An Giang siết nghề cá, giữ “sức khỏe” biển cho kinh tế dài hạn

Từ xử lý vi phạm đến quản trị nghề cá có trách nhiệm

Chiều 10/8, Chủ tịch UBND tỉnh An Giang Hồ Văn Mừng chủ trì cuộc họp Ban Chỉ đạo chống khai thác hải sản bất hợp pháp, không báo cáo và không theo quy định (IUU) tháng 8/2026. Điểm đáng chú ý không chỉ nằm ở yêu cầu tăng cường kiểm tra, xử lý vi phạm, mà ở việc tỉnh đang đặt công tác chống IUU trong một yêu cầu rộng hơn: thiết lập hệ thống quản lý nghề cá đủ chặt chẽ để bảo vệ nguồn lợi, kiểm soát hoạt động khai thác và nâng cao tính minh bạch của thủy sản.

Bộ đội Biên phòng tăng cường kiểm tra trên biển.

Tại cuộc họp, Chủ tịch UBND tỉnh phê bình lãnh đạo một số địa phương chưa thực sự tập trung, đồng thời yêu cầu Chủ tịch UBND các xã, phường liên quan phải trực tiếp tham dự đầy đủ các cuộc họp về chống IUU, nắm chắc tình hình và kịp thời xử lý những vấn đề phát sinh từ cơ sở.

Yêu cầu này cho thấy trách nhiệm chống IUU đang được kéo xuống sát địa bàn, thay vì chỉ tập trung ở lực lượng chuyên ngành. Người đứng đầu địa phương phải chịu trách nhiệm nếu để xảy ra vi phạm mà không được phát hiện, ngăn chặn và xử lý kịp thời.

Đây cũng là cách tiếp cận cần thiết khi áp lực đối với nguồn lợi thủy sản ngày càng lớn. Nếu chỉ xử phạt sau khi vi phạm xảy ra, công tác quản lý khó có thể giải quyết tận gốc vấn đề. Kiểm soát tàu cá, hoạt động xuất nhập bến, thiết bị giám sát hành trình, nhật ký khai thác và nguồn gốc sản phẩm phải được kết nối thành một chuỗi quản lý thống nhất.

Theo kế hoạch được triển khai, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao chủ trì rà soát toàn bộ nhiệm vụ Trung ương chỉ đạo, tích hợp với Quyết định số 1516/QĐ-TTg ngày 10/8/2026 để xây dựng kế hoạch hành động cụ thể của tỉnh, hoàn thành ngay trong tuần. Kế hoạch phải bảo đảm nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ thời gian, rõ kết quả”.

Cách làm này nếu được thực hiện thực chất sẽ tạo ra chuyển biến quan trọng: từ quản lý theo từng vụ việc sang quản lý theo trách nhiệm và kết quả.

Siết đầu vào, minh bạch đầu ra của chuỗi thủy sản

Một trong những điểm đáng chú ý trong chỉ đạo của lãnh đạo tỉnh là không dừng việc kiểm soát tàu cá trên biển mà mở rộng trách nhiệm đến cả doanh nghiệp chế biến, thu mua thủy sản.

Theo đó, các doanh nghiệp phải thực hiện nghiêm trách nhiệm truy xuất nguồn gốc, ký cam kết không thu mua hải sản từ tàu cá không cập cảng chỉ định, không có hồ sơ nguồn gốc hợp pháp hoặc có dấu hiệu vi phạm IUU.

Siết đầu vào, minh bạch đầu ra của chuỗi thủy sản.

Đây là mắt xích có ý nghĩa đặc biệt đối với kinh tế thủy sản. Bởi nếu sản phẩm khai thác bất hợp pháp vẫn có thể đi vào nhà máy, thị trường sẽ hình thành động lực kinh tế cho hành vi vi phạm. Ngược lại, khi đầu ra được kiểm soát, doanh nghiệp trở thành một “bộ lọc” quan trọng trong chuỗi giá trị, góp phần buộc hoạt động khai thác phải tuân thủ quy định.

Từ góc độ kinh tế môi trường, đây là bước chuyển đáng chú ý. Bảo vệ nguồn lợi biển không thể tách rời lợi ích kinh tế của ngư dân, doanh nghiệp chế biến và thị trường xuất khẩu. Một chuỗi thủy sản muốn phát triển lâu dài phải chứng minh được sản phẩm đến từ hoạt động khai thác hợp pháp, có thể truy xuất và không làm suy kiệt tài nguyên.

