"Năm nay là mùa vải không hạt đắt nhất và hiếm nhất từ trước đến nay", chị Trần Thị Ngọc Châu, chủ cơ sở Trái Vườn Tâm Ngọc, phường Bình Đông (TP HCM), nói.

Chị bán loại vải này đã lâu nhưng chưa năm nào thấy khó tìm nguồn hàng như năm nay. Sau nhiều lần liên hệ các nhà vườn, chị chỉ được gửi hơn 20 kg vải không hạt vào Nam để bán cho khách quen và trưng bày tại hội chợ.

Chị Châu bán loại quả này với giá khoảng 800.000 đồng mỗi kg, gần gấp đôi cùng kỳ năm ngoái. Dù giá cao, chị kể nhiều khách hàng vẫn chủ động đặt mua từ sớm nhưng lượng hàng quá ít nên không thể đáp ứng hết nhu cầu.

Tương tự, chị Hoàng Oanh, một tiểu thương tại phường Tân Mỹ, cho biết đã chốt đơn với khách từ trước nhưng đến sát ngày thu hoạch, nhiều nhà vườn đồng loạt báo mất mùa và không thể giao hàng. Không ít đơn đặt trước vì thế phải hủy.

Tình trạng khan hàng cũng khiến nhiều người tiêu dùng khó mua được vải không hạt nội địa. Dự định đặt 5 kg để biếu đối tác, nhưng năm nay chị Hoa, ở phường Bến Thành, phải tìm loại trái cây khác thay thế.

"Tôi hỏi ba cửa hàng từng bán vải không hạt nội địa nhưng hầu hết đều báo không nhập được hàng. Loại quảng cáo là vải không hạt nhập từ Trung Quốc thì tôi không dám mua để biếu", chị Hoa nói.

Vải không hạt khan hiếm trong bối cảnh mùa vải năm nay mất mùa trên diện rộng. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), thời tiết bất lợi đã ảnh hưởng đến quá trình phân hóa mầm hoa, ra hoa và đậu quả. Cả nước hiện có khoảng 55.000 ha vải, tập trung chủ yếu tại các tỉnh phía Bắc. Tại nhiều vùng trồng trọng điểm, sản lượng giảm mạnh, có nơi giảm hơn một nửa so với cùng kỳ năm ngoái. Riêng vải không hạt, sản lượng năm nay nhiều nơi chỉ đạt khoảng 10-15% so với cùng kỳ.

Vải không hạt hiện là "hàng hiếm" khi duy nhất Công ty Hồ Gươm - Sông Âm (Thanh Hóa) canh tác và thương mại hóa thành công từ năm 2023 với số lượng giới hạn. Các vùng thử nghiệm khác như Bắc Ninh đều thất bại do năng suất thấp, không thể đưa ra thị trường.

Giải thích nguyên nhân khan hiếm, ông Bùi Đức Thủy, Phó giám đốc Công ty Nông nghiệp Công nghệ cao Hồ Gươm - Sông Âm, cho biết nhiều vùng trồng vải phía Bắc như Bắc Ninh, Hưng Yên và Thanh Hóa đều chịu ảnh hưởng nặng bởi thời tiết cực đoan, có nơi mất mùa tới 90%.

Riêng vùng trồng vải không hạt của doanh nghiệp tại Thanh Hóa, tỷ lệ ra hoa ban đầu chỉ đạt khoảng 27%. Sau đó, nắng nóng kéo dài xen kẽ các đợt mưa giông trong giai đoạn đậu quả khiến quả non rụng hàng loạt.

Do đó, sản lượng vải không hạt của doanh nghiệp năm nay chỉ đạt một tấn, giảm mạnh so với khoảng 7 tấn năm ngoái. Nguồn cung khan hiếm khiến giá bán tại kho tăng lên hơn 600.000 đồng mỗi kg, gần gấp đôi mức 310.000 đồng của cùng kỳ năm trước.

Theo ông Thủy, lượng vải thu hoạch được quá ít nên doanh nghiệp không thể đáp ứng hết các đơn từ trước vụ. Phần lớn sản lượng được ưu tiên cho các cơ sở làm quà biếu đối ngoại.

Trong bối cảnh thị trường khan hàng, ông Thủy cũng cảnh báo người tiêu dùng nên thận trọng với các sản phẩm được quảng cáo là vải không hạt. Doanh nghiệp hiện chưa bán hàng ra thị trường tự do hay các đại lý tại Hà Nội. Lô hàng hơn 20 kg được chuyển vào TP HCM để phục vụ hội chợ là trường hợp ngoại lệ.

Vải không hạt bắt đầu được bán thương phẩm tại thị trường nội địa từ năm 2023 và nhanh chóng trở thành một trong những loại trái cây có giá trị cao. Loại quả này có cùi dày, giòn, vị ngọt đậm và gần như không có hạt nên được nhiều người ưa chuộng.

Tuy nhiên, diện tích trồng còn hạn chế cùng yêu cầu kỹ thuật canh tác cao khiến nguồn cung loại quả này vốn đã không nhiều. Năm nay, khi thời tiết bất lợi khiến nhiều vùng vải mất mùa, loại quả vốn đã khan hiếm này càng trở nên đắt đỏ và khó tìm hơn.

Thi Hà