Chật vật chứng minh 'tôi là người thật' trong thời AI

Trung QuốcCông nghệ AI sao chép giọng nói khiến diễn viên lồng tiếng Shen Anyu mất việc, đẩy vợ chồng anh vào cuộc chiến pháp lý nhằm bảo vệ thu nhập và danh tính.

"Xin chào. Tôi không phải AI, tôi là diễn viên lồng tiếng. Bây giờ tôi sẽ đọc một đoạn líu lưỡi", Shen Anyu nói, trước khi lấy hơi và đọc nhanh một chuỗi âm tiết. Đây là lần thứ 5 trong năm nay, người đàn ông 31 tuổi ở Giang Tô tự quay video xác nhận nhân dạng.

Sinh ra tại Từ Châu, tỉnh Giang Tô, Shen lớn lên cùng giường bệnh bởi sức khỏe yếu. Anh say mê chất giọng lồng tiếng sau các nhân vật hoạt hình. Cách đây 6 năm, anh nhận lời thuyết minh hộ video giải thích khoa học cho anh họ. Cơ hội liên tục kéo đến. Shen vươn lên vị trí người thuyết minh chính cho một kênh Douyin (nền tảng video ngắn của Trung Quốc) sở hữu 5 triệu người theo dõi. Công việc tự do này mang lại thu nhập 10.000 - 30.000 nhân dân tệ (khoảng 1.400 - 4.200 USD) mỗi tháng.

Năm 2023, Shen phát hiện giọng nói của mình bị AI sao chép trong một video. Nhưng chất lượng lúc bấy giờ còn thô sơ. Đến năm 2024, công nghệ phát triển. Bản sao giọng nói của anh được rao bán trên mạng với giá bằng một chai nước. Khách hàng cũ bắt đầu ngừng thuê Shen, chuyển sang sử dụng AI để tiết kiệm chi phí.

Từ năm 2025, các nền tảng tự động phân loại bản thu âm gốc của Shen vào nhóm sản phẩm do AI tạo ra, làm giảm lượt xem và thu nhập. Shen thường xuyên thấy giọng mình được dùng để thuyết minh phim, đọc tin thể thao và quảng cáo trên mạng. Bạn bè nhắn tin chúc mừng vì tưởng anh có nhiều việc, nhưng thực tế thu nhập của Shen giảm sút. "Mọi kinh nghiệm, quá trình rèn luyện biến thành bản sao, xóa bỏ công sức của con người", Shen nói.

Ngành công nghiệp âm thanh Trung Quốc với hàng trăm nghìn lao động đang đối diện với cuộc khủng hoảng vì AI. Cùng cảnh ngộ với Shen, diễn viên lồng tiếng Ciya Liu, 28 tuổi, phát hiện một công ty sử dụng AI để tạo bản thu giọng cô. Khi bị phát hiện, công ty này giảm 10% thù lao của cô và thông báo chuyển sang làm kịch bằng AI. Đại diện xưởng lồng tiếng "729 Voice" cho biết kịch AI đã xuất hiện trong hàng nghìn tập phim, khiến việc theo dõi và xử lý vi phạm không thể thực hiện.

Để lấy lại công việc, Shen liên hệ với những người đăng video mạo danh nhưng phần lớn bị phớt lờ. Vợ anh, Wei Yiyuan, quyết định nghỉ việc dược sĩ để thu thập bằng chứng. Cô sao chép các liên kết vi phạm và gửi khiếu nại lên nền tảng. Khi không có kết quả, Shen nộp đơn khởi kiện.

Luật sư Ren Xiangyu ở Bắc Kinh cho biết, quá trình kiện tụng đòi hỏi bằng chứng rõ ràng và chi phí giám định âm thanh ít nhất 10.000 nhân dân tệ. Kẻ mạo danh thường ẩn danh và phát tán qua nhiều tài khoản, trong khi mức bồi thường thấp. Tòa án Nhân dân Tối cao năm 2024 quy định hành vi nhân bản giọng nói vi phạm quyền nhân thân, không thuộc quyền tác giả.

Thu nhập giảm khiến cuộc sống gia đình Shen áp lực. Anh mất ngủ và hút thuốc nhiều hơn. Nhiều người khuyên Shen nhượng quyền bản sao giọng nói để kiếm tiền, giống như một số diễn viên khác đang làm. Shen từ chối cách làm này.

"Tôi không nghĩ AI là xấu. Nó là công cụ. Cách con người sử dụng nó mới là vấn đề", anh nói.

Minh Phương (Theo Sixth Tone)