chính liên thông.

Một khó khăn nữa là bài toán phân bổ nguồn lực. Là đô thị đặc biệt, Hà Nội không thể phân bổ ngân sách, biên chế, trang thiết bị theo cách bình quân cơ học, bởi có những xã, phường quy mô dân số rất lớn, số lượng hồ sơ và dự án gấp nhiều lần nơi khác. Ngoài ra, quá trình chuyển đổi cũng đòi hỏi thay đổi về tư duy, phương pháp làm việc; ở một số nơi vẫn còn tâm lý e ngại trách nhiệm hoặc chưa thật chủ động khi được giao quyền nhiều hơn.

Chúng tôi xác định rõ đây là quá trình đổi mới lớn, chưa có tiền lệ, nên khó khăn bước đầu là tất yếu. Quan trọng là thành phố đang từng bước hoàn thiện cơ chế, tháo gỡ các điểm nghẽn để mô hình vận hành ngày càng hiệu quả hơn.

- Để xây dựng nền hành chính hiện đại, gần dân, sát dân hơn, thành phố sẽ triển khai những giải pháp trọng tâm gì trong thời gian tới, thưa đồng chí?

- Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng: Thành phố xác định tiếp tục xây dựng nền hành chính hiện đại, chuyên nghiệp, minh bạch, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm phục vụ, tập trung vào bốn nhóm giải pháp.

Thứ nhất, về thể chế, tiếp tục đẩy mạnh phân cấp, phân quyền đi đôi với kiểm tra, giám sát và kiểm soát quyền lực. Quan điểm của chúng tôi là cấp nào sát thực tiễn hơn, phục vụ người dân tốt hơn thì giao quyền mạnh hơn cho cấp đó, đồng thời bảo đảm điều kiện thực hiện.

Thứ hai, về thủ tục hành chính và chuyển đổi số, tiếp tục rà soát, cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục theo hướng thực chất, giảm tối đa thời gian giải quyết hồ sơ, tăng tỷ lệ dịch vụ công trực tuyến toàn trình. Chuyển đổi số vẫn là khâu đột phá: Xây dựng chính quyền số, phát triển hệ thống dữ liệu dùng chung, hoàn thiện hệ thống tiếp nhận, xử lý phản ánh, kiến nghị của người dân trên nền tảng số - như ứng dụng iHanoi, đến nay đã có hơn 6,2 triệu tài khoản và tiếp nhận, xử lý trên 107 nghìn phản ánh, kiến nghị để các vấn đề được xử lý ngay từ cơ sở, không để kéo dài hoặc phát sinh điểm nóng.

Thứ ba, về đo lường hiệu quả, xây dựng Bộ chỉ số đánh giá chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp và hiệu quả quản trị của xã, phường, để đánh giá thực chất hoạt động của bộ máy.

Thứ tư, về con người và kỷ cương, chú trọng đào tạo, bồi dưỡng, nâng cao năng lực đội ngũ cán bộ cơ sở; nâng cao trách nhiệm người đứng đầu; siết chặt kỷ luật, kỷ cương hành chính; kiên quyết xử lý tình trạng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm hoặc gây phiền hà cho người dân, doanh nghiệp. Đồng thời tăng cường dân vận chính quyền, đối thoại với nhân dân, tiếp công dân, giải quyết khiếu nại, tố cáo, phản ánh, kiến nghị ngay từ cơ sở, củng cố đồng thuận xã hội và giữ vững ổn định chính trị - xã hội.

- Vậy Hà Nội sẽ làm gì để tháo gỡ các điểm nghẽn, giải phóng nguồn lực và tạo động lực tăng trưởng mới cho Thủ đô trong bối cảnh cả nước hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số, thưa đồng chí?

- Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng: Muốn tăng trưởng nhanh và bền vững, trước hết phải tháo gỡ được các điểm nghẽn về thể chế, hạ tầng, đất đai, đầu tư công và giải phóng mặt bằng. Khi Luật Thủ đô (Luật số 02/2026/QH16) có hiệu lực từ ngày 1-7-2026, thành phố sẽ phát huy mạnh mẽ các cơ chế đặc thù của Luật để huy động nguồn lực xã hội, thúc đẩy đầu tư hạ tầng chiến lược, phát triển kinh tế số, kinh tế xanh, đổi mới sáng tạo và đô thị thông minh.

