Trong những tuần đầu xung đột, trung đội của Vladyslav Tovstyi từng có lần rơi vào cảnh ngặt nghèo khi lính Nga siết vòng vây. Trong lúc tuyệt vọng, họ lấy ra một chiếc máy bay không người lái (UAV) dân sự mua trên thị trường và điều khiển nó bay lên không trung.

"Sau khi điều khiển chiếc Mavic bay lên, chúng tôi có thể nhìn thấy 50 khí tài đối phương và chỉ thị mục tiêu cho pháo binh", Tovstyi kể. "Trước đó, chúng tôi không hay biết gì về những ổ hỏa lực này".

Sau hơn 4 năm chiến sự, mọi chuyện giờ đây đã khác. Tovstyi giờ nằm trong số những binh sĩ công nghệ cao, đang chỉ huy hàng chục người điều khiển UAV từ một hầm chỉ huy ở Donetsk.

Những màn hình độ phân giải cao được gắn trên các bức tường cách nhiệt, mỗi màn hình hiển thị một góc nhìn từ UAV về lực lượng hay khí tài Nga, hoặc một vùng chiến hào và dây thép gai chằng chịt.

Chiếc máy tính xách tay của Tovstyi kết nối anh với các đơn vị khác đang điều khiển UAV xâm nhập sâu vào lãnh thổ Nga. Trong đó, một số nỗ lực làm gián đoạn tuyến tiếp tế hậu phương, một số khác tấn công các nhà máy lọc dầu cách biên giới Ukraine hàng nghìn km.

Với nguồn tài trợ từ châu Âu, Ukraine đã trở thành nhà sản xuất vũ khí ngày càng đáng gờm, đặc biệt là các hệ thống UAV. Từ vài chiếc quadcopter, loại UAV bốn cánh quạt mua sẵn trên thị trường, Ukraine giờ đã phát triển mạng lưới UAV ba tầng: tầm ngắn, tầm trung và tầm xa.

Một thế hệ UAV tầm xa chiến lược mới do Ukraine sản xuất đang xâm nhập sâu vào lãnh thổ Nga chưa từng thấy, buộc Moskva phải tăng cường phòng thủ những vùng lãnh thổ mà họ chưa từng nghĩ sẽ bị đe dọa. Vào tháng 2, một chiếc UAV đã lao vào nhà máy lọc dầu nằm ở Cộng hòa Komi gần vòng Bắc Cực, sau khi thực hiện hành trình dài gần 1.780 km.

Hàng chục nghìn UAV tác chiến tầm trung đang bao phủ khu vực có bán kính lên tới hơn 300 km phía sau tiền tuyến, làm đảo lộn các tuyến tiếp tế, nhắm mục tiêu vào trung tâm chỉ huy hậu phương và săn tìm các khẩu đội phòng không của Nga.

Dọc theo tiền tuyến dài hơn 1.200 km, Ukraine đang giảm số lượng binh sĩ trong vùng chiến sự bằng cách tăng cường sử dụng các đội UAV. Các thiết bị không người lái trên không giúp phát hiện và tấn công lính Nga, trong khi robot mặt đất hỗ trợ tiếp tế cho quân đội Ukraine và sơ tán người bị thương.

Đà tiến quân của Nga, quốc gia từng kiểm soát lãnh thổ Ukraine trung bình gần 400 km2 mỗi tháng ở thời điểm đỉnh cao năm ngoái, đã chậm lại. Vào tháng 4, lần đầu tiên trong gần hai năm, Nga đã mất nhiều lãnh thổ kiểm soát hơn là giành được, theo Viện Nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở tại Washington.

Yevgen Karas, người từng chỉ huy một số đội UAV tầm xa thử nghiệm đầu tiên vào năm 2022, cho biết số lượng UAV tấn công tầm xa mà Ukraine phóng mỗi tháng tăng gấp 20-30 lần kể từ đó. Số lượng UAV tầm trung hàng tháng cũng đã tăng thêm 1.000%.

