Chính quyền địa phương 2 cấp: Thành quả bước đầu từ đột phá thể chế

Sự vận hành của mô hình chính quyền địa phương 2 cấp trong một năm vừa qua đã và đang tạo chuyển biến tích cực, hướng tới mục tiêu nâng cao năng lực và chất lượng phục vụ người dân, doanh nghiệp.

Để nhìn nhận rõ hơn những kết quả đạt được cũng như kỳ vọng trong thời gian tới, phóng viên Báo Công Thương đã có cuộc trao đổi với TS. Nguyễn Văn Đáng, nhà nghiên cứu Quản trị công và Chính sách, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh.

Đặt nền móng cho nền hành chính hiện đại

- Thưa ông, sau một năm triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp trên phạm vi cả nước, ông đánh giá như thế nào về những kết quả nổi bật nhất mà mô hình này đã mang lại?

TS. Nguyễn Văn Đáng: Thứ nhất, rõ ràng là cả hệ thống chính trị nước ta đã được thu gọn về đầu mối tổ chức bộ máy, giảm tầng nấc trung gian, giảm thiểu chồng chéo về chức năng và nhiệm vụ, giảm biên chế. Mặc dù đây chỉ là những kết quả bước đầu nhưng đã thể hiện tinh thần quyết tâm thực hiện chủ trương của Đảng, chính sách của Nhà nước để hướng tới mô hình tổng thể gọn hơn, phù hợp hơn với tình hình mới.

TS. Nguyễn Văn Đáng, nhà nghiên cứu Quản trị công và chính sách, Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh. Ảnh: NVCC

Thứ hai, việc triển khai mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã giúp người dân và doanh nghiệp thuận lợi hơn trong việc tiếp cận chính quyền. Với nhiều chức năng, nhiệm vụ đã được đưa xuống chính quyền cấp cơ sở, hầu hết các nhu cầu về đời sống dân sinh, phát triển kinh tế - xã hội của người dân và doanh nghiệp đều được giải quyết ngay tại chính quyền cấp cơ sở.

Thứ ba, cùng với việc thu gọn tổ chức bộ máy và đầu mối là nỗ lực giảm thiểu, gỡ bỏ các thủ tục hành chính, các quy trình không cần thiết, vốn có thể trở thành rào cản đối với hoạt động của hệ thống chính quyền cũng như việc phục vụ người dân, doanh nghiệp. Trong thời gian qua, theo thống kê, số lượng các quy định hành chính được cắt giảm là rất lớn, thể hiện nỗ lực nhằm giúp bộ máy chính quyền vận hành linh hoạt hơn, thông suốt hơn.

Thứ tư, xét về dài hạn, với hệ thống tổ chức bộ máy và đội ngũ nhân sự gọn hơn, chúng ta có thể tiết kiệm chi phí vận hành, cải thiện chất lượng phục vụ. Đó cũng là cơ sở để từng bước giúp hệ thống chính trị hoạt động linh hoạt hơn, năng động hơn, phản ứng kịp thời trước những tình huống bất thường.

Về tổng thể, những thay đổi mang tính cách mạng trong một năm vừa qua chắc chắn sẽ đem lại những lợi ích to lớn. Tuy nhiên, đây là cuộc cách mạng về tinh gọn tổ chức bộ máy, là một tiến trình chứ không phải là một sự kiện nhất thời.

Vì thế, chúng ta kỳ vọng và có thể dự báo được nhiều lợi ích nhưng cần thời gian để trở thành hiện thực. Điều quan trọng nhất là phải nhìn nhận những nỗ lực trong hơn một năm vừa qua là sự quyết tâm thay đổi rất mạnh mẽ của Đảng và Nhà nước để xây dựng nền quản trị quốc gia hiện đại.

Tôi kỳ vọng trong khoảng 3-5 năm tới, mô hình tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị, đặc biệt là hệ thống chính quyền địa phương hai cấp, sẽ ổn định, vận hành thông suốt và đạt được những mục tiêu như chúng ta mong đợi.

Phát huy vai trò của chính quyền cơ sở

- Theo ông, việc bỏ cấp trung gian trong tổ chức chính quyền địa phương đã tạo ra những thay đổi gì trong cách thức quản trị, điều hành và phục vụ người dân, doanh nghiệp?

TS. Nguyễn Văn Đáng: Việc bỏ cấp trung gian rõ ràng giúp chúng ta giảm những tầng nấc không cần thiết trong cả hệ thống chính trị. Trước đây, chúng ta cần nhiều tầng nấc vì trình độ, nguồn lực và năng lực của chính quyền còn có những hạn chế nhất định. Nhưng hiện nay, năng lực của chính quyền đã được nâng lên, cùng với sự phát triển của công nghệ, hạ tầng và điều kiện giao thông.

Tất cả những yếu tố đó, về lý thuyết, cho thấy việc bỏ cấp trung gian sẽ giúp quy trình, thủ tục và việc giải quyết các nhu cầu của người dân, doanh nghiệp diễn ra nhanh hơn. Hiện nay, khi phát sinh vấn đề, người dân không còn phải trải qua quy trình chuyển hồ sơ lên nhiều cấp hay chờ đợi như trước, mà phần lớn sẽ được giải quyết trực tiếp ngay từ cấp cơ sở. Đó là mục tiêu mang tính chiến lược mà chúng ta đang hướng tới.

