Hậu kiểm sân khấu: Hỗ trợ sáng tạo, gìn giữ chuẩn mực

“Sáng đèn” mới lộ yếu tố nhạy cảm

Ngay sau các buổi diễn đầu tiên vào giữa tháng 6, vở kịch Đảo hoa hậu của Nhà hát Idecaf đã phải tạm dừng sau khi nhận nhiều ý kiến từ giới chuyên môn cũng như khán giả. Theo đó, vở diễn được cho là sử dụng nhiều lời thoại có tính “gợi mở”, dễ liên tưởng đến các yếu tố nhạy cảm. Hiện vở diễn đang chờ phúc khảo lại và chỉ khi được Hội đồng nghệ thuật thông qua bản sửa đổi mới được tái diễn.

Trích đoạn hát bội San hậu trong chương trình nghệ thuật kết hợp ẩm thực VietCharm Culture & Dining Show

Cùng thời điểm, vở kịch Bà già bán nhang của nhóm kịch Đời cũng đã phải dừng biểu diễn để chờ Hội đồng nghệ thuật hậu kiểm dù đã bán gần hết vé cho khán giả. Trước đó, vở kịch thiếu nhi Con Rồng cháu Tiên của Sân khấu Mới cũng đã phải phúc khảo đến 2 lần để điều chỉnh nội dung nhằm bảo đảm câu chuyện kịch hợp lý, thuyết phục người xem hơn.

Hay như vở kịch Ba ơi dậy đi của Công ty TNHH HTM - Pomath, sau khi phúc khảo lần đầu không đạt về mặt nội dung, phải chỉnh sửa lại. Đặc biệt, chương trình nghệ thuật kết hợp ẩm thực VietCharm Culture & Dining Show (đạo diễn: Nguyễn Hữu Thanh), sau nhiều suất diễn đã phải tạm dừng do phản ứng của khán giả. Sau đó, chương trình phải bỏ một số tiết mục không phù hợp, thay bằng những tiết mục mang đậm bản sắc văn hóa dân tộc, phù hợp hơn với định hướng một chương trình văn hóa - du lịch.

Nhận định về thực trạng trên, một thành viên của Hội đồng nghệ thuật cho rằng: “Nguyên nhân của tình trạng này đến từ 2 yếu tố chính. Một là các biên kịch, nghệ sĩ khi xây dựng kịch bản đã cố gắng lồng ghép những chi tiết, lời thoại theo “trend” (trào lưu, xu hướng) để thu hút khán giả trẻ, dẫn đến không phù hợp với nội dung, tuyến kịch. Thứ hai là trong quá trình biểu diễn, một số nghệ sĩ có thể thêm thắt lời thoại, mảng miếng nhằm tạo hiệu ứng sân khấu, nhưng nếu thiếu kiểm soát có thể làm thay đổi sắc thái ban đầu của tác phẩm, đôi lúc dẫn đến không phù hợp, khiến khán giả phản ứng”.

Tăng cường kiểm tra, hậu kiểm

Theo thông tin từ Sở VH-TT TPHCM, trong thời gian tới, để nâng cao hiệu quả quản lý, các hoạt động thanh tra, kiểm tra định kỳ và đột xuất sẽ được thực hiện thường xuyên hơn, nhằm kịp thời phát hiện các sai phạm và xử lý những vấn đề phát sinh tại các sân khấu biểu diễn, đặc biệt đối với các vở diễn có độ thu hút khán giả lớn.

Đạo diễn - NSND Trần Ngọc Giàu, thành viên Hội đồng nghệ thuật, cho biết, khi phải hậu kiểm tức là vở diễn, chương trình có vấn đề, nghi vấn sai sót, cần kiểm tra làm rõ, không phải cơ quan chức năng muốn “làm khó” các đơn vị nghệ thuật.

Theo các đạo diễn, trong bối cảnh lĩnh vực biểu diễn ngày càng phát triển, hậu kiểm không đơn thuần là biện pháp kiểm soát hay xử phạt, mà chính là cơ chế đồng hành cùng với các đơn vị nghệ thuật trong việc hoàn thiện và nâng cao chất lượng tác phẩm sân khấu. Bản chất của hậu kiểm không phải là hạn chế sáng tạo mà là giúp các chương trình đạt được giá trị nghệ thuật cao hơn, tránh những thiếu sót, sai lầm, có thể ảnh hưởng đến hoạt động phát triển văn hóa nghệ thuật thành phố, đặc biệt là ảnh hưởng đến sự cảm nhận và nhu cầu hưởng thụ văn hóa nghệ thuật của công chúng.

Việc hậu kiểm cũng không máy móc theo kiểu cứ có thay đổi là xem như sai. Nghệ thuật sân khấu không thể bất di bất dịch, khi biểu diễn sẽ có sự tương tác ngẫu hứng giữa nghệ sĩ với khán giả. Tuy nhiên, dù thêm, bớt hay thay đổi thì đều phải bám sát các tiêu chí: không mang tính kích động, phổ biến các thông tin sai sự thật; không truyền bá những yếu tố vi phạm thuần phong mỹ tục, vi phạm các giá trị văn hóa truyền thống; không lan truyền các hình thức tệ nạn xã hội, các quan điểm, tư duy lệch lạc về cuộc sống, lối sống, cách sống của con người thời đại mới…

Theo đạo diễn - NSND Trần Ngọc Giàu, dư luận xã hội là một nguồn quan trọng, góp sức một phần để các cơ quan chức năng vào cuộc kiểm tra, hậu kiểm. Tuy nhiên, cơ quan chức năng, Hội đồng nghệ thuật không hoàn toàn chạy theo dư luận, theo ý kiến của khán giả mà chỉ xem đây là nguồn tham khảo. Việc kiểm tra phải theo đúng các bước, nhất là khâu thẩm định nội dung nghệ thuật, đảm bảo tôn trọng sự sáng tạo hợp lý, chính đáng.

THÚY BÌNH