21 công ty xổ số kiến thiết ở miền Nam đạt doanh thu 155.500 tỷ đồng

Chiều 20/4, tiếp tục Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, Quốc hội thảo luận ở hội trường về đánh giá bổ sung kết quả thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước năm 2025; tình hình thực hiện kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội và ngân sách nhà nước những tháng đầu năm 2026; kế hoạch phát triển kinh tế - xã hội 5 năm 2026-2030...

Đại biểu Châu Quỳnh Dao - đoàn An Giang

Phát biểu tại hội trường, đại biểu Châu Quỳnh Dao - đoàn An Giang cho biết, xổ số kiến thiết là một trong những lĩnh vực đóng vai trò quan trọng vào sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước. Bởi đây là 1 ngành ít chịu rủi ro tài chính, ổn định và nguồn thu ngân sách rất lớn. Về bản chất, xổ số được xem như một loại “thuế tự nguyện” khi người dân tự chọn mua hy vọng và ngân sách địa phương được thụ hưởng 100%.

"Theo thống kê của Bộ Tài chính năm 2025, chỉ riêng 21 công ty xổ số kiến thiết ở miền Nam đạt tổng doanh thu 155.500 tỷ đồng, đóng góp cho ngân sách gần 52.000 tỷ đồng. Con số này có ý nghĩa rất lớn đối với các địa phương trong việc chi đầu tư phát triển, nhất là an sinh xã hội, để cải thiện nâng cao đời sống của người dân" - đại biểu Châu Quỳnh Dao cho hay.

Tuy nhiên, đại biểu Quốc hội đoàn An Giang cho rằng, dù trong thực tế hay đứng ở góc độ kinh tế học hành vi, thì xổ số kiến thiết tiếp cận đến nhóm thu nhập thấp nhiều hơn. Phần đông những người có hoàn cảnh khó khăn thích mua vé số để hy vọng thực hiện được khát vọng đổi đời, còn người bán chủ yếu là trên các vỉa hè, ngõ xóm… là những người thuộc nhóm yếu thế như người già neo đơn, phụ nữ, trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người khuyết tật, hay lao động di cư. Mặc dù, nguồn thu từ xổ số khổng lồ song thực tế đời sống của nhóm người trên còn bấp bênh.

Trong khi đó, từ trước đến nay, an sinh xã hội là vấn đề được Đảng, Nhà nước rất chăm lo. Vậy vì sao có những bật cập này?.

Đại biểu Châu Quỳnh Dao chỉ ra những khoảng trống về pháp lý vẫn còn. Theo Điều 7 Nghị định 122/2017/NĐ-CP, doanh nghiệp kinh doanh xổ số phải thực hiện phân phối lợi nhuận và trích lập các quỹ theo quy định tại Nghị định số 91/2015/NĐ-CP về đầu tư vốn nhà nước vào doanh nghiệp.

Tuy nhiên, hiện nay cơ chế này chưa được quy định cụ thể, rõ ràng về việc đảm bảo một phần nguồn lợi để chăm lo, hỗ trợ trực tiếp cho người bán vé số - ở đây là lực lượng lao động tự do, chịu trách nhiệm cuối cùng trong một chuỗi phân phối vé số, hay còn gọi là bán vé số dạo.

"Ở đây, rõ ràng mối quan hệ giữa lực lượng lao động này với đại lý chủ yếu là mối quan hệ "mua đứt bán đoạn", tức là không có hợp đồng lao động chính thức, nên không có bảo hiểm xã hội, không có bảo hiểm y tế, vì thế đời sống của họ rất khó khăn" - đại biểu bày tỏ.

Nhận định đây là việc làm chân chính, ích nước lợi nhà, không cần bằng cấp, trình độ nhưng việc mưu sinh này còn rủi ro, nhọc nhằn, trong điều kiện làm việc bất kể nắng mưa, ngày nghỉ..., đại biểu mong muốn có những cách tiếp cận để đảm bảo đời sống của lực lượng lao động bán vé số, chủ yếu là di cư, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số.

Đại biểu cũng chỉ ra, việc nghiêm cấm chi thưởng hay hoa hồng, chiết khấu không được vượt mức tối đa pháp luật quy định. Điều này đúng nhưng vô tình dẫn đến mức thu nhập của nhóm người trên thấp, bởi người bán vé số dạo chủ yếu dựa vào hoa hồng.

"Hiện tại 1 tờ vé số, người bán được hưởng 1.000 đồng, 1 ngày bán vất vả mới được 200 tờ - tức là được 200.000 đồng, trong khi họ phải chi phí về nhà trọ, ăn uống, thuốc men, chăm lo cho gia đình ở dưới quê... nên đời sống rất khó khăn" - bà Châu Quỳnh Dao nêu.

Ngoài ra, tại Điều 11 Nghị định 30/2007/NĐ-CP, vé số được phân phối qua ba hình thức: Bán trực tiếp, qua đại lý và qua thiết bị điện tử. Tuy nhiên, người bán vé số dạo chủ yếu qua những đại lý cấp thấp, nên không có hợp đồng, vì vậy quyền lợi chưa được thể hiện rõ ràng trong nghị định.

Cùng với đó, Thông tư 75/2013/TT-BT chưa có quy định cụ thể về chế độ đãi ngộ… "Như vậy, chúng ta có nghị định, thông tư quy định về quản lý, hoạt động kinh doanh xổ số kiến thiết, nhưng thực tế chưa bao phủ, bao trùm hết về phân phối lợi nhuận do doanh thu vé số đem lại, để đảm bảo công bằng và đời sống của các bên" - bà Châu Quỳnh Dao phân tích.

Xuất phát từ quan điểm bất di bất dịch của Đảng, Nhà nước đó là: Phát triển kinh tế phải gắn chặt với tiến bộ, công bằng xã hội, đặc biệt, trong việc thực thi chính sách an sinh xã hội phải bao trùm, linh hoạt, đại biểu kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật về lao động, bảo hiểm xã hội. Ví dụ, phải công nhận những người bán vé số là lực lượng lao động tự do đặc thù và phải đảm bảo địa vị pháp lý để họ được bảo vệ bởi bảo hiểm xã hội.

Đồng thời, nhà nước cần hỗ trợ để cho lực lượng lao động này dễ tiếp cận đến bảo hiểm xã hội tự nguyện bằng nguồn hỗ trợ mức đóng từ ngân sách nhà nước hoặc từ quỹ phúc lợi của công ty xổ số kiến thiết, để đảm bảo được sự hài hòa, bởi hiện có sự chênh lệnh rất lớn giữa tiền lương của cán bộ công ty xổ số kiến thức, mức thu nhập của các đại lý lớn và người lao động tự do - nhóm yếu thế đi bán vé số dạo.

Đại biểu Châu Quỳnh Dao - đoàn An Giang kiến nghị, Chính phủ tiếp tục rà rà soát, sửa đổi, bổ sung những nghị định, thông tư đã được ban hành, đảm bảo sự minh bạch trong phân phối lợi nhuận giữa các nhóm đối tượng trong doanh thu xổ số kiến thiết, nhằm kiến thiết đời sống của các gia đình khó khăn và kiến thiết xây dựng đất nước.

Quỳnh Nga