Đồng nhiễm HIV và nấm Histoplasmosis: Phát hiện sớm để giảm nguy cơ tổn thương phổi và tử vong

Đồng nhiễm HIV và nấm Histoplasmosis thường có các biểu hiện ban đầu như sốt, ho, khó thở hay sụt cân. Đây là căn bệnh ít được biết đến trong số các bệnh nhiễm trùng cơ hội, dễ bị chẩn đoán nhầm thành các bệnh lý hô hấp khác. Nếu không được phát hiện và xử lý đúng cách, bệnh có thể tiến triển nặng, đe dọa trực tiếp đến tính mạng người bệnh.

1. Đồng nhiễm HIV và nấm Histoplasmosis: Hiểm họa từ nhiễm trùng cơ hội

Đồng nhiễm HIV và nấm Histoplasmosis được ghi nhận là nguyên nhân quan trọng gây bệnh nặng và tử vong.

Histoplasmosis là bệnh do nấm Histoplasma capsulatum gây ra. Loại nấm này tồn tại trong tự nhiên, đặc biệt ở đất có lẫn phân chim, phân dơi hoặc trong các hang động, chuồng gia cầm và khu vực lâu ngày không được vệ sinh. Khi môi trường bị xáo trộn, các bào tử nấm phát tán vào không khí và con người có thể mắc bệnh khi hít phải.

Không giống như nhiều bệnh truyền nhiễm khác, Histoplasmosis không lây từ người sang người. Đa số người khỏe mạnh nếu tiếp xúc với bào tử nấm chỉ có biểu hiện nhẹ hoặc hoàn toàn không có triệu chứng nhờ hệ miễn dịch kiểm soát được tác nhân gây bệnh.

Tuy nhiên, ở người sống chung với HIV, đặc biệt khi số lượng tế bào CD4 giảm xuống dưới 200 tế bào/mm³ và nguy cơ cao hơn khi dưới 100 tế bào/mm³, khả năng chống đỡ của cơ thể suy giảm rõ rệt.

Khi đó, nấm có thể phát triển mạnh trong phổi rồi lan theo đường máu đến gan, lách, hạch, tủy xương, da và nhiều cơ quan khác, gây thể bệnh Histoplasmosis lan tỏa – một trong những bệnh nhiễm trùng cơ hội có tỷ lệ tử vong cao nếu không được chẩn đoán và điều trị sớm.

Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), Histoplasmosis hiện được ghi nhận là nguyên nhân quan trọng gây bệnh nặng và tử vong ở người nhiễm HIV giai đoạn tiến triển tại nhiều quốc gia, song vẫn thường bị bỏ sót do triệu chứng không đặc hiệu và khả năng tiếp cận xét nghiệm còn hạn chế.

Một trong những khó khăn lớn nhất của Histoplasmosis là các biểu hiện lâm sàng khá giống nhiều bệnh lý hô hấp thường gặp. Người bệnh có thể xuất hiện sốt kéo dài, ho khan hoặc ho có đờm, khó thở, đau tức ngực, mệt mỏi, sụt cân, chán ăn và ra nhiều mồ hôi về đêm. Ở những trường hợp bệnh lan tỏa, người bệnh còn có thể bị gan lách to, nổi hạch, thiếu máu, giảm bạch cầu, giảm tiểu cầu hoặc xuất hiện các tổn thương ở da và niêm mạc.

Chính vì các triệu chứng này tương đồng với lao phổi, viêm phổi hoặc một số bệnh nhiễm trùng cơ hội khác nên không ít bệnh nhân được điều trị theo hướng khác trước khi xác định đúng nguyên nhân. Việc chẩn đoán muộn khiến bệnh tiến triển nhanh, làm tăng nguy cơ suy hô hấp, tổn thương đa cơ quan và kéo dài thời gian điều trị.

Theo các chuyên gia về bệnh truyền nhiễm, ở người sống chung với HIV có sốt kéo dài, ho, khó thở hoặc sụt cân nhưng không đáp ứng với điều trị thông thường, Histoplasmosis cần được nghĩ đến như một chẩn đoán phân biệt quan trọng bên cạnh bệnh lao và các bệnh nhiễm nấm cơ hội khác.

