40 tuổi đã phải chuẩn bị cho tuổi già: Chuyên gia chỉ ra '20 năm vàng' quyết định tương lai

Nhiều người tuổi 40 “giật mình”

Bộ Y tế đang lấy ý kiến dự thảo Thông tư hướng dẫn một số nội dung thực hiện Chương trình mục tiêu quốc gia về chăm sóc sức khỏe, dân số và phát triển giai đoạn 2026-2035, giai đoạn I, từ năm 2026 đến năm 2030.

Một trong những nội dung thu hút sự chú ý là đề xuất xây dựng tài liệu, tổ chức hướng dẫn, cung cấp kiến thức và kỹ năng chuẩn bị cho tuổi già đối với người từ 40 tuổi trở lên.

Lối sống lành mạnh giúp chúng ta chuẩn bị những điều kiện cần thiết để có cuộc sống chủ động khi về già. Ảnh minh họa

Theo dự thảo, nội dung hướng dẫn không chỉ đề cập đến lối sống lành mạnh, rèn luyện sức khỏe hay kỹ năng chăm sóc người cao tuổi tại nhà mà còn bao gồm việc chuẩn bị tài chính, lao động và việc làm phù hợp. Các cơ quan chuyên môn sẽ khảo sát nhu cầu, biên soạn tài liệu và tổ chức hướng dẫn cho cán bộ y tế - dân số các cấp. Tài liệu sau đó được phổ biến qua các câu lạc bộ chăm sóc người cao tuổi tại cộng đồng, hoạt động văn hóa ở địa phương, báo chí, phát thanh, truyền hình, mạng xã hội và các nền tảng số.

Dự thảo còn đề cập việc xây dựng tài liệu giúp người dân chuẩn bị cho tuổi già ngay từ khi còn trẻ, với đối tượng rộng hơn là người dưới 60 tuổi. Nội dung gồm xây dựng lối sống lành mạnh, lao động, tích lũy, nuôi con khỏe, dạy con ngoan và chuẩn bị những điều kiện cần thiết để có cuộc sống chủ động khi về già.

Dù vậy, khi thông tin “người từ 40 tuổi được hướng dẫn chuẩn bị cho tuổi già” xuất hiện trên mạng xã hội, nhiều người vẫn không khỏi bất ngờ. Dưới các bài đăng, có người đùa rằng vừa bước qua tuổi thanh niên đã chuẩn bị được phát “cẩm nang tuổi già”; người khác thảng thốt vì con còn nhỏ, khoản vay mua nhà chưa trả xong nhưng bản thân đã được nhắc đến chuyện dưỡng già.

Một số bình luận cho rằng tuổi 40 vẫn là giai đoạn sung sức, nhiều người đang phát triển sự nghiệp, nuôi con nhỏ hoặc thậm chí bắt đầu một công việc mới. Việc gắn độ tuổi này với hai chữ “tuổi già” có thể tạo cảm giác nặng nề, khiến người tiếp nhận hiểu nhầm rằng người 40 tuổi đã được xếp vào nhóm cao tuổi.

Chị Thu Trang (sống tại Hà Nội), cho biết chị đã “khựng lại vài giây” khi đọc thông tin này. “Con tôi vẫn đang tuổi đi học, công việc của tôi cũng còn nhiều dự định nên trước nay tôi chưa bao giờ nghĩ mình đã ở gần tuổi già. Đọc thông tin trên mạng xã hội, tôi có cảm giác vừa thổi nến sinh nhật 40 đã được nhắc phải chuẩn bị dưỡng già. Nhưng khi xem kỹ nội dung, tôi thấy đề xuất không phải không có lý. Cha mẹ bắt đầu đau yếu, còn bản thân tôi cũng nhận ra sức khỏe không hồi phục nhanh như trước. Có lẽ điều khiến tôi giật mình không phải vì 40 tuổi đã già, mà vì trước nay tôi vẫn nghĩ mình còn rất nhiều thời gian”, chị chia sẻ.

Mốc 40 tuổi là “20 năm vàng” để thay đổi

Trao đổi với báo chí, GS.TS Giang Thanh Long, Trường Kinh tế và Quản lý công, Đại học Kinh tế Quốc dân, cho rằng tuổi 40 không chỉ là thời điểm phù hợp mà còn là giai đoạn “vàng” để mỗi người chuẩn bị cho một tuổi già khỏe mạnh, chủ động.

Theo ông, thông điệp chuẩn bị cho tuổi già từ khi còn trẻ đã được nhiều quốc gia đề cập trong các chính sách ứng phó với già hóa dân số. Điểm mới tại Việt Nam là nội dung này đang được chuyển từ những khuyến nghị mang tính cá nhân sang một định hướng chính sách với sự tham gia của Nhà nước và các bộ, ngành.

