Mỹ - Iran vừa thông báo đạt thỏa thuận chấm dứt hơn ba tháng giao tranh. Tuy nhiên, giới phân tích nhận định giá xăng dầu và các vấn đề về nguồn cung năng lượng sẽ không được giải quyết ngay lập tức. Nguyên nhân là doanh nghiệp cần thời gian để yên tâm rằng việc đi lại qua eo biển Hormuz - tuyến hàng hải lưu thông khoảng 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu - đã thực sự an toàn. Chưa kể, quá trình vận chuyển, lọc dầu vốn diễn ra chậm chạp. Do đó, có thể phải mất nhiều tháng để dòng chảy năng lượng phục hồi.

"Cần thời gian để mọi người an tâm, khôi phục hoạt động bảo hiểm, đưa nhân lực trở lại hiện trường để tái vận hành cơ sở hạ tầng", ông Daniel Evans, Giám đốc nghiên cứu nhiên liệu và lọc dầu tại S&P Global Energy, nhận định.

Ông cũng lưu ý rằng tàu dầu di chuyển khá chậm. Có thể mất nhiều tháng để vận chuyển dầu từ Hormuz đến các thị trường xa, đưa chúng vào nhà máy lọc, rồi phân phối cho người tiêu dùng cuối.

Ngoài ra, một số nhà sản xuất dầu ở Trung Đông đã phải tạm dừng khai thác do hết công suất lưu trữ. Việc khởi động lại cũng mất thời gian. Ông Daniel Sternoff, chuyên gia cấp cao tại Trung tâm Chính sách Năng lượng Toàn cầu thuộc Đại học Columbia, cho rằng các quốc gia đã dừng khai thác dầu sẽ không muốn khôi phục sản xuất, cho tới khi chắc chắn rằng tình hình lưu thông qua eo biển Hormuz đã ổn định và lệnh ngừng bắn có thể duy trì lâu hơn 30 hoặc 60 ngày.

"Chúng ta vẫn chưa biết chính xác việc 'mở cửa' có nghĩa là gì, cũng như tốc độ giải phóng lượng hàng hóa đang mắc kẹt sẽ diễn ra như thế nào", ông nói.

Theo ước tính của ông Tamas Varga, nhà phân tích tại PVM Oil Associates, khôi phục hoàn toàn lưu thông qua Hormuz mất vài tuần đến vài tháng. "Việc nối lại chậm chạp có thể dẫn đến thiếu hụt nguồn cung trong suốt năm 2026", ông nói.

Sau khi thỏa thuận Mỹ - Iran được công bố, giá dầu giảm hơn 4 USD mỗi thùng trong phiên thứ hai (15/6). Dầu Brent và WTI giao dịch quanh mốc 82,63 USD và 80 USD mỗi thùng. Nhưng giá vẫn cao hơn đáng kể so với trước chiến sự, từng chỉ khoảng 70 USD mỗi thùng.

"Các nhà đầu tư tài chính chỉ đơn thuần là đang vay mượn nguồn cung dầu trong tương lai nên giá dầu mới đang giảm", ông Tamas Varga giải thích.

Theo ông Evans, khi giá dần hạ nhiệt, các tàu chở dầu bị mắc kẹt sẽ phải lần lượt rời eo biển Hormuz, trước khi những tàu mới có thể đi vào để nhận hàng. "Để đưa một con tàu mới, bạn phải đảm bảo có khoảng thời gian đủ dài để tàu cập cảng an toàn, bốc hàng rồi rời đi", ông nói.

Ông Alan Gelder, Phó chủ tịch cấp cao mảng lọc hóa dầu và thị trường dầu mỏ tại công ty tư vấn Wood Mackenzie, cho rằng Arab Saudi và UAE có thể khôi phục sản lượng nhanh nhất, nhờ có các đường ống và tuyến xuất khẩu thay thế eo biển Hormuz.

"Nhưng những nơi như Iraq sẽ gặp nhiều khó khăn hơn vì đã cắt giảm sản lượng lớn, trong khi các mỏ dầu phức tạp hơn. Có thể mất khoảng một năm để họ quay trở lại mức bình thường", ông nhận định.

Ngoài ra, các khoản đầu tư vào hệ thống năng lượng gần như bị đình trệ kể từ khi Hormuz bị phong tỏa. Do đó, dòng vốn này cũng cần thời gian để tái khởi động, theo ông Gelder.

Nhà đầu tư cũng đang thận trọng theo dõi lưu lượng tàu tiến vào eo biển Hormuz, cũng như tốc độ khôi phục sản xuất và xuất khẩu của các nhà sản xuất dầu Trung Đông, sau những thiệt hại do xung đột.

"Những tổn thất đã xảy ra không thể được đảo ngược chỉ sau một đêm. Điều này không chỉ bao gồm thiệt hại vật chất với cơ sở hạ tầng dầu khí, mà còn là những áp lực kinh tế mà các quốc gia nhập khẩu dầu phải gánh chịu sau nhiều tháng đối mặt với chi phí năng lượng ở mức cao", bà Priyanka Sachdeva, chuyên gia phân tích thị trường cấp cao tại Phillip Nova, bình luận.

Phiên An (theo AP, Reuters)