ĐBQH đề xuất đóng bảo hiểm xã hội cho người bán vé số dạo

Tại phiên thảo luận về tình hình kinh tế - xã hội trong khuôn khổ Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI chiều 20/4, ĐBQH Châu Quỳnh Dao (Đoàn An Giang) ghi nhận và đánh giá cao những kết quả đạt được thời gian qua, đồng thời nhấn mạnh vai trò quan trọng của lĩnh vực xổ số kiến thiết đối với phát triển kinh tế - xã hội, đặc biệt là đóng góp lớn cho ngân sách địa phương. Tuy nhiên, đại biểu cũng chỉ ra nhiều bất cập liên quan đến đời sống của lực lượng lao động bán vé số dạo, nhóm yếu thế đang đứng ở "khâu cuối" của chuỗi phân phối.

Toàn cảnh Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Theo đại biểu, xổ số kiến thiết có thể xem là một dạng "thuế tự nguyện", khi người dân tự nguyện tham gia với kỳ vọng đổi đời, còn ngân sách địa phương được hưởng 100% nguồn thu. Dẫn số liệu của Bộ Tài chính năm 2023, riêng 21 công ty xổ số kiến thiết khu vực miền Nam đạt tổng doanh thu hơn 155.500 tỷ đồng, đóng góp khoảng 52.000 tỷ đồng vào ngân sách. Nguồn lực này có ý nghĩa đặc biệt quan trọng trong đầu tư phát triển và bảo đảm an sinh xã hội.

Tuy vậy, từ góc độ thực tiễn và kinh tế học hành vi, đại biểu cho rằng xổ số kiến thiết chủ yếu tiếp cận nhóm thu nhập thấp. Người mua phần lớn là người có hoàn cảnh khó khăn, còn người bán vé số dạo lại là những đối tượng yếu thế như người già, phụ nữ, người khuyết tật, lao động di cư… Dù ngành mang lại nguồn thu lớn, đời sống của lực lượng này vẫn bấp bênh.

ĐBQH Châu Quỳnh Dao - Đoàn ĐBQH tỉnh An Giang.

Một trong những nguyên nhân được chỉ ra là khoảng trống pháp lý. Hiện nay, quy định về phân phối lợi nhuận của doanh nghiệp xổ số chưa cụ thể trong việc trích lập nguồn để hỗ trợ trực tiếp cho người bán vé số. Lực lượng này chủ yếu hoạt động theo hình thức "mua đứt bán đoạn" với đại lý, không có hợp đồng lao động, không được hưởng bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, nên thiếu sự bảo vệ về pháp lý.

Công việc bán vé số tuy là mưu sinh chân chính, không đòi hỏi trình độ, nhưng tiềm ẩn nhiều rủi ro. Người bán phải làm việc ngoài trời, bất kể thời tiết, đối mặt nguy cơ tai nạn giao thông, rủi ro vé ế hoặc bị lừa đảo. Thu nhập lại thấp, chủ yếu dựa vào hoa hồng khoảng 1.000 đồng/tờ. Ngay cả khi bán được 200 tờ/ngày, thu nhập cũng chỉ khoảng 200.000 đồng, khó đảm bảo chi phí sinh hoạt, chưa kể gánh nặng gia đình.

ĐBQH dự Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Từ thực tế trên, đại biểu Châu Quỳnh Dao kiến nghị Quốc hội, Chính phủ tiếp tục rà soát, hoàn thiện hệ thống pháp luật liên quan đến lao động và bảo hiểm xã hội, trong đó cần công nhận người bán vé số dạo là một loại hình lao động tự do đặc thù. Việc này nhằm xác lập địa vị pháp lý rõ ràng để họ được tiếp cận các chính sách an sinh.

Đồng thời, Nhà nước cần có cơ chế hỗ trợ để lực lượng này tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, thông qua nguồn hỗ trợ từ ngân sách hoặc từ quỹ phúc lợi của các công ty xổ số kiến thiết. Chính sách cần hướng tới bảo đảm hài hòa lợi ích giữa doanh nghiệp, đại lý và người lao động, thu hẹp khoảng cách thu nhập, góp phần thực hiện mục tiêu phát triển kinh tế gắn với tiến bộ, công bằng xã hội.

Lê Bảo