Người phụ nữ 54 tuổi mất ngủ kéo dài, đến Bệnh viện Quân y 175 khám trong trạng thái gần như không còn sức làm việc. Nhiều tháng liền, chị chỉ chợp mắt vài tiếng mỗi đêm, thường xuyên căng thẳng, lo âu. Thuốc an thần chỉ giúp ngủ tạm thời song khiến cơ thể mệt mỏi, uể oải vào ban ngày.

ThS.BS Lý Minh Đăng chỉ định chị điều trị bằng kích thích từ trường xuyên sọ (Transcranial Magnetic Stimulation - TMS), phương pháp không xâm lấn đang được ứng dụng trong các bệnh lý thần kinh và tâm thần kinh. Trong mỗi buổi điều trị kéo dài vài chục phút, thiết bị phát xung từ được đặt bên ngoài da đầu để tác động lên vùng não liên quan giấc ngủ và cảm xúc. Người bệnh không cần phẫu thuật hay gây mê, vẫn tỉnh táo và có thể sinh hoạt bình thường sau đó.

Theo bác sĩ, các xung từ trường nhẹ xuyên qua hộp sọ để tác động có chọn lọc lên vùng não mục tiêu, giúp điều chỉnh hoạt động của những khu vực đang mất cân bằng. Có thể hình dung đơn giản, TMS giống như cách "hiệu chỉnh tín hiệu" ở những vùng não hoạt động chưa phù hợp.

Sau khoảng 20 buổi điều trị, người phụ nữ ngủ tự nhiên hơn, ít thức giấc, tâm trạng ổn định hơn nên tiếp tục liệu trình duy trì. Hiện sức khỏe và sinh hoạt gần như trở lại bình thường.

Còn người đàn ông 63 tuổi nhiều tháng sống cùng cơn đau thần kinh sau zona với cảm giác "buốt như dao đâm". Những cơn đau dữ dội khiến ông gần như không ngủ được, sinh hoạt đảo lộn, trong khi nhiều phương pháp giảm đau trước đó hiệu quả hạn chế. Sau liệu trình điều trị phối hợp có TMS, mức độ đau của bệnh nhân giảm đáng kể, giấc ngủ cải thiện, tinh thần ổn định hơn.

Trước đây phác đồ điều trị các bệnh lý thần kinh, tâm thần kinh chủ yếu dựa vào thuốc, phục hồi chức năng hoặc trị liệu tâm lý. Hiện người bệnh có thêm lựa chọn hỗ trợ là TMS. Trên thế giới, kỹ thuật này được ứng dụng trong điều trị trầm cảm kháng trị, đau mạn tính, phục hồi sau đột quỵ và nhiều rối loạn thần kinh. Tại Việt Nam, TMS dần phổ biến, như Trung tâm Sinh lý Thần kinh lâm sàng, Khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175 đã triển khai nhiều năm với hơn 9.000 lượt điều trị.

Tuy nhiên, TS.BS Hoàng Tiến Trọng Nghĩa, Trưởng khoa Nội Thần kinh, Bệnh viện Quân y 175, cho biết đây không phải phương pháp "thần kỳ", thay thế hoàn toàn thuốc hay phục hồi chức năng mà là một phần trong chiến lược điều trị tổng thể. Hiệu quả phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng người bệnh, đúng chỉ định và tuân thủ liệu trình. Trước điều trị, người bệnh cần được đánh giá tiền sử bệnh, thuốc đang dùng, nguy cơ co giật hoặc các thiết bị kim loại cấy ghép để bảo đảm an toàn.

TMS hiện được ứng dụng hỗ trợ ở nhiều nhóm bệnh. Với đau mạn tính, phương pháp này được cân nhắc trong điều trị đau đầu, đau sau zona, đau thần kinh liên sườn, đau cơ sợi, đau dây thần kinh số V, đau do bệnh lý cột sống cổ và cột sống thắt lưng. Đây là những tình trạng thường kéo dài, dễ ảnh hưởng giấc ngủ, vận động và sinh hoạt.

Trong phục hồi thần kinh, TMS có thể hỗ trợ bệnh nhân sau đột quỵ cải thiện vận động, ngôn ngữ hoặc giảm co cứng cơ. Một số bệnh như Parkinson, sa sút trí tuệ, liệt dây thần kinh VII ngoại biên hoặc ù tai kéo dài cũng có thể được bác sĩ xem xét chỉ định.

Ở lĩnh vực tâm thần kinh, kỹ thuật này được ứng dụng trong mất ngủ kéo dài, lo âu hoặc trầm cảm, nhất là khi người bệnh đáp ứng kém với điều trị thông thường hoặc gặp tác dụng phụ của thuốc.

Tuy nhiên, bác sĩ lưu ý TMS không phải lựa chọn phù hợp với mọi trường hợp. Người bị đau mạn tính, mất ngủ kéo dài, lo âu, trầm cảm hoặc cần phục hồi chức năng thần kinh nên khám chuyên khoa để được đánh giá đầy đủ trước khi điều trị.

Lê Phương