Hai kịch bản El Nino tác động đến Việt Nam

El Nino có thể suy yếu từ đầu năm 2027, nhưng cũng có khả năng kéo dài đến giữa năm, tạo ra hai kịch bản về hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn tại Việt Nam.

Ngày 21/7, Cục Khí tượng Thủy văn (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) công bố Báo cáo dự báo El Nino 2026-2027. Kịch bản thứ nhất El Nino đạt cường độ trung bình đến mạnh, nhưng suy yếu dần trong những tháng đầu năm 2027. Chỉ số nhiệt độ mặt nước biển khu vực Nino 3.4 (vùng biển ở trung tâm Thái Bình Dương) được dự báo từ 1 đến dưới 2 độ C, với xác suất đạt dải cường độ này trong các thời đoạn dự báo khoảng 88-98%.

Với kịch bản này, nhiệt độ tại Việt Nam có thể cao hơn trung bình nhiều năm khoảng 0,5-1 độ C, lượng mưa thiếu hụt 10-20% và dòng chảy trên nhiều lưu vực sông giảm khoảng 10-20%. Nguy cơ hạn hán, thiếu nước và xâm nhập mặn gia tăng, đặc biệt tại duyên hải Nam Trung Bộ, cao nguyên Trung Bộ và Đồng bằng sông Cửu Long, song áp lực có thể giảm khi El Nino suy yếu và mùa mưa năm 2027 bắt đầu.

Kịch bản thứ hai xảy ra khi El Nino đạt cường độ rất mạnh và kéo dài đến giữa năm 2027. Chỉ số Nino 3.4 có thể từ 2 độ C trở lên, với xác suất đạt ngưỡng rất mạnh trong các thời đoạn dự báo cao nhất khoảng 60-65%.

Khi đó, nhiệt độ tại Việt Nam có thể cao hơn trung bình nhiều năm 1-2 độ C, lượng mưa thiếu hụt phổ biến 20-40%, cục bộ trên 50% tại Nam Trung Bộ, trong khi dòng chảy trên nhiều lưu vực có thể giảm 20-40%. Nhiều hồ chứa có nguy cơ không tích đủ nước, mùa mưa năm 2027 có thể đến muộn, khiến hạn hán và thiếu nước kéo dài đến giữa năm.

Cục Khí tượng thủy văn đánh giá tác động của El Nino không chỉ nằm ở việc nhiệt độ tăng hay lượng mưa giảm. Trong kịch bản mạnh và kéo dài, các rủi ro có thể nối tiếp và khuếch đại lẫn nhau: mưa ít làm dòng chảy suy giảm, dòng chảy giảm khiến hồ khó tích nước, trong khi nhu cầu tưới và sử dụng điện lại tăng do nắng nóng.

Đồng bằng sông Cửu Long cần đặc biệt theo dõi khi dòng chảy thượng nguồn sông Mekong suy giảm. Nước mặn có thể lấn sâu hơn vào nội đồng, ảnh hưởng đến cấp nước sinh hoạt, sản xuất nông nghiệp và nuôi trồng thủy sản. Mức độ rủi ro sẽ tăng nếu mùa mưa năm 2027 đến muộn.

An ninh nguồn nước và an ninh năng lượng cũng được xác định là hai nhóm rủi ro đáng chú ý. Trường hợp El Nino rất mạnh và kéo dài, lượng nước tích trữ tại các hồ thủy điện trên hệ thống sông Đà, Đồng Nai, Sê San và Sêrêpốk có thể thấp hơn trung bình nhiều năm, làm giảm sản lượng thủy điện và tăng áp lực cung ứng điện trong mùa khô 2027.

Nông nghiệp có thể chịu tác động kép khi thiếu nước làm giảm năng suất và tăng chi phí sản xuất, trong khi công nghiệp đối mặt nguy cơ thiếu nước phục vụ sản xuất. Các tác động này có thể lan sang hoạt động kinh tế - xã hội thông qua chi phí năng lượng, cấp nước và nhu cầu hỗ trợ sản xuất tăng lên.

Theo báo cáo, mức độ tác động thực tế không hoàn toàn tỷ lệ thuận với cường độ cực đại của El Nino. Thời gian duy trì hiện tượng, lượng nước tích được trong các hồ chứa, dòng chảy đầu nguồn và thời điểm mùa mưa quay trở lại có thể quyết định mức độ nghiêm trọng của tác động.

Vì vậy, nếu El Nino suy yếu sớm, Việt Nam có thể trải qua một mùa khô với nắng nóng, hạn hán và thiếu nước gia tăng nhưng thời gian tác động được rút ngắn. Ngược lại, nếu El Nino đạt cường độ rất mạnh và kéo dài đến giữa năm 2027, các rủi ro có thể cộng dồn, tạo áp lực đồng thời lên nguồn nước, nông nghiệp, năng lượng và cấp nước sinh hoạt.

Các thời điểm cần theo dõi gồm khả năng tích nước của hồ chứa, lượng nước về các hồ thủy điện, đặc biệt trên hệ thống sông Đà trong tháng 5-6/2027, dòng chảy thượng nguồn sông Mekong và diễn biến xâm nhập mặn tại Đồng bằng sông Cửu Long. Khả năng mùa mưa năm 2027 đến muộn cũng là yếu tố có thể quyết định việc thiếu nước chấm dứt sớm hay kéo dài.

Bộ Nông nghiệp và Môi trường cho biết báo cáo được xây dựng theo hướng chuyển từ dự báo đơn thuần về diễn biến của hiện tượng El Nino sang cảnh báo những tác động cụ thể có thể xảy ra. Cách tiếp cận này nhằm gắn công tác phòng, chống thiên tai với bảo vệ các động lực tăng trưởng kinh tế, qua đó hỗ trợ cơ quan quản lý chủ động chuẩn bị phương án ứng phó thay vì chỉ xử lý khi rủi ro đã xảy ra.

Báo cáo được kỳ vọng trở thành công cụ hỗ trợ tham mưu, tạo nền tảng cho việc chuyển từ ứng phó bị động sang quản trị rủi ro chủ động, góp phần bảo vệ mục tiêu phát triển và duy trì ổn định kinh tế - xã hội. Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã gửi báo cáo đến các cơ quan, tổ chức để nghiên cứu, tham khảo, phục vụ công tác chỉ đạo, điều hành ứng phó trong thời gian tới.

Gia Chính