Bài 1: Đổi mới tư duy - Nền tảng vận hành chính quyền địa phương hai cấp

Đây không chỉ là cuộc sắp xếp bộ máy mà còn là bước chuyển trong phương thức điều hành, đòi hỏi đội ngũ cán bộ thay đổi từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, làm chủ công nghệ, khai thác dữ liệu và chịu trách nhiệm trực tiếp trước người dân.

Trong tiến trình ấy, Nghị quyết số 57-NQ/TW về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đã trở thành nền tảng định hướng cho quá trình đổi mới phương thức quản trị, khẳng định chuyển đổi số không bắt đầu từ công nghệ, mà bắt đầu từ sự thay đổi trong tư duy của đội ngũ cán bộ; lấy con người làm trung tâm, dữ liệu làm nền tảng và công nghệ là công cụ nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị.

Điểm khác biệt lớn nhất của mô hình chính quyền địa phương hai cấp không chỉ ở việc giảm một cấp trung gian trong bộ máy, mà ở chỗ nhiều nhiệm vụ trước đây thuộc thẩm quyền cấp huyện đã được phân cấp trực tiếp cho cấp xã.

Từ chỗ chủ yếu tiếp nhận và chuyển hồ sơ, chính quyền cơ sở trở thành cấp trực tiếp giải quyết công việc cho người dân. Quyền hạn được mở rộng đồng nghĩa với trách nhiệm lớn hơn, đòi hỏi mỗi cán bộ phải chủ động cập nhật quy định, làm chủ công nghệ và chịu trách nhiệm đến cùng đối với từng quyết định của mình.

Hoạt động tiếp nhận, giải quyết thủ tục hành chính tại Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Trấn Yên.

Những ngày đầu mô hình mới đi vào hoạt động, Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Trấn Yên thường xuyên tiếp nhận lượng hồ sơ lớn. Tuy nhiên, thay vì lo ngại trước khối lượng công việc tăng lên, điều đội ngũ cán bộ nơi đây quan tâm là làm sao để mỗi hồ sơ được giải quyết ngay tại cơ sở, đúng quy định, đúng thời gian và hạn chế tối đa việc người dân phải đi lại.

Ông Trần Đức Tiến - Giám đốc Trung tâm Phục vụ hành chính công xã Trấn Yên chia sẻ: “Điều thay đổi lớn nhất không phải công việc nhiều hơn mà là trách nhiệm lớn hơn. Khi được phân cấp, phân quyền nhiều hơn, mỗi cán bộ phải chủ động nghiên cứu quy định, cập nhật kiến thức, sử dụng thành thạo các nền tảng số và chịu trách nhiệm trực tiếp trước người dân về kết quả giải quyết công việc”.

Với xã Lâm Thượng, địa bàn còn nhiều khó khăn về hạ tầng và có đông đồng bào dân tộc thiểu số, chuyển đổi số được bắt đầu từ chính đội ngũ cán bộ.

Địa phương xác định, muốn người dân thay đổi thì trước hết cán bộ phải thay đổi tư duy, phương thức làm việc, chủ động làm chủ công nghệ và sẵn sàng đồng hành, hướng dẫn người dân trong từng thủ tục hành chính.

Người dân xã Lâm Thượng tiếp cận các ứng dụng số với sự hỗ trợ của đội ngũ cán bộ cơ sở.

Người dân xã Lâm Thượng sử dụng điện thoại thông minh để tiếp cận các tiện ích số và dịch vụ công trực tuyến.

Đồng chí Trần Quốc Tuấn - Chủ tịch UBND xã Lâm Thượng, cho biết: “Điều quan trọng nhất không phải có thêm bao nhiêu phần mềm hay thiết bị mới, mà là cán bộ phải thay đổi cách nghĩ, cách làm và chủ động ứng dụng công nghệ để phục vụ người dân tốt hơn. Khi cán bộ thay đổi thì chuyển đổi số mới thực sự tạo ra giá trị”.