Chuẩn bị cho tuổi già, do đó, không chỉ là dành một khoản tiền tiết kiệm mà còn là duy trì năng lực thể chất, sức khỏe tinh thần...

Kết quả khảo sát của nhóm nghiên cứu do GS.TS. Giang Thanh Long thực hiện với những người trong độ tuổi 30-44 cho thấy, khoảng hai phần ba số người được hỏi mong muốn sống độc lập khi về già, nhưng chỉ khoảng một phần tư đã có kế hoạch chuẩn bị. Phần lớn chỉ bắt đầu nghĩ đến tài chính và sức khỏe cho tuổi già khi bước sang tuổi 40-50.

Nếu lấy mốc 60 tuổi, một người bắt đầu chuẩn bị từ tuổi 40 vẫn còn khoảng 20 năm. Đây là quãng thời gian đủ dài để thay đổi thói quen sống, chăm sóc sức khỏe, tích lũy tài chính, tham gia bảo hiểm xã hội và cập nhật kỹ năng nghề nghiệp. Nếu chờ đến khi sức khỏe đã suy giảm hoặc nguồn thu nhập bị thu hẹp, khả năng điều chỉnh sẽ khó khăn hơn nhiều.

Dưới góc độ y học, PGS.TS.BS. Đỗ Văn Dũng, giảng viên cao cấp, nguyên Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Y Dược TP.HCM, nhận định tuổi 40 là một “điểm ngoặt” của cơ thể. Từ giai đoạn này, cơ thể bắt đầu xuất hiện sự suy giảm tự nhiên về khối cơ, mật độ xương và độ đàn hồi của mạch máu. Nhiều bệnh không lây nhiễm như tăng huyết áp, đái tháo đường típ 2 hay rối loạn chuyển hóa lipid cũng có thể hình thành âm thầm, chưa biểu hiện thành triệu chứng rõ rệt.

Khoảng thời gian từ 40 đến 60 tuổi vì thế được chuyên gia coi là “cửa sổ cơ hội vàng”. Việc thay đổi lối sống, vận động thường xuyên, kiểm soát cân nặng, khám sức khỏe và tầm soát bệnh phù hợp có thể giúp phát hiện nguy cơ sớm, làm chậm quá trình suy giảm sức khỏe và giảm khả năng lệ thuộc khi về già.

Tài liệu chuyên môn của Bệnh viện Trung ương Quân đội 108 cũng cho biết, sau tuổi 40, cơ thể có thể bắt đầu mất khoảng 1-2% khối lượng cơ mỗi năm. Tốc độ suy giảm sẽ nhanh hơn sau tuổi 50 nếu một người ít vận động, dinh dưỡng không hợp lý hoặc mắc các bệnh mạn tính.

Chuẩn bị cho tuổi già, do đó, không chỉ là dành một khoản tiền tiết kiệm mà còn là duy trì năng lực thể chất, sức khỏe tinh thần, khả năng lao động và các mối quan hệ xã hội.

Ở góc độ tâm lý, TS. Phạm Thị Thúy, giảng viên Học viện Chính trị khu vực II, từng phân tích việc người trẻ nghĩ đến tuổi già sớm là một điều dễ hiểu. Điều này xuất phát từ những thay đổi trong cấu trúc gia đình, khi xu hướng sinh ít hoặc không sinh con ngày càng phổ biến, cùng mong muốn không phụ thuộc vào con cái khi về già. Bối cảnh xã hội nhiều biến động cũng khiến họ có xu hướng tính toán dài hạn hơn. Bên cạnh đó, việc chứng kiến người lớn tuổi đối mặt với bệnh tật thúc đẩy giới trẻ quan tâm sớm đến sức khỏe, tài chính và cân bằng cuộc sống. Bà cho rằng đây là xu hướng tích cực, thể hiện tinh thần độc lập, tự chủ trong việc hoạch định tương lai.

Theo nhiều chuyên gia, kế hoạch cho tuổi già cần được cụ thể hóa bằng những việc có thể thực hiện trong hiện tại, từ chăm sóc thể lực, bồi đắp trí lực, giữ cân bằng tinh thần đến duy trì kết nối với gia đình, bạn bè và cộng đồng. Nếu chỉ nhìn tuổi già như gánh nặng, con người dễ rơi vào lo âu, nhưng nếu xem đây là một chặng sống cần được chuẩn bị, việc lập kế hoạch lại tạo ra cảm giác an toàn và chủ động hơn.

Đức Thuận