Bên cạnh những kết quả tích cực, quá trình giảm tầng nấc trung gian và chuyển giao nhiều chức năng, nhiệm vụ từ cấp huyện về cấp cơ sở cũng đặt ra một số yêu cầu mới trong tổ chức thực hiện. Chẳng hạn, năng lực của đội ngũ cán bộ cấp cơ sở cần tiếp tục được nâng cao để đáp ứng khối lượng và tính chất công việc ngày càng lớn. Thực tế cho thấy, tại một số địa phương, quá trình tiếp nhận và triển khai nhiệm vụ mới vẫn cần thêm thời gian để hoàn thiện, bảo đảm vận hành đồng bộ và hiệu quả.

Sau một năm, mô hình chính quyền địa phương 2 cấp không chỉ tinh gọn tổ chức mà còn tạo nền tảng để xây dựng nền hành chính phục vụ, kiến tạo phát triển. Ảnh: Thanh Tuấn

Tuy nhiên, những vấn đề phát sinh trong giai đoạn đầu là điều có thể gặp khi triển khai mô hình tổ chức mới trên quy mô lớn. Về tổng thể, chủ trương tinh gọn bộ máy, giảm tầng nấc trung gian là hướng đi đúng nhằm nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản trị. Điều quan trọng là tiếp tục hoàn thiện cơ chế, tăng cường đào tạo, bồi dưỡng đội ngũ cán bộ và kịp thời tháo gỡ những khó khăn trong quá trình thực hiện để mô hình phát huy hiệu quả như kỳ vọng.

- Từ thực tiễn một năm vận hành, ông kỳ vọng mô hình chính quyền địa phương hai cấp sẽ tạo ra những tác động lâu dài như thế nào đối với quá trình xây dựng nền hành chính hiện đại, tinh gọn và nâng cao chất lượng quản trị quốc gia?

TS. Nguyễn Văn Đáng: Theo tôi, chúng ta kỳ vọng xây dựng được hệ thống chính trị, đặc biệt là hệ thống chính quyền, tinh gọn hơn. Tinh gọn ở đây có nghĩa là gọn hơn về tổ chức, giảm đầu mối, giảm các tầng nấc trung gian. Đồng thời, thủ tục hành chính phải đơn giản hơn, quy trình giải quyết công việc phải nhanh gọn và thuận tiện hơn. Đó là những mục tiêu đã được xác định rất rõ.

Gần đây, chúng ta còn bổ sung thêm những kỳ vọng mới, đó là xây dựng nền hành chính phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm. Tiếp đó là xây dựng nền hành chính và hệ thống chính quyền kiến tạo phát triển. Theo tôi, đây đều là những định hướng rất đúng đắn, nhưng cũng là những mục tiêu không hề dễ dàng để hiện thực hóa.

Bởi lẽ, trên thực tế, có những kỳ vọng mà chúng ta có thể đạt được tương đối nhanh, chẳng hạn như thu gọn đầu mối tổ chức, giảm tầng nấc trung gian, cắt giảm thủ tục hành chính và đơn giản hóa quy trình xử lý công việc.

Tuy nhiên, để chuyển từ hệ thống chính quyền chủ yếu thực hiện chức năng quản lý nhà nước sang hệ thống thực sự phục vụ người dân và doanh nghiệp thì đó là sự thay đổi rất lớn, không chỉ về tổ chức bộ máy mà còn là tư duy và năng lực vận hành.

Cho dù còn nhiều thách thức, điều quan trọng nhất là chủ trương của Đảng, kỳ vọng của lãnh đạo Đảng, Nhà nước cũng như quyết tâm của cả hệ thống chính trị về những mục tiêu đổi mới đã rất rõ ràng. Vấn đề đặt ra hiện nay là cần thêm thời gian để hệ thống chính trị, đặc biệt là hệ thống chính quyền trong mô hình mới, nhất là chính quyền địa phương hai cấp, từng bước hiện thực hóa những kỳ vọng đó.

Để làm được điều này đòi hỏi sự nỗ lực của tất cả các cơ quan, ban, ngành cũng như của từng cán bộ, công chức. Chỉ khi mỗi chủ thể đều thực hiện tốt vai trò của mình thì chúng ta mới có thể biến những kỳ vọng thành hiện thực, đó là xây dựng hệ thống chính quyền gần dân, sát dân, phục vụ nhân dân và hướng tới kiến tạo phát triển.

Nếu đạt được những mục tiêu đó trong thời gian tới, theo tôi, đây sẽ là thành công rất lớn trong quá trình hiện đại hóa hệ thống chính trị, hiện đại hóa nền hành chính và từng bước nâng cao chất lượng quản trị quốc gia theo đúng tinh thần đã được xác định trong các kỳ Đại hội Đảng gần đây.

- Xin cảm ơn ông!

Sau một năm triển khai trên phạm vi cả nước, mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã tạo ra những chuyển biến trong tổ chức bộ máy và phương thức quản trị. Quá trình hoàn thiện mô hình được kỳ vọng sẽ tiếp tục gắn với cải cách hành chính, chuyển đổi số và nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ nhằm đáp ứng yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới.

Thanh Bình