Giáo sư Nguyễn Đình Cử: Bắt đầu chuẩn bị cho tuổi già từ năm 40 tuổi là quá muộn

Giáo sư Nguyễn Đình Cử nguyên là Viện trưởng Viện Dân số và Các vấn đề xã hội, Đại học Kinh tế Quốc dân. Ông có nhiều năm kinh nghiệm trong nghiên cứu về lĩnh vực này. Dưới đây là chia sẻ của ông về đề xuất mới đây của Bộ Y tế:

- Bộ Y tế đang đề xuất trang bị kiến thức chuẩn bị tuổi già cho người từ 40 tuổi trở lên. Giáo sư đánh giá như thế nào về đề xuất này?

Đây là một chủ trương cần thiết, nhất là trong bối cảnh Việt Nam đang trong giai đoạn già hóa dân số rất nhanh, sắp bước sang giai đoạn dân số già. Việc phổ biến kiến thức về chăm sóc dài hạn, chăm sóc sức khỏe hay chuẩn bị tài chính, việc làm, lao động rất đáng làm.

Tuy nhiên, nếu hiểu rằng đến 40 tuổi mới bắt đầu chuẩn bị cho tuổi già thì lại quá muộn.

Tuổi già không được quyết định ở tuổi 60 hay 65 mà là kết quả của cả quá trình tích lũy từ rất sớm. Những gì một người làm trước tuổi 40 sẽ quyết định họ có một tuổi già khỏe mạnh, độc lập hay không.

Nếu từ tuổi thiếu niên đã hút thuốc lá, uống nhiều rượu bia, sử dụng ma túy, thức khuya triền miên thì rất khó kỳ vọng có một tuổi già khỏe mạnh. Sức khỏe khi về già chính là kết quả tích lũy của lối sống từ khi còn trẻ. Đó cũng là ý nghĩa của nguyên tắc "phòng bệnh hơn chữa bệnh".

GS.TS Nguyễn Đình Cử. Ảnh: Võ Thu

Không chỉ sức khỏe, việc chuẩn bị về kinh tế cũng cần bắt đầu từ rất sớm. Ngay khi đi làm, mỗi người cần lao động ổn định, tiết kiệm, tích lũy và tham gia BHXH để có nguồn thu nhập khi hết tuổi lao động. Nếu đến 40 tuổi mới bắt đầu tích lũy thì quãng thời gian chuẩn bị sẽ ngắn hơn rất nhiều.

Bên cạnh đó là sự chuẩn bị về tâm lý. Quan niệm "trẻ cậy cha, già cậy con" không còn phù hợp khi mô hình gia đình truyền thống đang dần chuyển sang gia đình hạt nhân, mỗi gia đình chỉ có một hoặc hai con. Con cái trưởng thành có thể học tập, làm việc ở nhiều nơi, thậm chí ở nước ngoài nên người cao tuổi không thể hoàn toàn trông chờ vào sự chăm sóc của con.

Vì vậy, mỗi người cần sớm hình thành tâm thế sống tự lập, chủ động thích ứng với những thay đổi của xã hội để tránh bị sốc khi bước vào tuổi già.

Theo GS Cử, lối sống, sức khỏe, tài chính và tâm lý được hình thành từ trẻ sẽ quyết định chất lượng cuộc sống khi về già. Ảnh: Hoàng Hà

Nhiều người cho rằng sau này có thể vào viện dưỡng lão nên không cần sinh con hoặc không cần chuẩn bị nhiều. Tuy nhiên, qua khảo sát của tôi tại một số cơ sở dưỡng lão, mức phí ở các trung tâm có chất lượng trung bình khoảng 8 triệu đồng mỗi tháng. Tại Hà Nội hay TPHCM, chi phí còn cao hơn. Nếu người cao tuổi mắc các bệnh như sa sút trí tuệ, Parkinson hoặc di chứng đột quỵ cần chăm sóc đặc biệt thì chi phí sẽ tăng lên đáng kể.

Nếu không có sự tích lũy từ sớm thì lấy đâu ra nguồn tài chính để chi trả cho những khoản này?

Tôi cũng cho rằng việc lập gia đình và sinh con không nên trì hoãn quá lâu. Nếu đến tuổi 40 vẫn chưa kết hôn, chưa sinh con thì việc chuẩn bị cho cuộc sống về sau sẽ gặp nhiều khó khăn hơn. Điều này không chỉ liên quan đến sức khỏe sinh sản mà còn ảnh hưởng đến kế hoạch kinh tế và cuộc sống gia đình khi bước vào tuổi già.

- Vậy theo Giáo sư, độ tuổi nào là thời điểm lý tưởng để chuẩn bị cho tuổi già?

Theo tôi, không có một mốc tuổi tuyệt đối. Càng chuẩn bị sớm càng tốt. Việc chuẩn bị cho tuổi già thực chất bắt đầu ngay từ khi còn trẻ, thậm chí từ trước khi một con người được sinh ra.

Chẳng hạn, các cặp vợ chồng nên khám sức khỏe, sàng lọc trước hôn nhân và trước sinh để hạn chế nguy cơ trẻ mắc dị tật bẩm sinh. Điều này không chỉ giúp đứa trẻ có cơ hội phát triển khỏe mạnh mà còn giảm gánh nặng cho gia đình và xã hội trong tương lai.

Khi trưởng thành, mỗi người cần duy trì lối sống lành mạnh, chăm sóc sức khỏe, làm việc, tích lũy tài chính, tham gia BHXH và chuẩn bị nơi ở ổn định. Những nền tảng này sẽ quyết định khả năng sống độc lập khi về già.

Nói cách khác, tuổi già không bắt đầu ở tuổi nghỉ hưu mà được chuẩn bị từ rất lâu trước đó. Muốn có một tuổi già hạnh phúc thì phải đầu tư cho sức khỏe, tài chính và tâm lý ngay từ những năm tháng tuổi trẻ.

Võ Thu