Từ khi xung đột Trung Đông nổ ra cuối tháng 2, eo biển Hormuz - tuyến hàng hải vận chuyển 20% nguồn cung dầu khí toàn cầu đã gần như tê liệt. Nhưng tình hình gần đây có dấu hiệu thay đổi.

Hôm 10/6, Tổng thống Mỹ Donald Trump tuyên bố hơn 100 triệu thùng dầu thô của các nước vùng Vịnh đã được xuất khẩu, nhờ một "nhiệm vụ bí mật" hỗ trợ hơn 200 tàu đi qua eo Hormuz. "Thành công này đạt được vì Mỹ đang kiểm soát eo biển Hormuz chứ không phải Iran", ông tuyên bố.

Các nhà phân tích cũng thừa nhận ngày càng nhiều dầu từ vùng Vịnh đã đi qua được eo biển để tiến ra thị trường thế giới. Theo công ty theo dõi thị trường hàng hóa Kpler, khoảng 96 triệu thùng dầu thô không phải của Iran đã được xuất khẩu kể từ đầu tháng 5, thông qua eo Hormuz hoặc các tuyến thay thế tại vịnh Oman.

Bà Amena Bakr, chuyên gia phân tích Kpler, cho biết nếu tính cả các lô hàng đang trong quá trình bốc dỡ, con số này có thể vượt 100 triệu thùng, tức "phù hợp tương đối với tuyên bố của ông Trump".

Việc mở lại eo biển Hormuz và khôi phục dòng chảy dầu mỏ là ưu tiên hàng đầu của Tổng thống Trump, dù có thời điểm ông lúng túng trong cách xử lý. Ban đầu, ông nói eo Hormuz "không phải vấn đề của Mỹ" và các đồng minh nên "tự lo nguồn dầu của mình".

Nhưng sau đó, ông dọa sẽ sử dụng mọi biện pháp. Đến những tuần gần đây, niềm tin ngày càng tăng vào sự bảo vệ của quân đội Mỹ cùng nhu cầu nguồn cung cấp bách đã khiến các hãng vận tải chấp nhận rủi ro để đi qua eo Hormuz.

Theo các chuyên gia, nhiều khả năng các tàu đã tắt hệ thống định vị và theo dõi hành trình khi di chuyển. Đồng thời, các nước vùng Vịnh đã thực hiện chuyển dầu từ tàu này sang tàu kia, dưới sự hỗ trợ của quân đội Mỹ, theo công ty thông tin tàu thuyền TankerTrackers.

Richard Meade, Tổng biên tập nhà dữ liệu hàng hải Lloyd's List Intelligence, cho biết quân đội Mỹ đang tiến hành một "chiến dịch giám sát hạn chế", sử dụng phương tiện tự hành, máy bay và các đội máy bay không người lái hộ tống để hỗ trợ tàu thuyền đi qua khu vực phía nam eo Hormuz, gần bờ biển Oman. Theo ông, chiếc trực thăng tấn công AH-64 Apache của quân đội Mỹ bị rơi ngoài khơi Oman tuần này "nhiều khả năng đang tham gia chính chiến dịch đó".

Dù hơn 100 triệu thùng dầu đã vượt eo biển Hormuz thành công, sản lượng lưu thông vẫn thấp hơn nhiều so với mức khoảng 15 triệu thùng từng đi qua tuyến đường này mỗi ngày. Điều này đồng nghĩa nguồn cung chưa đủ để xoa dịu thị trường năng lượng toàn cầu.

Giá dầu hiện vẫn duy trì dưới ngưỡng 100 USD mỗi thùng, một phần nhờ những tuyên bố của ông Trump về khả năng đạt được thỏa thuận hòa bình, cũng như nhiều quốc gia sử dụng kho dự trữ dầu và tiết giảm tiêu thụ năng lượng.

Trong khi hỗ trợ các tàu chở dầu vùng Vịnh, Mỹ vẫn tiếp tục ngăn chặn dầu Iran rời khỏi eo biển Hormuz. Khó xuất khẩu, nước này đang tận dụng tối đa các kho trên đất liền và hàng chục tàu neo đậu ngoài khơi đảo Kharg để chứa dầu.

Iran cũng được cho là đang giảm khai thác. Công ty nghiên cứu năng lượng Wood Mackenzie ước tính sản lượng dầu nước này đã giảm khoảng 800.000 thùng mỗi ngày, kể từ khi Mỹ bắt đầu áp đặt phong tỏa. Trong khi đó, dầu tồn kho trên đất liền ước lên đến 69 triệu thùng, cao nhất kể từ 2020.

Theo ông Alexandre Araman, chuyên gia của Wood Mackenzie, áp lực sản lượng suy giảm, xuất khẩu bị hạn chế và năng lực lưu trữ dần cạn kiệt có thể thúc đẩy Tehran tìm kiếm một giải pháp ngoại giao. "Đối với Iran, một bước đột phá ngoại giao tạm thời cũng có thể giúp giảm bớt áp lực ngay lập tức", ông nhận định.

Phiên An (theo AP)