"Tôi nghĩ họ sẽ gặp rắc rối lớn hơn trong nửa còn lại của năm nay vì chúng tôi sẽ triển khai nhiều cuộc tập kích hơn nữa. Đối với Nga, đó sẽ là những khoảng thời gian khó khăn", Karas nói tại trung tâm chỉ huy ở Dnipro.

 

 

UAV Ukraine vượt lưới lửa phòng không, nhắm tới chiến hạm Nga

Karas đã phát động một trong những cuộc tấn công phía sau chiến tuyến đầu tiên vào tháng 9/2022, đánh trúng một kho nhiên liệu của Nga cách đó hơn 80 km bằng UAV. Khi đó, chiếc UAV phải cất cánh ở vị trí gần tiền tuyến đến mức những người điều khiển phải ngồi giữa làn hỏa lực của Nga.

Giờ đây, họ đánh trúng hàng trăm mục tiêu mỗi tháng từ các trung tâm điều khiển bí mật trên khắp Ukraine, nơi việc kết nối vào mạng lưới điện và Internet quan trọng hơn là khoảng cách gần mặt trận. Hôm 27/5, Bộ trưởng Quốc phòng Ukraine Mykhailo Fedorov công bố chương trình "phong tỏa hậu cần" mới trị giá 112 triệu USD để giúp nước này có thể tiến hành nhiều cuộc tấn công tầm trung hơn vào mục tiêu Nga.

"Đà tiến công của Nga đang bị chậm lại một cách nghiêm trọng", Sergei Markov, nhà phân tích chính trị Nga thân Điện Kremlin, thừa nhận.

Markov cho hay các cuộc tấn công bằng UAV tầm trung của Ukraine đã làm gián đoạn việc vận chuyển nhu yếu phẩm và binh sĩ ra mặt trận. "Giờ đây họ buộc phải ở cách xa các vị trí của Ukraine hơn 150 km. Điều này đang làm giảm khả năng cơ động tác chiến của lực lượng Nga", ông nói.

Riêng trong tháng 3, Ukraine đã phóng 7.000 UAV, lần đầu tiên họ vượt Nga về số lượng thiết bị không người lái được triển khai, theo dữ liệu mà ABC News công bố.

Tuy nhiên, Ukraine vẫn phải đối mặt với những thách thức dai dẳng kể từ đầu xung đột. Họ thiếu binh sĩ, tên lửa đánh chặn và phụ thuộc nặng nề vào nguồn tài trợ từ châu Âu.

Liên minh châu Âu tháng trước thông qua khoản vay trị giá 90 tỷ euro (khoảng 105 tỷ USD), nhưng Ukraine được cho là vẫn thiếu hụt khoảng 60 tỷ USD nhu cầu ngân sách.

Các nhà phân tích cho biết việc Ukraine phô diễn sức mạnh UAV không có nghĩa là họ sắp giành chiến thắng hoàn toàn, theo WP. Chiến tuyến vẫn chứng kiến giao tranh ác liệt và các quan chức Ukraine đã ghi nhận 233 trận giao tranh chỉ trong một ngày vào tuần trước.

Nga cũng đã phát động một trong những cuộc không kích lớn nhất trong cuộc chiến cuối tuần trước, sử dụng các UAV tự sát, tên lửa đạn đạo và tên lửa hành trình, gồm cả một tên lửa siêu vượt âm Oreshnik. Lực lượng Nga hiện vẫn kiểm soát khoảng 20% lãnh thổ Ukraine, và cả hai bên đều chưa tiến gần đến một chiến thắng quân sự mang tính quyết định.

Mặc dù vậy, Ukraine đang bắt đầu mùa hè thứ 5 của xung đột với sự tự tin ngày càng tăng.

"Đây là cuộc chiến tiêu hao. Nó giống như trận đấu quyền Anh không giới hạn số hiệp vậy. Chúng tôi chỉ cần đứng vững trên đôi chân của mình cho đến hiệp cuối cùng", Mykola Bielieskov, nghiên cứu viên tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc gia Ukraine kiêm nhà phân tích cấp cao tại tổ chức phi lợi nhuận Come Back Alive cho biết.

Thanh Tâm (Theo Washington Post, AFP, Reuters)