Ba thành phố đi đầu, ba Đoàn ĐBQH phải đi đầu

Từ chất lượng thể chế đến kết quả phục vụ Nhân dân

Điều đọng lại sâu sắc nhất từ cuộc gặp là yêu cầu nhìn nhận lại thước đo thành công của hoạt động Quốc hội. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước nhấn mạnh: thành công của Quốc hội không chỉ được đo bằng số luật được thông qua, mà bằng số điểm nghẽn được tháo gỡ, số nguồn lực được khơi thông, số vấn đề Nhân dân quan tâm được giải quyết và mức độ phát triển an toàn, công bằng, bền vững của đất nước. Đây là một thông điệp có ý nghĩa rất quan trọng.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm phát biểu thảo luận tại Tổ 1 (TP. Hà Nội). Ảnh: Lâm Hiển

Trên thực tế, một đạo luật chỉ thực sự có sức sống khi đi vào thực tiễn, giải quyết được vấn đề của cuộc sống, tạo thuận lợi cho người dân, doanh nghiệp và mở ra không gian phát triển mới cho đất nước. Vì thế, yêu cầu “coi trọng chất lượng hơn số lượng” không đơn giản là giảm số lượng văn bản. Điều quan trọng hơn là mỗi chính sách phải xác định đúng vấn đề cần giải quyết, làm rõ chi phí thực hiện, cơ quan chịu trách nhiệm và những hệ quả có thể phát sinh. Pháp luật trước hết phải xuất phát từ quyền và lợi ích chính đáng của Nhân dân, từ yêu cầu phát triển đất nước và từ những đòi hỏi đang đặt ra trong thực tiễn.

Thể chế không chỉ là một bộ phận của môi trường phát triển mà chính là một nguồn lực phát triển. Một hệ thống pháp luật rõ ràng, minh bạch, thống nhất, ổn định và có khả năng dự báo sẽ tạo ra niềm tin, khuyến khích đầu tư, đổi mới sáng tạo và tinh thần dấn thân. Vì thế, yêu cầu rà soát đồng bộ các quy định về đất đai, quy hoạch, đầu tư, xây dựng, nhà ở, bất động sản, đấu thầu, ngân sách và tài sản công chính là yêu cầu thiết lập lại sự thống nhất trong tư duy quản trị, đặt lợi ích chung lên trên lợi ích cục bộ của từng ngành, từng cơ quan.

Cùng với hoàn thiện pháp luật là yêu cầu đổi mới mạnh mẽ phương thức phân cấp, phân quyền. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước chỉ rõ: việc gì thuộc trách nhiệm của Trung ương thì Trung ương phải làm; việc gì cần trao thêm quyền cho địa phương thì phải mạnh dạn phân quyền. Phân quyền phải đi kèm nguồn lực, năng lực thực hiện, cơ chế kiểm soát và trách nhiệm giải trình. Đây là điều đặc biệt có ý nghĩa khi mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đang được vận hành. Tổ chức bộ máy mới chỉ thực sự có giá trị khi tạo ra năng lực mới, rút ngắn khoảng cách giữa chính quyền với người dân, giúp các quyết định được ban hành nhanh hơn, sát thực tiễn hơn và trách nhiệm rõ ràng hơn.

Một thông điệp khác cũng rất đáng chú ý là cải cách phải gắn với rà soát và bãi bỏ những quy định không còn phù hợp. Muốn cải cách thực chất, phải loại bỏ những rào cản không cần thiết, những cơ chế xin – cho, những quy định làm tăng chi phí và hạn chế quyền chủ động của người dân, doanh nghiệp. Nhà nước không làm thay những việc thị trường và xã hội có thể làm tốt. Nhà nước cần tập trung xây dựng khuôn khổ, bảo đảm công bằng, kiểm soát quyền lực và giám sát việc thực hiện. Đối với những việc thuộc trách nhiệm công, cơ quan nhà nước phải thực hiện đầy đủ, không được đẩy chi phí, khó khăn và rủi ro sang cho người dân, doanh nghiệp.

Đằng sau những vấn đề cụ thể cử tri phản ánh, từ nhà ở xã hội, nhà ở công nhân, cải tạo chung cư cũ, ùn tắc, ngập nước, ô nhiễm đến trường học, bệnh viện, việc làm, thu nhập và an sinh xã hội, là những câu hỏi lớn hơn về chất lượng thể chế, hiệu lực quản trị và năng lực phục vụ Nhân dân của bộ máy nhà nước.

Trong bối cảnh mới, quyền và sự an toàn của người dân còn được đặt ra trước những nguy cơ mới như: hàng giả, thuốc giả, tội phạm công nghệ cao, lừa đảo trên mạng, tín dụng đen, xâm phạm dữ liệu cá nhân và quyền lợi trong các giao dịch số. Điều đó đòi hỏi pháp luật và bộ máy quản lý không chỉ xử lý những vấn đề đã xảy ra, mà phải có khả năng dự báo, phòng ngừa và bảo vệ người dân trước những rủi ro mới.

Phát triển, vì thế phải được người dân cảm nhận trong từng căn nhà an toàn hơn, từng con đường bớt ùn tắc hơn, từng bệnh viện và trường học thuận tiện hơn, từng giao dịch trên môi trường số được bảo vệ tốt hơn. Mục tiêu cuối của thể chế và quản trị vẫn phải là cuộc sống bình yên, an toàn, thuận lợi và có phẩm giá của Nhân dân.

