'Ba mùa một tiếng chạm': Khi người trẻ tìm đường cho nghề truyền thống bước vào cuộc sống hiện đại

Đặng Thị Kim Liên, sinh viên ngành Thiết kế thời trang, Đại học Bách khoa Hà Nội, là một trong những người trẻ như thế. Đồ án tốt nghiệp “Ba mùa một tiếng chạm” của Liên không chỉ là một bộ sưu tập thời trang mà còn là hành trình đi tìm lại “tiếng chạm thật” giữa thế giới hiện đại ngày nay.

Làm thời trang bằng kỹ thuật

Ít ai nghĩ một cô gái theo đuổi thời trang lại lựa chọn học tại một trường kỹ thuật như Đại học Bách khoa Hà Nội. Nhưng với Liên, chính môi trường ấy lại cho cô cách tiếp cận thực tế hơn với ngành nghề mình theo đuổi.

Chia sẻ với phóng viên Báo Đại biểu Nhân dân, Liên cho biết, cơ duyên đến khi Liên được một người em họ đang học thời trang tại Đại học Bách khoa giới thiệu về ngành Công nghệ may. Sự “lạ” của một trường kỹ thuật lại đào tạo thời trang khiến cô tò mò, tìm hiểu và quyết định thử sức.

“Với tôi, thời trang không chỉ là ý tưởng đẹp mà còn là cấu trúc, kỹ thuật và khả năng đưa thiết kế ra đời thật được ứng dụng,” Liên chia sẻ. Chính môi trường Bách khoa đã giúp Liên hình thành tư duy hệ thống, tính kỷ luật và khả năng biến ý tưởng thành sản phẩm thực tế — điều cô cho rằng rất quan trọng với một nhà thiết kế trẻ.

Đặng Thị Kim Liên, cực sinh viên ngành Thiết kế thời trang, Đại học Bách khoa Hà Nội. Ảnh: NVCC

Những tiếng búa nuôi lớn một tuổi thơ

Năm 5 tuổi, Liên theo bố mẹ từ miền Nam trở về quê sống cùng ông bà. Tuổi thơ của cô gắn liền với tiếng búa, tiếng đục vang lên mỗi sáng từ lán nhỏ của ông ngoại và bác trai — những người làm nghề chạm bạc. “Dù ở nhà nội hay nhà ngoại, tôi đều nghe thấy âm thanh ấy,” Liên nhớ lại. Những ngày cuối tuần, cô thường phụ mẹ làm những công đoạn đơn giản. Với Liên, nghề chạm bạc Đồng Xâm không chỉ là ký ức tuổi thơ mà còn là nghề đã nuôi lớn cô, cho cô cơ hội học tập và theo đuổi con đường mình yêu thích.

Từ cảm xúc ấy, Liên lựa chọn đưa chạm bạc Đồng Xâm vào đồ án tốt nghiệp như một cách trả lại cho quê hương bằng chính năng lực sáng tạo của mình, “Tôi cảm thấy mình như luôn mang một món nợ ân tình với nghề”, Liên chia sẻ.

“Ba mùa một tiếng chạm” và hành trình đi tìm tiếng chạm thật

Điểm đặc biệt của đồ án tốt nghiệp của Liên - “Ba mùa một tiếng chạm” không nằm ở việc đưa chất liệu truyền thống vào thời trang, mà ở cách Liên đặt câu chuyện của người trẻ hôm nay vào bên trong di sản văn hóa mà ẩn sau những thiết kế là câu chuyện của một thế hệ rời quê lên thành phố: với những áp lực vô hình của đời sống hiện đại.

Bộ sưu tập sử dụng hình ảnh "Tùng, Trúc, Cúc, Mai" như những biểu tượng cho ba trạng thái cảm xúc của người trẻ trong hành trình trưởng thành. "Tùng – Trúc" đại diện cho giai đoạn nhiệt huyết, dấn thân và khát vọng, còn "Cúc" là khoảng lặng của suy tư và đối thoại với chính mình. Trong khi đấy, "Mai" lại tượng trưng cho hồi sinh, chữa lành và hy vọng.

Trong phần thông điệp bộ sưu tập, Liên cho biết, “Thế hệ chúng tôi đều đang đi tìm lại một âm thanh như thế — một tiếng chạm thật giữa vô vàn tiếng ồn giả.” Với Liên, “tiếng chạm" không chỉ là âm thanh của nghề thủ công, mà còn là sự kết nối với ký ức, với gia đình, với văn hóa và với chính nội tâm của người trẻ.

Giữa thế giới mà mọi thứ có thể được tạo ra chỉ bằng một cú "chạm màn hình", cô cho rằng vẫn có những giá trị chỉ tồn tại khi được làm bằng đôi tay, được cảm nhận bằng trái tim và sự kiên nhẫn của con người.

Đặng Thị Kim Liên Liên (ngoài cùng bên trái) cùng bộ sưu tập "Ba mùa một tiếng chạm" trong buổi bảo vệ đồ án tốt nghiệp. Ảnh: NVCC

Khi người trẻ học lại sự kiên trì từ nghề thủ công

Trong quá trình thực hiện đồ án, Liên nhiều lần làm việc cùng các nghệ nhân làng nghề để thử nghiệm việc đưa chi tiết chạm bạc vào thiết kế thời trang hiện đại. Theo Liên, khó khăn lớn nhất là làm sao vừa giữ được tinh thần thủ công truyền thống, vừa khiến sản phẩm đủ gần gũi để tiếp cận đời sống hôm nay, đặc biệt với giới trẻ. “Phải hài hòa các yếu tố trang phục nhưng vẫn tôn lên được điểm chính từ sản phẩm thủ công — điều mà máy móc không bao giờ sao chép được,” cô chia sẻ.

Điều lớn nhất Liên học được không chỉ là kinh nghiệm nghề nghiệp, mà còn là sự kiên trì, tỉ mỉ và tình yêu nghề của những người thợ thủ công. “Mình thấy một phần họ làm vì mưu sinh, nhưng bên trong còn hơn cả kiếm tiền, đó là sự cống hiến và yêu nghề — điều mà nhiều người trẻ như chúng tôi đang dần đánh mất", Liên xúc động.

Để truyền thống có một "đời sống mới"

Theo Liên, lý do nhiều nghề truyền thống dần xa người trẻ không chỉ nằm ở thu nhập thấp hay thời gian học nghề dài, mà còn đến từ nhịp sống nhanh của thời đại số — nơi con người quen với sự tiện lợi và tốc độ hơn là sự chậm rãi của lao động thủ công. Tuy nhiên, cô tin khoảng cách ấy cũng đang mở ra một làn sóng sáng tạo mới, nơi người trẻ tìm cách “thổi hồn” hiện đại vào di sản văn hóa, “Văn hóa chỉ sống khi nó được sử dụng và yêu thích hằng ngày,” Liên cho biết.

Liên hy vọng trong tương lai, nghề chạm bạc Đồng Xâm nói riêng và các làng nghề truyền thống nói chung sẽ xuất hiện trong đời sống hiện đại như một “ngôn ngữ sáng tạo” — vẫn giữ được cái hồn độc bản của thủ công, nhưng mang tinh thần ứng dụng và hơi thở của thời đại mới.

Thế hệ trẻ hôm nay đang học cách đối thoại với truyền thống: không đứng ngoài tiếc nuối quá khứ, mà chủ động đưa di sản bước tiếp vào hiện tại bằng chính tư duy và sáng tạo của mình.

Châu Trần