Từ hai địa phương với những điều kiện khác nhau có thể thấy một điểm chung: khi quyền hạn được trao nhiều hơn cho cơ sở, tư duy quản trị cũng buộc phải thay đổi. Cán bộ không còn làm việc theo quy trình hành chính khép kín mà chuyển sang tư duy phục vụ, lấy hiệu quả giải quyết công việc và sự hài lòng của người dân làm thước đo.

Hiệu quả của sự thay đổi được phản ánh rõ qua trải nghiệm của người dân khi giải quyết công việc ngay tại cơ sở. Bà Hoàng Thị Cộng, thôn Nà Bó, xã Lâm Thượng, chia sẻ: “Trước đây, mỗi lần làm thủ tục phải kê khai nhiều giấy tờ, có việc phải đi lại vài lần mới xong. Nay thông tin đã có trên hệ thống nên hồ sơ được giải quyết nhanh hơn, cán bộ hướng dẫn rất cụ thể, thủ tục cũng thuận tiện hơn nhiều”.

Không chỉ ở cấp xã, dấu ấn của Nghị quyết số 57 còn được thể hiện rõ tại các sở, ngành. Sau khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đi vào hoạt động, khối lượng công việc liên quan đến quản lý tài sản công, ngân sách và phân bổ nguồn lực tăng lên, đòi hỏi ngành Tài chính phải đổi mới phương thức quản trị.

Thực hiện Nghị quyết 57, Sở Tài chính đã đẩy mạnh số hóa quy trình nghiệp vụ, kết nối cơ sở dữ liệu chuyên ngành, mở rộng dịch vụ công trực tuyến. Đến nay, 100% cán bộ, công chức được đào tạo về chuyển đổi số; nhiều quy trình xử lý hồ sơ, tổng hợp báo cáo, đăng ký doanh nghiệp và quản lý ngân sách được thực hiện hoàn toàn trên môi trường điện tử, góp phần rút ngắn thời gian giải quyết thủ tục hành chính.

Sở Tài chính đẩy mạnh số hóa quy trình nghiệp vụ, góp phần nâng cao hiệu quả quản trị và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Anh Cù Trần Chín Hậu - Phó Giám đốc Công ty Cổ phần Thương mại và Dịch vụ Quốc tế An Bình Viên, phường Nam Cường cho biết: "Chúng tôi có thể nộp hồ sơ, theo dõi tiến độ và nhận kết quả ngay trên hệ thống. Hồ sơ được xử lý nhanh, minh bạch nên doanh nghiệp tiết kiệm nhiều thời gian và chi phí".

Người dân không quan tâm chính quyền sử dụng nền tảng số hay phần mềm nào. Điều họ cảm nhận rõ nhất là thủ tục được giải quyết nhanh hơn, giấy tờ giảm bớt, thời gian đi lại được rút ngắn và quá trình xử lý công việc ngày càng minh bạch. Đó cũng là thước đo rõ nhất về hiệu quả của chuyển đổi số trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp.

Nhìn trên quy mô toàn tỉnh, điều lớn nhất mà Nghị quyết số 57 mang lại không chỉ là những nền tảng số hay phần mềm mới, mà là sự thay đổi trong phương thức vận hành của cả hệ thống chính trị. Nếu việc sắp xếp tổ chức bộ máy tạo ra một cấu trúc quản trị mới thì chuyển đổi số chính là động lực để cấu trúc đó vận hành thông suốt và hiệu quả.

Ngay từ khi triển khai Nghị quyết số 57, tỉnh xác định chuyển đổi số phải đi trước một bước để hỗ trợ vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp. Công nghệ không thay thế con người, nhưng giúp cán bộ xử lý công việc nhanh hơn, chính xác hơn và minh bạch hơn. Từ cấp tỉnh đến cơ sở, giải quyết công việc trên môi trường số, khai thác dữ liệu và phối hợp liên thông đang dần trở thành yêu cầu bắt buộc thay vì lựa chọn.