Chúng tôi sẽ tập trung tháo gỡ khó khăn cho các dự án chậm triển khai; đẩy nhanh bồi thường, giải phóng mặt bằng; nâng cao hiệu quả sử dụng đất và tạo quỹ đất phát triển mới. Đồng thời, đẩy nhanh tiến độ các công trình trọng điểm, nhất là hạ tầng giao thông khung và các dự án liên vùng, tiêu biểu như đường Vành đai 4 - Vùng Thủ đô và các cầu lớn qua sông Hồng.

Một nhiệm vụ quan trọng khác là cải thiện mạnh mẽ môi trường đầu tư, kinh doanh; giảm thời gian giải quyết thủ tục cho doanh nghiệp; hỗ trợ doanh nghiệp chuyển đổi số, đổi mới công nghệ và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu. Thành phố cũng khuyến khích nghiên cứu, thí điểm các mô hình giao thông xanh, đô thị xanh và quản trị hiện đại phù hợp xu hướng phát triển mới.

Đặc biệt, Hà Nội xác định kinh tế tư nhân là một trong những động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng của Thủ đô trong giai đoạn tới. Vì vậy, thành phố sẽ tiếp tục hoàn thiện cơ chế huy động nguồn lực xã hội, đẩy mạnh hợp tác công - tư và tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp phát triển.

- Thưa đồng chí, trong giai đoạn tiếp theo, Hà Nội sẽ tiếp tục cụ thể hóa Luật Thủ đô và kiến nghị Trung ương những cơ chế gì để mô hình chính quyền địa phương 2 cấp phát huy hiệu quả thực chất hơn?

- Chủ tịch UBND TP Hà Nội Vũ Đại Thắng: Luật Thủ đô (Luật số 02/2026/QH16) có hiệu lực từ ngày 1-7-2026 sẽ tạo cơ sở pháp lý rất quan trọng để Hà Nội chủ động hơn trong quản trị và phát triển đô thị đặc biệt. Thời gian tới, thành phố sẽ tập trung cụ thể hóa đầy đủ các cơ chế đặc thù của Luật, nhất là về phân cấp, phân quyền, quản lý đầu tư, tài chính, quy hoạch, đất đai và phát triển đô thị.

Hà Nội kiến nghị Trung ương cho phép tiếp tục hoàn thiện tổ chức bộ máy trong khuôn khổ mô hình chính quyền địa phương hai cấp cho phù hợp với đặc thù đô thị đặc biệt; trong đó, cấp thành phố giữ vai trò điều phối, xử lý các vấn đề liên ngành, liên vùng, còn cấp xã được bố trí số lượng, cơ cấu cán bộ, công chức theo quy mô dân số, tính chất đô thị - nông thôn và khối lượng công việc thực tế.

Thành phố cũng đề xuất tiếp tục rà soát, phân loại nhiệm vụ sau phân cấp thành các nhóm phù hợp, bảo đảm giao quyền đi đôi với điều kiện thực hiện về nhân lực, dữ liệu, phần mềm và kinh phí; đồng thời, hoàn thiện cơ chế phân bổ nguồn lực theo tiêu chí quản trị thay vì bình quân cơ học, có tính đến dân số, tốc độ đô thị hóa, số lượng hồ sơ hành chính, dự án đầu tư công và mức độ phức tạp về quản lý đô thị.

Thành phố đề nghị các bộ, ngành sớm sửa đổi, bổ sung các quy định chuyên ngành về đất đai, môi trường, xây dựng, quy hoạch, đầu tư công, giáo dục, y tế, chuyển đổi số… cho phù hợp với mô hình 2 cấp. Đặc biệt, Hà Nội kiến nghị Trung ương tiếp tục quan tâm hỗ trợ đầu tư hạ tầng số, hệ thống dữ liệu dùng chung, số hóa hồ sơ và hoàn thiện các cơ sở dữ liệu quốc gia theo hướng “đúng, đủ, sạch, sống, thống nhất, liên thông, dùng chung”.

Chúng tôi tin tưởng rằng, với sự quan tâm của Trung ương, sự đồng thuận của nhân dân và quyết tâm của cả hệ thống chính trị, Hà Nội sẽ tiếp tục phát huy hiệu quả mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, xây dựng nền hành chính hiện đại, phục vụ tốt hơn người dân và doanh nghiệp, đồng thời tạo động lực mới cho phát triển Thủ đô trong giai đoạn tới.

- Trân trọng cảm ơn đồng chí Chủ tịch UBND thành phố!

Chỉ đạo thực hiện: Vũ Minh Tuấn, Nguyễn Minh Đức
Chỉ đạo sản xuất: Nguyễn Sơn - Chí Công
Thực hiện: Đình Hiệp, Hồng Thái, Phương Ngân
Thiết kế: Thanh Nga

Nhóm phóng viên