Đề xuất người bán vé số dạo là lao động tự do đặc thù, có bảo hiểm xã hội

Nội dung trên được đại biểu Châu Quỳnh Dao (đoàn An Giang) nêu khi thảo luận về kinh tế - xã hội tại Quốc hội, chiều 20/4.

Đại biểu Châu Quỳnh Dao (đoàn An Giang).

Bà Dao đánh giá xổ số kiến thiết là một trong những lĩnh vực đóng vai trò rất quan trọng trong sự nghiệp phát triển kinh tế - xã hội của đất nước, bởi đây là ngành ít chịu rủi ro về tài chính, ổn định và nguồn thu ngân sách lớn. Thống kê của Bộ Tài chính năm 2025, nếu tính riêng 21 công ty xổ số kiến thiết của miền Nam có tổng doanh thu 155.500 tỷ đồng, trong đó đóng góp cho ngân sách 52.000 tỷ đồng.

"Quả thực con số này có ý nghĩa rất lớn đối với các địa phương trong việc chi đầu tư phát triển, nhất là an sinh xã hội để cải thiện nâng cao đời sống của người dân", đại biểu nói.

Dù trong thực tế hay đứng ở góc độ kinh tế học hành vi, xổ số kiến thiết tiếp cận nhiều đến nhóm thu nhập thấp. Phần đông những người có hoàn cảnh khó khăn thích mua vé số để hy vọng thực hiện được khát vọng đổi đời.

Trong khi đó, người bán chủ yếu trên vỉa hè hay các ngõ xóm là những người thuộc nhóm yếu thế như người già neo đơn, phụ nữ trẻ em có hoàn cảnh khó khăn, người khuyết tật hay lao động di cư. "Nguồn thu khổng lồ như vậy nhưng thực tế đời sống của họ còn bấp bênh", đại biểu đoàn An Giang nhấn mạnh.

Từ những phân tích trên, đại biểu Châu Quỳnh Dao nhìn nhận, vẫn còn những khoảng trống pháp lý.

Theo đó, Nghị định số 122/2017 quy định về phân phối lợi nhuận doanh nghiệp kinh doanh xổ số cần phải thực hiện phân phối lợi nhuận và trích lập các quỹ theo quy định tại Nghị định số 91 về đầu tư vốn Nhà nước vào doanh nghiệp. Tuy nhiên, cơ chế này hiện chưa được quy định cụ thể, rõ ràng về vấn đề đảm bảo nguồn lợi nào đó để chăm lo trực tiếp cho những người bán vé số.

Đại biểu cho biết, lực lượng lao động tự do chịu trách nhiệm khâu cuối cùng trong chuỗi phân phối vé số đưa đến tay người tiêu dùng phần lớn là bán vé số dạo. Mối quan hệ giữa lực lượng lao động này đối với các đại lý, các doanh nghiệp chủ yếu là quan hệ mua đứt bán đoạn, không có hợp đồng lao động chính thức, không được bảo hiểm xã hội, không bảo hiểm y tế, đời sống rất khó khăn.

"Công việc mặc dù chân chính 'ích nước, lợi nhà' nhưng mưu sinh rất rủi ro, nhọc nhằn; điều kiện làm việc bất kể nắng mưa, ngày nghỉ. Làm việc mà rủi ro như tai nạn giao thông, vé số ế phải ôm, điều kiện thời tiết không thuận lợi, thậm chí bị tráo vé số giả. Rất mong muốn có những điểm tiếp cận để đảm bảo đời sống cho lực lượng lao động này", đại biểu Châu Quỳnh Dao kiến nghị.

Một vấn đề nữa được bà Dao đề cập là việc nghiêm cấm chi thưởng hoặc hoa hồng chiết khấu không được vượt mức tối đa do pháp luật quy định dẫn đến mức thu nhập thấp bởi người bán vé số dạo chủ yếu dựa vào hoa hồng.

Thực tế, với hoa hồng chỉ khoảng 1.000 đồng mỗi tờ vé số, một người phải bán hết 200 tờ/ngày mới thu về hơn 200.000 đồng. Trong khi chi phí nhà trọ, ăn uống, thuốc men, gửi về chăm lo cho gia đình ở quê rất khó khăn.

Nghị định 30/2007 của Chính phủ quy định vé số được phân phối qua 3 hình thức: bán trực tiếp, qua đại lý và qua thiết bị điện tử. Tuy nhiên, người bán vé số dạo thường nằm trong hệ thống đại lý cấp dưới, không được bảo vệ rõ ràng về quyền lợi.

Từ thực tế trên, đại biểu Châu Quỳnh Dao kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục rà soát và hoàn thiện hệ thống pháp luật về lao động, về bảo hiểm xã hội.

"Phải công nhận đây là lao động tự do đặc thù, phải đảm bảo địa vị pháp lý để được bảo vệ bởi bảo hiểm xã hội. Nhà nước cần hỗ trợ để lực lượng này dễ tiếp cận đến bảo hiểm xã hội tự nguyện bằng nguồn hỗ trợ từ ngân sách Nhà nước hoặc từ quỹ phúc lợi của công ty xổ số kiến thiết", đại biểu đoàn An Giang nói.

Anh Văn