Đến nay, toàn tỉnh duy trì 2.880 tổ công nghệ số cộng đồng với hơn 20.000 thành viên, trở thành lực lượng trực tiếp đưa kỹ năng số, dịch vụ công trực tuyến và các tiện ích số đến từng thôn, bản. Phong trào "Bình dân học vụ số" được triển khai sâu rộng, góp phần hình thành thói quen làm việc trên môi trường số trong đội ngũ cán bộ, đồng thời nâng cao kỹ năng sử dụng dịch vụ số của người dân.

Cùng với đó, các nền tảng như định danh điện tử, thanh toán không dùng tiền mặt, dịch vụ công trực tuyến và các cơ sở dữ liệu dùng chung ngày càng được khai thác hiệu quả, tạo nền tảng cho phương thức quản trị mới của chính quyền địa phương hai cấp.

Phong trào "Bình dân học vụ số" góp phần nâng cao kỹ năng số, đưa công nghệ đến gần hơn với người dân.

Hiệu quả của chuyển đổi số không chỉ được thể hiện qua các chỉ số cải cách hành chính mà còn phản ánh trong bức tranh phát triển kinh tế - xã hội của địa phương. Năm 2025, tỷ lệ giải quyết hồ sơ thủ tục hành chính đúng và trước hạn đạt khoảng 99%; nhiều xã duy trì 100% hồ sơ được số hóa; mức độ hài lòng của người dân luôn ở mức cao.

Trong 6 tháng đầu năm 2026, GRDP của tỉnh ước tăng 9,3%; chỉ số sản xuất công nghiệp tăng 11,5%; thu ngân sách đạt trên 11.000 tỷ đồng, tăng 23% so với cùng kỳ; hơn 98% hồ sơ thủ tục hành chính được giải quyết đúng và trước hạn. Chỉ số hài lòng của người dân (SIPAS) xếp thứ 9/34 tỉnh, thành phố. Những kết quả này cho thấy chuyển đổi số đang trở thành động lực nâng cao năng lực điều hành, cải thiện môi trường đầu tư và chất lượng phục vụ người dân.

Doanh nghiệp đẩy mạnh chuyển đổi số trong sản xuất, kinh doanh, góp phần thúc đẩy tăng trưởng GRDP và tăng thu ngân sách của tỉnh.

Nhìn từ thực tiễn triển khai tại Lào Cai, dấu ấn đầu tiên của Nghị quyết số 57 trong vận hành chính quyền địa phương hai cấp không nằm ở những phần mềm hay quy trình số hóa, mà ở sự thay đổi tư duy quản trị. Khi quyền hạn được trao nhiều hơn cho cơ sở, trách nhiệm được xác lập rõ hơn, công nghệ trở thành công cụ và người dân được đặt ở vị trí trung tâm của hoạt động phục vụ. Đó cũng là nền tảng để từng bước hình thành mô hình quản trị hiện đại, hiệu lực và hiệu quả.

Tuy nhiên, đổi mới tư duy mới chỉ là bước khởi đầu. Để bộ máy tinh gọn vận hành nhanh hơn, chính xác hơn và minh bạch hơn, cần một nền tảng đủ mạnh để kết nối toàn bộ hoạt động quản trị. Đó chính là dữ liệu.

Khi dữ liệu được chuẩn hóa, liên thông và khai thác theo thời gian thực, mô hình chính quyền địa phương hai cấp mới có thể phát huy đầy đủ hiệu quả, tạo bước chuyển từ "chính quyền vận hành bằng quy trình" sang "chính quyền vận hành bằng dữ liệu".

Bài 2: Dữ liệu trở thành hạ tầng của chính quyền hiện đại

Ảnh bìa: Hữu Huỳnh

Thanh Chi