An Giang cũng đang chuẩn bị các giải pháp đối với những tàu không còn đủ điều kiện hoạt động. Trong tháng 9, Sở Nông nghiệp và Môi trường được giao hoàn thiện, trình UBND tỉnh chính sách giải bản tàu cá và chuyển đổi nghề đối với nhóm tàu này.

Đây là vấn đề cần được nhìn nhận không chỉ dưới góc độ quản lý nhà nước mà còn từ bài toán sinh kế. Nếu yêu cầu giảm hoặc chấm dứt hoạt động của những tàu không đủ điều kiện nhưng không có phương án chuyển đổi sinh kế phù hợp, áp lực kinh tế có thể khiến một bộ phận ngư dân tiếp tục tìm cách khai thác trái phép.

Vì vậy, chống IUU bền vững phải đi cùng với chuyển đổi nghề, hỗ trợ sinh kế và tổ chức lại sản xuất, qua đó giảm áp lực khai thác lên nguồn lợi tự nhiên.

Tạo vùng biển được kiểm soát, bảo vệ nguồn lợi lâu dài

Từ ngày 15/8, An Giang sẽ tổ chức cao điểm tuần tra, kiểm soát vùng biển ven bờ và vùng lộng, tập trung kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm khai thác IUU. Đồng thời, địa phương lập danh sách thuyền trưởng, thuyền viên để theo dõi và tổ chức tuyên truyền trực tiếp các quy định pháp luật về thủy sản, IUU.

Tỉnh cũng yêu cầu rà soát chính sách hỗ trợ lắp đặt thiết bị giám sát hành trình (VMS), làm rõ nguyên nhân khiến chính sách đã ban hành nhưng chưa triển khai được trên thực tế. Đây là điểm quan trọng, bởi công nghệ giám sát chỉ phát huy hiệu quả khi được phổ cập và vận hành đồng bộ.

Song song đó, An Giang nghiên cứu bố trí thêm các khu vực kiểm soát tạm thời bên cạnh các cảng cá chỉ định; trong tháng 10 sẽ rà soát, xác định các khu neo đậu tập trung và tham mưu quy định về khu vực cấm neo đậu nhằm ngăn tình trạng lợi dụng việc neo đậu ngoài khu vực kiểm soát để xuất bến trái phép.

Từ ngày 15/8, An Giang sẽ tổ chức cao điểm tuần tra, kiểm soát vùng biển ven bờ và vùng lộng, tập trung kiểm tra, xử lý các hành vi vi phạm khai thác IUU. 

Những giải pháp này cho thấy công tác chống IUU đang dần được tiếp cận theo hướng quản trị không gian biển. Khi hoạt động của tàu cá được kiểm soát từ bờ, tại cảng, trên hành trình đến vùng khai thác và khi trở về, khả năng kiểm soát nguồn gốc sản phẩm cũng được nâng lên.

Quan trọng hơn, một hệ thống quản lý hiệu quả sẽ góp phần giảm khai thác quá mức, bảo vệ các hệ sinh thái biển và duy trì nguồn lợi thủy sản cho cộng đồng ngư dân trong dài hạn.

Chủ tịch UBND tỉnh Hồ Văn Mừng yêu cầu các lực lượng chức năng đẩy nhanh tiến độ điều tra, xử lý các vụ việc vi phạm; đồng thời rà soát những khoảng trống pháp lý, đề xuất hoàn thiện quy định và tăng tính răn đe đối với hành vi cố tình vi phạm, tái phạm hoặc tổ chức, môi giới, tiếp tay cho khai thác IUU.

Đây là yêu cầu cần thiết để tạo sự công bằng trong quá trình chuyển đổi nghề cá. Những ngư dân tuân thủ pháp luật không thể phải chịu bất lợi trước những trường hợp cố tình vi phạm để giảm chi phí, tăng sản lượng.

Về lâu dài, mục tiêu của chống IUU không chỉ là đáp ứng các yêu cầu của thị trường quốc tế hay tháo gỡ “thẻ vàng”, mà phải hướng đến một mô hình kinh tế biển trong đó ngư dân có sinh kế ổn định, doanh nghiệp có nguồn nguyên liệu minh bạch và tài nguyên biển được khai thác trong giới hạn có thể phục hồi.

Đó mới là nền tảng để ngành thủy sản An Giang chuyển từ khai thác theo sản lượng sang phát triển theo giá trị, trách nhiệm và tính bền vững.

Thanh Xuân