ThS.BS Vương Thành Huấn, tại tọa đàm Lá phổi khỏe, cuộc sống an tâm do Trung tâm Đào tạo và Chăm sóc sức khỏe Thân Tâm phối hợp tổ chức ngày 13/6, nói Việt Nam đang đối mặt gánh nặng ngày càng lớn từ các bệnh không lây nhiễm như tim mạch, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính (COPD) và ung thư.

Tuổi thọ trung bình của người dân tăng đáng kể những năm qua, từ 73 lên 74,5. Tuy nhiên, số năm sống khỏe mạnh lại chưa tương xứng khi nhiều người phải sống chung với bệnh mạn tính ở giai đoạn cuối đời.

Dữ liệu của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO) cho thấy nếu sống đến khoảng 75 tuổi, nguy cơ mắc ung thư ở người Việt vào khoảng 1/6 (cứ 6 người thì có một bị ung thư), trong khi nguy cơ tử vong do ung thư là 1/9.

Mỗi năm Việt Nam ghi nhận khoảng 180.000 ca ung thư mới và hơn 120.000 ca tử vong. Tỷ lệ mắc mới ung thư tại Việt Nam đang ở mức trung bình trên thế giới, nhưng tỷ lệ tử vong lại thuộc top cao, phần lớn do nhiều bệnh nhân phát hiện muộn, khi bệnh đã tiến triển hoặc xuất hiện triệu chứng rõ ràng.

Theo GS.BS Thiravud Khuhaprema, Giám đốc Bệnh viện Ung bướu Wattanosoth (Thái Lan), ung thư giai đoạn đầu thường diễn tiến âm thầm, ít biểu hiện. Nhiều người chỉ đi khám khi cơ thể xuất hiện bất thường, bỏ lỡ "giai đoạn vàng" để điều trị hiệu quả.

Các bác sĩ cho rằng thay vì chờ xuất hiện triệu chứng mới đi khám, người dân cần chuyển sang tiếp cận chủ động hơn thông qua tầm soát theo nhóm nguy cơ. Với ung thư phổi - một trong những loại ung thư gây tử vong hàng đầu - phát hiện sớm đặc biệt quan trọng bởi khả năng điều trị hiệu quả cao hơn đáng kể nếu bệnh được phát hiện ở giai đoạn đầu.

Nhóm nguy cơ cao gồm người hút thuốc lá lâu năm, thường xuyên tiếp xúc khói bụi, ô nhiễm môi trường, có tiền sử gia đình mắc ung thư hoặc mắc các bệnh hô hấp mạn tính như COPD. Tại tọa đàm, các chuyên gia cảnh báo mối liên hệ chặt chẽ giữa COPD và ung thư phổi, trong khi nhiều người chỉ phát hiện bệnh khi chức năng hô hấp đã suy giảm đáng kể do diễn tiến âm thầm kéo dài.

Bác sĩ Kulachat Ekpimmas, Viện Lồng ngực Trung ương Thái Lan, cho biết đến khi người bệnh bắt đầu thấy hụt hơi, khó thở hoặc giảm khả năng vận động, họ có thể đã mất khoảng 50% chức năng phổi và phần suy giảm này khó phục hồi hoàn toàn. Điều này khiến việc sàng lọc sớm ở nhóm nguy cơ trở nên quan trọng hơn, đặc biệt ở người hút thuốc hoặc có triệu chứng ho kéo dài.

Ngoài phát hiện sớm, các chuyên gia nhấn mạnh vai trò của lối sống trong phòng ngừa ung thư và bệnh mạn tính. ThS.BS Vương Thành Huấn khuyến cáo người dân chủ động bảo vệ sức khỏe dựa trên 6 trụ cột của y học lối sống, gồm dinh dưỡng lành mạnh, vận động thể chất thường xuyên, ngủ đủ và chất lượng, quản lý căng thẳng, hạn chế các chất có hại như thuốc lá, rượu bia, đồng thời duy trì các mối quan hệ xã hội tích cực.

"Không chỉ sống lâu hơn mà còn phải sống khỏe hơn", bác sĩ Huấn nói, cho rằng tuổi thọ kéo dài sẽ không còn nhiều ý nghĩa nếu người bệnh phải dành nhiều năm cuối đời để chống chọi với bệnh tật.

Lê Phương