Sứ mệnh của ba đầu tàu và trách nhiệm đi đến cùng với cử tri

Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Hải Phòng là ba địa phương có vị trí đặc biệt trong tiến trình phát triển đất nước. Mỗi thành phố có một chức năng, một lợi thế và một sứ mệnh riêng, đồng thời bổ sung cho nhau trong một cấu trúc phát triển chung.

Hà Nội là trung tâm chính trị, văn hóa, khoa học và dịch vụ chất lượng cao. TP. Hồ Chí Minh là đầu tàu kinh tế, tài chính, công nghiệp và đổi mới sáng tạo. Hải Phòng là trung tâm công nghiệp, cảng biển và logistics quốc tế. Ba thành phố có khoảng 27% dân số nhưng tạo ra hơn 41% GDP và khoảng 64% tổng thu ngân sách nhà nước. Những con số này không chỉ thể hiện quy mô kinh tế mà còn cho thấy trách nhiệm quốc gia của ba thành phố.

Trung tâm Tài chính quốc tế tại TP. Hồ Chí Minh với nhiều cơ chế đột phá hút nhiều nhà đầu tư quốc tế. Nguồn: nhandan.vn

“Đi đầu” trong giai đoạn mới không chỉ là dẫn đầu về số thu ngân sách, quy mô đầu tư hay tốc độ tăng trưởng. Đi đầu trước hết phải là về tư duy, năng lực quản trị, chất lượng thể chế và khả năng giải quyết những bài toán khó của phát triển đô thị hiện đại. Ba thành phố cần trở thành những không gian thử nghiệm cho những mô hình quản trị mới, những cơ chế huy động nguồn lực mới và những cách thức phát triển mới. Các cơ chế, chính sách đặc thù Trung ương dành cho chính là sự trao quyền, đồng thời cũng là giao trách nhiệm. Đó là công cụ để địa phương có điều kiện tháo gỡ những điểm nghẽn mang tính đặc thù, phát huy tốt hơn tiềm năng và đóng góp nhiều hơn cho đất nước.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước ủng hộ ba thành phố đi đầu thử nghiệm những mô hình quản trị và phát triển mới, nhưng nhấn mạnh các thí điểm phải có mục tiêu, thời hạn, cơ chế kiểm soát và tiêu chí đánh giá. Đây là cách tiếp cận rất đúng đắn. Tinh thần đổi mới phải đi cùng kỷ luật, minh bạch và trách nhiệm. Cần bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, nhưng đồng thời phải kiểm soát quyền lực và xử lý nghiêm những hành vi lợi dụng cải cách, phân cấp hoặc cơ chế đặc thù để phục vụ lợi ích riêng.

Trong sứ mệnh chung ấy, ba Đoàn ĐBQH của ba thành phố có một vị trí hết sức quan trọng. Ba thành phố đi đầu thì ba Đoàn ĐBQH cũng phải đi đầu về tư duy, chất lượng lập pháp, về giám sát thực thi và trách nhiệm với cử tri.

Một ĐBQH thuộc Đoàn đại biểu của địa phương, nhưng trước hết đại diện cho ý chí, nguyện vọng của Nhân dân cả nước. Vì vậy, khi đề xuất cơ chế cho địa phương mình, đại biểu phải đặt đề xuất đó trong tổng thể lợi ích quốc gia, cân nhắc đầy đủ tác động liên vùng, khả năng cân đối nguồn lực và sự công bằng giữa các địa phương. Điều này đòi hỏi tinh thần dân chủ, thẳng thắn và trách nhiệm trong hoạt động nghị trường.

Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu theo dõi kiến nghị của cử tri đến khi có kết quả thực chất. Đây là một yêu cầu rất sâu sắc đối với trách nhiệm đại diện. Điều cử tri mong đợi là vấn đề của họ được giải quyết. Quan trọng hơn, từ những vụ việc cụ thể, đại biểu phải nhận diện được nguyên nhân sâu xa, đặc biệt là nguyên nhân từ thể chế. Nếu chỉ giải quyết từng trường hợp mà không sửa những quy định đã tạo ra vướng mắc, vấn đề tương tự sẽ tiếp tục phát sinh. Vai trò của ĐBQH không chỉ là chuyển tải kiến nghị, mà còn phải từ kiến nghị của cử tri phát hiện những bất cập của pháp luật và thúc đẩy sửa đổi chính sách.

Có thể nói, thông điệp xuyên suốt của cuộc gặp là yêu cầu về sự chuyển biến thực chất: từ xây dựng luật sang kiến tạo phát triển; từ trả lời kiến nghị sang giải quyết vấn đề; từ phân cấp sang trao quyền gắn với nguồn lực và trách nhiệm; từ cơ chế đặc thù sang những kết quả cụ thể; từ sự năng động của từng địa phương đến đóng góp cho lợi ích chung của đất nước.

Khi Hà Nội, TP. Hồ Chí Minh và Hải Phòng phát huy tốt vai trò đầu tàu, đó còn là động lực cho cả quốc gia. Khi ba Đoàn ĐBQH đi đầu về tư duy, bản lĩnh, chất lượng lập pháp và trách nhiệm với cử tri, đó không chỉ là đóng góp cho địa phương mình, mà còn góp phần xây dựng một Quốc hội ngày càng dân chủ, pháp quyền, chuyên nghiệp, hiện đại và thực sự hành động vì Nhân dân.

Bùi Hoài Sơn