2. Phát hiện sớm đồng nhiễm HIV và nấm Histoplasmosis giúp nâng cao hiệu quả điều trị

WHO khuyến cáo việc chẩn đoán Histoplasmosis cần kết hợp giữa triệu chứng lâm sàng, yếu tố dịch tễ và các xét nghiệm chuyên sâu. Trong đó, xét nghiệm phát hiện kháng nguyên Histoplasma trong nước tiểu hoặc huyết thanh hiện được đánh giá có độ nhạy cao, đặc biệt đối với thể bệnh lan tỏa.

Ngoài ra, bác sĩ có thể chỉ định nuôi cấy bệnh phẩm, giải phẫu bệnh, xét nghiệm sinh học phân tử hoặc chẩn đoán hình ảnh như X-quang, chụp CT ngực để đánh giá mức độ tổn thương. Việc xác định đúng nguyên nhân ngay từ giai đoạn đầu giúp người bệnh được điều trị bằng thuốc kháng nấm phù hợp, thay vì chỉ điều trị triệu chứng hoặc điều trị nhầm sang các bệnh lý khác.

Theo hướng dẫn của WHO và Viện Y tế Quốc gia Hoa Kỳ (NIH), với những trường hợp nặng hoặc bệnh lan tỏa, người bệnh thường được điều trị khởi đầu bằng amphotericin B, sau đó chuyển sang itraconazole duy trì trong thời gian thích hợp. Quá trình điều trị cần được theo dõi chặt chẽ để đánh giá đáp ứng và hạn chế nguy cơ tái phát.

3. Chủ động điều trị ARV là giải pháp bảo vệ lâu dài

Theo các chuyên gia về HIV/AIDS, phần lớn các bệnh nhiễm trùng cơ hội đều xuất hiện khi người bệnh được phát hiện HIV muộn hoặc không điều trị ARV, điều trị không liên tục hoặc bỏ thuốc trong thời gian dài.

Hiện nay, với chủ trương điều trị ARV sớm ngay sau khi được chẩn đoán nhiễm HIV, hệ miễn dịch của người bệnh có thể được phục hồi đáng kể, từ đó giảm nguy cơ mắc Histoplasmosis cũng như nhiều bệnh nhiễm trùng cơ hội nguy hiểm khác.

Bên cạnh việc tuân thủ điều trị, người sống chung với HIV cần tái khám đúng lịch để theo dõi tải lượng virus và số lượng tế bào CD4 định kỳ. Khi xuất hiện các biểu hiện như sốt kéo dài, ho dai dẳng, khó thở, sụt cân không rõ nguyên nhân hoặc mệt mỏi kéo dài, người bệnh cần đến cơ sở y tế có chuyên khoa để được thăm khám và làm các xét nghiệm cần thiết, tuyệt đối không tự ý mua thuốc điều trị.

Các chuyên gia cũng khuyến cáo những người có nguy cơ phơi nhiễm với bào tử nấm, như thường xuyên làm việc tại khu vực có nhiều phân chim, phân dơi, hầm mỏ, hang động hoặc công trình cải tạo đất, cần sử dụng phương tiện bảo hộ phù hợp nhằm hạn chế hít phải bào tử nấm trong môi trường.

Mặc dù Histoplasmosis chưa phổ biến như lao hay viêm phổi, song đây là bệnh lý không nên xem nhẹ ở người sống chung với HIV. Việc nâng cao nhận thức của cộng đồng, tăng cường năng lực chẩn đoán tại các cơ sở y tế và mở rộng khả năng tiếp cận các xét nghiệm chuyên sâu sẽ góp phần phát hiện bệnh sớm, điều trị hiệu quả và giảm tỷ lệ tử vong.

Trong bối cảnh Việt Nam đang mở rộng các dịch vụ điều trị HIV và hướng tới mục tiêu chấm dứt dịch AIDS vào năm 2030, việc quản lý tốt các bệnh nhiễm trùng cơ hội, trong đó có Histoplasmosis, không chỉ giúp kéo dài tuổi thọ mà còn nâng cao chất lượng cuộc sống cho người sống chung với HIV. Chủ động xét nghiệm, điều trị ARV đúng phác đồ và không bỏ qua các dấu hiệu bất thường của hệ hô hấp chính là cách để bảo vệ sức khỏe trước căn bệnh nhiễm nấm nguy hiểm nhưng hoàn toàn có thể kiểm soát nếu được phát hiện kịp thời.

Nguyễn Duy Cường